తతస్ త్రిశూలనయనైర్ మయా రుద్రో ఽయమ్ ఇత్య్ అసౌ । దూరాద్ ఏవ పరిజ్ఞాయ పరమేశో నమస్కృతః
అప్పుడు త్రిశూలం, మూడు కళ్లను చూసి, ఇదే రుద్రుడు అని నేను దూరం నుంచే గుర్తించి, పరమేశ్వరుడికి నమస్కరించాను.
కిం స తాదృగ్విధో రుద్రẖ కిం కృష్ణẖ కిం మహాకృతిః । కిం పఞ్చవదనẖ కస్మాద్ దశబాహుẖ క్వ తిష్ఠతి
ఆ రుద్రుడు నిజంగా అలాంటి రూపంలో ఉన్నవాడా? ఆయన నల్లగా ఉన్నవాడా? మహా శరీరంతో ఉన్నవాడా? అయిదు ముఖాలు ఎందుకు? పది చేతులు ఎందుకు? ఆయన ఎక్కడ ఉంటాడు?
కిం త్రినేత్రẖ కిమ్ ఉగ్రాత్మా కిమ్ ఏకẖ కింప్రయోజనః । కేనేరితẖ కిమ్ అకరోత్ క్వాయాసీద్ వద మే మునే
ఓ మునీంద్రా, ఆ మూడు కళ్లవాడు ఎవరు? ఆ ఉగ్రాత్ముడు ఎవరు? ఒక్కరే అని చెప్పబడే వాడు ఎవరు? ఆయనకు ఏ ఉద్దేశ్యం ఉంది? ఎవరి చేత ప్రేరేపించబడ్డాడు? ఆయన ఏమి చేశాడు? ఎక్కడ ఉన్నాడు? దయచేసి నాకు చెప్పండి.
కాకుత్స్థ రుద్రనామాసావ్ అహఙ్కారస్ తథోత్థితః । విషమైకాభిమానాత్మా మూర్తిర్ అస్యామలం నభః
ఓ కాకుత్స్థా, 'రుద్రుడు' అని పిలవబడే వాడు, ఇదే విధంగా ఉద్భవించిన అహంకారమే. అతని స్వభావం ఒక్కటే అన్న గర్వంతో ఉంటుంది. అతని రూపం మలినం లేని ఆకాశంలాంటిది.
వ్యోమాకృతిస్ స భగవాన్ వ్యోమవర్ణామలో మహాన్ । చిద్వ్యోమమాత్రసారత్వాద్ ఆకాశాత్మా స ఉచ్యతే
ఆ భగవంతుడు ఆకాశ రూపంలో ఉన్నాడు. అతని రంగు ఆకాశంలా నిర్మలంగా, విస్తృతంగా ఉంటుంది. ఆయనకు చైతన్యమే అసలు స్వరూపం కనుక, ఆయనను 'ఆకాశాత్ముడు' అని పిలుస్తారు.
సర్వభూతాత్మభూతత్వాత్ సర్వగత్వాన్ మహాకృతిః । యాని తస్యానుషక్తాని పఞ్చజ్ఞానేన్ద్రియాణ్య్ అలమ్
అతడు అన్ని జీవులలోని ఆత్మగా, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉన్నవాడిగా, అతని రూపం మహత్తరంగా ఉంటుంది. అతనికి అనుసంధానమైన అయిదు జ్ఞానేంద్రియాలే ఆయన ముఖాలుగా భావించబడతాయి.
తాని తస్య ముఖాన్య్ ఆహుస్ తపద్రూపాణి సర్వతః । కర్మేన్ద్రియాణి విషయాస్ తే హి తస్య భుజా దశ
అవి అతని ముఖాలుగా పరిగణించబడతాయి, అన్ని వైపులా తపస్సు రూపంలో కనిపిస్తాయి. కర్మేంద్రియాలు మరియు వాటి విషయాలు అతని పది భుజాలవంటివి.
సర్వభూతభరైస్ సార్ధం బ్రహ్మణా పరమ్ ఏయుషా । యదాసౌ సమ్పరిత్యక్తస్ తదాసౌ మూర్తిమ్ ఆగతః
అతను సమస్త జీవుల భారాలతో పాటు పరబ్రహ్మతో కూడి, పూర్తిగా విడిచిపెట్టబడినప్పుడు, అప్పుడే ఒక రూపాన్ని ధరించును.
స చాకాశైకరూపాత్మా నాస్తి తస్య హి సాకృతిః । తథా దృశ్యత ఏవాసౌ భ్రాన్తిమాత్రం న మూర్తిమాన్
అతని స్వరూపం ఆకాశంలాంటిదే, నిజంగా అతనికి రూపం లేదు. అందుకే అతను కనిపిస్తున్నట్టు అనిపించినా, అది కేవలం మాయ మాత్రమే, నిజమైన రూపం కాదు.
