దేహకారణకస్ స్వప్నో దేహాభావే న దృశ్యతే । ఇతి చేత్ తద్ అదేహానాం పరలోకో ఽపి నాస్తి వః
కల శరీరమే కారణమని, శరీరం లేకపోతే కల కనబడదని మీరు అంటే, శరీరం లేని వారికి మరణానంతర లోకమూ ఉండదన్న మాట కదా.
ఇత్య్ ఏతద్ అభవిష్యచ్ చేత్ తచ్ ఛరీరకసఙ్క్షయే । నాభవిష్యద్ అయం సర్గస్ స చాస్త్య్ ఏవ హి సర్వదా
మీరు చెప్పినట్టు నిజమైతే, శరీరం నశించినప్పుడు ఈ సృష్టి ఉండేది కాదు. కానీ, ఈ సృష్టి ఎప్పుడూ ఉంది కదా.
అవయవవిభాగాత్మన్య్ అవశ్యంభావిని క్షయే । న కదాచిద్ అనిత్థం తజ్ జగద్ ఇత్య్ అప్య్ అసంస్థితమ్
ఈ శరీరం భాగాల సమాహారంగా ఉండి, తప్పకపోయే నాశనానికి లోనవుతుంది. అలాంటప్పుడు ఈ లోకం కూడా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, అలాగే దీనికి వ్యతిరేకంగా కూడా ఉండదు.
న కదాచిజ్ జగన్నాశే దేహాద్ భూతగణాద్ ఇయమ్ । మదశక్తిర్ ఇవ జ్ఞప్తిర్ ఉదేతీత్య్ అసి వక్షి చేత్
ఈ లోకం నశించినా, శరీరం మరియు భూతాల సమూహం నుండి మత్తు శక్తిలా జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుందని నువ్వు చెప్పినట్లయితే—
తత్ పురాణేతిహాసానాం సర్వసఙ్క్షయవాదినామ్ । స్మృత్యాదీనాం చ వేదానాం వైయర్థ్యమ్ ఉపజాయతే
అప్పుడు, సమస్త నాశనాన్ని వివరించే పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, వేదాలు, ఇతర స్మృతి గ్రంథాలన్నీ అర్థహీనమవుతాయి.
అప్రమాణతయైతస్మిన్న్ అర్థే తేషాం మహామతే । అన్యత్రాపి ప్రమాణత్వం విద్యాదావ్ అపి కిం భవేత్
ఈ విషయంలో అవి ప్రమాణంగా కాకపోతే, ఓ మహామతి, ఇతర విషయాల్లో, జ్ఞాన సంబంధమైన వాటిలో కూడా అవి ఎలా ప్రమాణంగా పరిగణించబడతాయి?
న చైతద్ విద్యతే లోకే జగదుచ్ఛేదకారణాత్ । అన్యచ్ చాస్తామ్ ఏతద్ అఙ్గ మమేదమ్ అపరం శృణు
ఈ లోకంలో, ఇలాంటి కారణంతో జగత్తు నాశనం అవుతుందని ఎక్కడా కనిపించదు. అది అలా ఉండనీ, నా స్నేహితా, ఇప్పుడు ఇంకొక విషయం విను.
మదశక్త్యాత్మని జ్ఞానే దృష్టా దేశాన్తరేషు యా । ప్రమృతానాం పిశాచాదిదేహతా సా న సిధ్యతి
మనసులో కలిగే ఆ జ్ఞానం, ఎక్కడో దూరప్రాంతాల్లో మదపాన శక్తి కనిపించడాన్ని పోలి ఉంటుంది. మరణించినవారికి పిశాచాది రూపం అవుతుందని అనుకోవడం నిజం కాదు.
అథ సాపి ముధాభ్రాన్తిర్ యావద్దేహం ప్రదృశ్యతే । ఇతి చేత్ తన్ ముధానామ సత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ వో భవేత్
ఒకవేళ, ఈ శరీరం కనిపించేంతవరకూ ఇది కూడా వ్యర్థమైన మాయే అని నువ్వు అనుకుంటే, అది సరే. అలా అనేవాళ్లకు ఇదే నిజమై ఉంటుంది.
ఏవం చేత్ తత్ పరే లోకే సత్ స్వర్గనరకాదికమ్ । ఇత్య్ ఏషాపి న సంవిత్ కిం సత్యతామ్ ఉపగచ్ఛతి
అలా అయితే, పరలోకంలో స్వర్గం, నరకం మొదలైనవి ఉన్నా, అవి కూడా జ్ఞానం కాదు. మరి అవి ఎలా నిజమైనవిగా చెప్పగలము?
పిశాచప్రతిభా సత్యా మదజ్ఞప్తిమతో యది । ప్రతిభాస్య న సత్యా స్యాత్ పరలోకాత్మికా కథమ్
ఒకరి మనస్సు మత్తులో ఉన్నప్పుడు పిశాచాన్ని చూసినట్టు అనిపిస్తే, అదే విధంగా పరలోకం కనిపించడం కూడా నిజమే కదా, ఎందుకు అది నిజం కాదని అనాలి?
పిశాచో ఽస్తీతి చేత్ సంవిత్ సత్యార్థా తేన సంవిదః । మృతస్యాస్తి పరో లోక ఇత్య్ అస్యాẖ కిం న సత్యతా
పిశాచం ఉంది అని చెబితే, ఆ భావన మనసుకు నిజమే. అలాగే, చనిపోయినవారికి పరలోకం ఉంది అనే నమ్మకం కూడా నిజమే కదా, ఎందుకు అది నిజం కాదని అనాలి?
కాకతాలీయవద్ దేహాత్ పైశాచీ జ్ఞప్తిర్ అస్తి చేత్ । పరలోకార్థసంవిత్తిẖ కథం నాస్తి సకారణా
ఒకవేళ శరీరంలో అనుకోకుండా పిశాచాన్ని చూసినట్టు అనిపిస్తే, పరలోకం గురించి మనసులో వచ్చే భావన కూడా, దానికి కారణం ఉండి వచ్చినదే కదా, అది ఎందుకు ఉండకూడదు?
యాన్తర్ వేత్తి యథా సంవిత్ సా తథానుభవత్య్ అలమ్ । అస్తు సత్యమ్ అసత్యం వా సిద్ధమ్ ఇత్య్ అనుభూతితః
మనసు లోపల ఎలా అనుభవిస్తుందో, అదే విధంగా అది అనుభూతి చెందుతుంది. అది నిజమా, అబద్ధమా అనేది అనుభవం ద్వారానే తేలుతుంది.
మృతస్యాస్తి పరో లోకో విద్ ఇత్య్ ఏవమ్మయీ భవేత్ । సతి చాసతి దేహే ఽస్మింస్ తేన కిం సద్ అసచ్ చ కిమ్
చనిపోయినవారికి మరణానంతర లోకం ఉందని భావించటం మన మనస్సు స్వభావమే. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, నిజమైనది ఏది? అబద్ధమైనది ఏది? అని అడిగితే, దానికి స్పష్టమైన సమాధానం లేదు.
తస్మాత్ స్వభావḫ ప్రథమం ప్రస్ఫురన్ వేత్తి సంవిదమ్ । వాసనాకారణం పశ్చాద్ బుద్ధ్వా సమ్పశ్యతి భ్రమమ్
కాబట్టి ముందుగా మన సహజ స్వభావమే వెలుగులోకి వచ్చి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకుంటుంది. తర్వాత, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలే కారణమని గ్రహించి, అవే మాయను చూపిస్తాయని తెలుసుకుంటుంది.
తత్క్షయాచ్ ఛమమ్ ఆయాతి ద్రష్టృదృశ్యదృగామయః । తత్సత్తాయామ్ ఉదేతీయం సంసృత్యాఖ్యా పిశాచికా
ఆ వాసనలు పోయినప్పుడు మనసుకు నిశ్చలత్వం వస్తుంది; అది చూడేవాడు, చూసేది, చూడటం అన్నీ కలిసిన స్థితి. అవి కొనసాగితే, ఈ జనన మరణాల చక్రం అనే మాయా భ్రమ కొనసాగుతుంది.
ఉపలమ్భ ఉదేత్య్ ఆదౌ బ్రహ్మణో వాసనా తతః । తచ్ఛాన్తిం విద్ధి నిర్వాణం తత్సత్తాం సంసృతిభ్రమమ్
మొదటిగా మనసుకు అనుభూతి కలుగుతుంది, తర్వాత పరబ్రహ్మ వాసన వస్తుంది. ఆ వాసనలు శాంతించితేనే నిజమైన మోక్షం, అవి మిగిలితేనే పునర్జన్మ భ్రమ కొనసాగుతుంది.
ఉత్పన్నైవ న సానాదౌ పరే బ్రహ్మణ్య్ అసమ్భవాత్ । ఉత్పన్నాపి చ వా యాసౌ బ్రహ్మైవ పరమ్ ఏవ సత్
ఆది లేని పరబ్రహ్మంలో ఏదైనా పుట్టిందని అనిపించినా, నిజంగా అక్కడ పుట్టుట అనేది ఉండదు. పుట్టినట్టుగా కనబడినదీ, పరబ్రహ్మమే, అదే పరమసత్యం.
ఏతావద్ యత్ పరిజ్ఞానం తన్ నిర్వాణం విదుర్ బుధాః । యద్ అత్రైవాపరిజ్ఞానం తం బన్ధం విద్ధి రాఘవ
ఎంతమాత్రం స్పష్టమైన జ్ఞానం ఉంటుందో, అదే ముక్తి అని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఇక్కడ ఎక్కడైతే అజ్ఞానం మిగిలి ఉంటుందో, రాఘవా, దానినే బంధనంగా తెలుసుకో.