చిదాకాశగతే స్ఫారే భూతాకాశే స తిష్ఠతి । దేహే చ సర్వభూతానాం నిత్యం వాయుర్ ఇవేశ్వరః
అతను చైతన్యాకాశంలో విస్తృతంగా ఉండి, భూతాకాశంలో నిలిచి, అన్ని జీవుల శరీరాల్లో ఎప్పుడూ వాయువులా విహరిస్తూ ఉంటాడు, ఓ ప్రభూ!
సర్వభూతపరిత్యక్తస్ తస్మిన్ కాలే ఖమూర్తిమాన్ । క్షోభమ్ ఏత్య క్షణం క్షీణḫ పరమాం శాన్తిమ్ ఏష్యతి
అన్ని జీవులను వదిలిపెట్టి, ఆ సమయంలో ఆకాశరూపుడై ఉన్నవాడు, ఒక క్షణం కలవరాన్ని అనుభవించిన తరువాత, పరమశాంతిని పొందుతాడు.
యే గుణా యే త్రయẖ కాలాశ్ చిత్తాహఙ్కారబుద్ధయః । ప్రణవస్య చ యే వర్ణా యే చ వేదాస్ తథా త్రయః
గుణాలు, మూడు కాలాలు, మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి, ఓంకారంలోని అక్షరాలు, అలాగే మూడు వేదాలు—
రుద్రస్య తస్య తే నేత్రసన్నివేశేన సంస్థితాః । త్రిశూలం తేన త్రైలోక్యం గృహీతం కరకోటరే
అవి అన్నీ ఆ రుద్రుని కన్నుల ఏర్పాటులో స్థితమై ఉన్నాయి. ఆ త్రిశూలంతో మూడు లోకాలు ఆయన చేతిలోని గర్భంలో పట్టుకుని ఉన్నాయి.
యస్మాత్ తద్వ్యతిరేకేణ సర్వభూతగణేష్వ్ అపి । అన్యన్ న విద్యతే కిఞ్చిద్ దేహాత్మైవ తతస్ స్థితః
అందువల్ల, దాని తప్ప మరేదీ అన్ని జీవులలో లేదు; కాబట్టి, అక్కడ శరీరధారి ఆత్మ మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సర్గసత్తోపలమ్భాత్మా స్వభావో ఽస్య ప్రయోజనమ్ । ఈరితశ్ శివరూపేణ చిన్మాత్రాకాశరూపిణా
సృష్టి, స్థితి అనే భావనలే ఇతని సహజ స్వభావం. ఇదే ఇతని లక్ష్యం. ఈ విషయాన్ని శివుని రూపంలో, శుద్ధమైన చైతన్యమూ, ఆకాశ స్వరూపుడైనవాడే ప్రకటించాడు.
తేనైవ చ నిగీర్ణస్ సన్ పరమాం శాన్తిమ్ ఏష్యతి । నిర్మలాకాశరూపాత్మా కృష్ణ ఇత్య్ ఏష ఈశ్వరః
అదే లోనికి లీనమై పోయినవాడు, అత్యున్నతమైన శాంతిని పొందుతాడు. ఇతని స్వరూపం నిర్మలమైన ఆకాశంలా ఉంటుంది. ఇతడే కృష్ణుడు, పరమేశ్వరుడు.
కృత్వాకల్పం జగత్ సర్వం తత్ పీత్వైకార్ణవం తదా । సమ్ప్రయాతి పరాం శాన్తిమ్ అభూయస్సన్నివృత్తయే
సర్వ జగత్తును ఒకే యుగంగా చేసి, ఆ తర్వాత దానిని ఒక్క మహాసముద్రంలో కలిపి, అతడు పరమ శాంతిని, మరల పుట్టిపోకుండా ఉండటానికి, పొందుతాడు.
అనన్తరం మయా దృష్టస్ తత్రాసౌ యావద్ ఉద్యమాత్ । ప్రవృత్తḫ ప్రాణవేగేన తమ్ ఆక్రష్టుం మహార్ణవమ్
దాని వెంటనే, నేను అక్కడ అతడిని చూశాను. అతడు తనంతట తానే, ప్రాణశక్తితో, ఆ మహాసముద్రాన్ని ఆకర్షించేందుకు శ్రమిస్తున్నాడు.
అథ తస్య ముఖం స్ఫారం జ్వాలామాలాకులాన్తరమ్ । ప్రాణకృష్టో మహామ్భోధిర్ వాడవాగ్నిమ్ ఇవావిశత్
ఆ ప్రాణశక్తి బయటకు లాగబడినప్పుడు, అగ్ని జ్వాలలతో నిండిన ఆ విశాలమైన నోరు, సముద్రంలో దాగి ఉన్న వడవాగ్ని లా లోపలికి ప్రవేశించింది.
స ఏవ వాడవో భూత్వా వహ్నిర్ ఆకల్పమ్ అర్ణవే । అహఙ్కారḫ పిబత్య్ అమ్బు రుద్రస్ సర్వం తు తత్ తదా
అదే అగ్ని, వడవాగ్నిగా మారి, యుగాల పాటు సముద్రంలో ఉండి, రుద్రుడైన అహంకారం, ఆ సముద్రంలోని నీటిని మొత్తం మింగేసింది.