విజ్ఞానఘన ఏవాయం కచనాకచనాత్మకః । స్వయమ్ ఏవ కచత్య్ అన్తర్ న కచత్య్ ఏవ వా స్వయమ్
ఇది పూర్తిగా జ్ఞానమే, కదిలే, కదలని రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. ఇది తనలో తానే కదులుతుంది, లేదా తానే కదలకుండా కూడా ఉంటుంది.
సంవిదంశపరావృత్తిమాత్రపేలవరూపిణీ । బన్ధదృఙ్ మోక్షదృక్ చేతి క్లేశస్ తత్సాధనే కియాన్
అవగాహన చిన్న భాగంగా తిరుగుతున్నట్లు కనబడుతుంది. దానిని బంధనంగా లేదా ముక్తిగా చూస్తారు. దానికోసం ప్రయత్నించడంలో ఎంత బాధ ఉంటుంది?
సంవిదుద్బోధనం బన్ధస్ తదనుద్బోధనం శివమ్ । అసత్ సద్వజ్ జగద్ భాతి సంవిదుద్బోధనోదరమ్
తెలివి ఉణికిని తెలుసుకోవడం బంధనమే; దాన్ని తెలియకపోవడం శాంతి. తెలివి మేలుకొనినప్పుడు ఈ లోకం నిజమైనదిగా లేదా అబద్ధమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
అజడం బోధనం సుప్తం మోక్ష ఇత్య్ అభిధీయతే । ప్రబుద్ధం బన్ధ ఇత్య్ ఆహుర్ యద్ ఇచ్ఛసి తద్ ఆహర
మంచిగా ఉన్న తెలివి నిద్రలో ఉంటే దానిని మోక్షం అంటారు; అదే తెలివి మేలుకొంటే దాన్ని బంధనం అంటారు. నువ్వు ఏది కావాలో అది ఎంచుకో.
నిర్వాణవాసనమ్ అనన్తమ్ అజాడ్యమ్ అచ్ఛబోధైకతానమ్ అపయన్త్రణమ్ అస్తశఙ్కమ్ । అద్వైతమ్ ఐక్యరహితం చ నిరస్తశూన్యమ్ ఆకాశకోశవిశదాశయ శాన్తమ్ ఆస్స్వ
నువ్వు నిర్వాణ స్థితిలో, అంతులేని ప్రశాంతతలో, మబ్బుల్లేని తెలివితో, ఏదీ అడ్డుపడని స్వేచ్ఛతో, భయమూ లేని మనసుతో, ఏకత్వ భావన లేకుండా, శూన్యత కూడా లేని, ఆకాశం లాంటి నిర్మలమైన హృదయంతో నిశ్చలంగా ఉండు.
ఇతి తే సర్వ ఆయాతా బ్రహ్మలోకనివాసినః । అదృశ్యతామ్ ఏవ గతా దీపాẖ క్షీణదశా ఇవ
ఇలా బ్రహ్మలోకంలో నివసించే వాళ్లంతా నీ వద్దకు వచ్చారు; ఆ తర్వాత నూనె అయిపోయిన దీపాలు మాయమయ్యేలా, వారు కనబడకుండా పోయారు.
అథ తే ద్వాదశాదిత్యా బ్రహ్మణి బ్రహ్మతాం గతే । జగద్వద్ బ్రహ్మలోకం తమ్ అదహన్ భాసురార్చిషః
ఆ పదహారు సూర్యులు పరబ్రహ్మంలో లీనమయ్యాక, వారి ప్రకాశవంతమైన జ్వాలలు బ్రహ్మలోకాన్ని, ఈ జగత్తును కాల్చినట్టే, పూర్తిగా దహించేశాయి.
వైరిఞ్చనగరం దగ్ధ్వా ధ్యానం కృత్వా విరిఞ్చవత్ । తే ఽపి నిర్వాణమ్ ఆజగ్ముర్ నిస్స్నేహదశదీపవత్
బ్రహ్మనగరాన్ని కాల్చి, బ్రహ్మలాంటి ధ్యానం చేసి, వారు కూడా నూనె లేని పది దీపాలు ఆరిపోయినట్టు, ముక్తిని పొందారు.
తత ఏకార్ణవాపూరో విరిఞ్చనగరాన్తరమ్ । రాత్రౌ భువమ్ ఇవ ధ్వాన్తం పూరయామ్ ఆస సూర్మిమాన్
ఆ తరువాత, ఒకటే మహాసముద్రపు ప్రవాహం బ్రహ్మనగరానికి మధ్యలోని అంతటినీ, రాత్రి భూమిని కప్పినట్టు, అలలతో నిండిపోయింది.
ఆబ్రహ్మలోకమ్ అభవజ్ జగద్ ఆపూర్ణమ్ అర్ణసా । తుల్యం రసైకపూర్ణేన పక్వద్రాక్షాఫలేన తత్
బ్రహ్మలోకానికి వరకు ఉన్న జగత్తంతా ఆ నీటితో నిండిపోయింది; అది పూర్తిగా రసంతో నిండిన పండిన ద్రాక్షపండును పోలి మారిపోయింది.