పాతాలమ్ ఇవ పానీయం సర్పో బిలమ్ ఇవ క్షణాత్ । చణ్డవాయుర్ ఇవాకాశమ్ అవిశత్ తన్ముఖం జవాత్
నీరు పాతాళంలోకి పోయినట్టు, పాము తన బిలంలోకి ఒక్కసారిగా ప్రవేశించినట్టు, గాలి ఆకాశంలోకి దూసుకెళ్లినట్టు, అది ఆ నోటిలోకి వేగంగా ప్రవేశించింది.
సముదేత్యాపిబద్ రుద్రస్ స ముహూర్తేన తత్పయః । కృష్ణాఙ్గో ఽర్క ఇవ ధ్వాన్తం సత్సమ్పర్క ఇవాగుణమ్
రుద్రుడు ఒక్క క్షణంలో ఆ నీటిని మింగేశాడు. అది ఎలా అంటే, నల్లటి కిరణాలు ఉన్న సూర్యుడు చీకటిని మింగినట్టు, మంచి వ్యక్తి సమక్షంలో దోషాలు పోయినట్టు.
ఆబ్రహ్మలోకపాతాలం శాన్తం శూన్యమ్ అథాభవత్ । రజోధూమానిలామ్భోదభూతముక్తం సమం నభః
బ్రహ్మలోకం నుండి పాతాళం వరకు అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఖాళీగా మారిపోయాయి. ఆకాశం ఎటు చూసినా ఒక్కటేలా కనిపించింది; అక్కడ ధూళి, పొగ, గాలి, నీరు, ఇతర భూతాలు ఏవీ లేవు.
కేవలం తత్ర దృశ్యన్తే చత్వారో వ్యోమనిర్మలాః । ఇమే పదార్థా నిస్స్పన్దాశ్ శృణు తాన్ రఘునన్దన
అక్కడ ఆకాశంలో నాలుగు నిర్మలమైన రూపాలు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. అవి కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నాయి. ఆ పదార్థాలు ఏమిటో విను రఘునందన.
ఏకస్ తావద్ అసౌ మధ్యే రుద్రẖ కృష్ణామ్బరాకృతిః । నిరాధారస్ స్థితో వ్యోమ్ని నిస్స్పన్దో ఽమ్భోధిబిమ్బవత్
వాటిలో ఒకటి మధ్యలో నిలిచిన రుద్రుడు. ఆయన మేఘంలా నల్లగా, ఎటువంటి ఆధారమూ లేకుండా, ఆకాశంలో కదలకుండా, సముద్ర ప్రతిబింబంలా ఉన్నాడు.
ద్వితీయో ఽవస్థితో దూరే పృథ్వ్యాకాశతలోపమః । భాగో బ్రహ్మాణ్డసదనస్యాధḫ పాతాలసప్తకాత్
రెండవది దూరంగా ఉంది. అది భూమి, ఆకాశపు ఉపరితలంలా కనిపిస్తుంది. అది బ్రహ్మాండ నివాసంలో భాగం, ఏడు పాతాళాల కంటే దిగువ భాగంలో ఉంది.
పాతాలభూతలదివాం సశైలేన్ద్రదివౌకసామ్ । వ్యాప్తిḫ పార్థివభాగేన పఙ్కమాత్రాత్మనా మనాక్
పాతాళం, భూమి, ఆకాశం, వాటిలోని పర్వతాలు, ఆకాశవాసులు — ఇవన్నీ కూడా భూమి తత్త్వం వల్ల, చిన్న మట్టికణం రూపంలోనైనా, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాయి.
తృతీయో ఽత్ర పదార్థో ఽభూద్ ఊర్ధ్వం బ్రహ్మాణ్డభాగభూః । దృష్టిక్షయాత్ స దూరత్వాల్ లక్ష్యతే గగనాసితః
ఇక్కడ మూడవ పదార్థం పైభాగం, అంటే బ్రహ్మాండంలో ఉన్న ప్రాంతం. మన దృష్టి పరిమితి వల్ల, అది చాలా దూరంగా ఉండడం వల్ల, అది ఆకాశంలో నలుపు వలె కనిపిస్తుంది.
దూరవిశ్లిష్టయోర్ మధ్యం యత్ తద్ బ్రహ్మాణ్డఖణ్డయోః । తద్ ఆకాశమ్ అనాద్యన్తం బ్రహ్మ నిర్మలమ్ ఆతతమ్
బ్రహ్మాండంలోని రెండు దూరమైన భాగాల మధ్య ఉన్న స్థలం ఆకాశం. అది ఆదియంతాలు లేని, నిర్మలమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించే బ్రహ్మం.
చతుర్థో ఽసౌ పదార్థస్ తు తదా సంలక్షితో మయా । చతుష్టయాద్ ఋతే నాన్యద్ ఏతస్మాద్ ఏవ కిఞ్చన
ఆ నాలుగవ పదార్థాన్ని నేను అప్పుడు గ్రహించాను. ఈ నలుగురిని తప్పించి ఇంకేమీ లేదు.