బ్రహ్మలోకజనం సర్వమ్ అహం తామ్ అపి వాసనామ్ । నాపశ్యం స్వప్ననగరం బుధ్యమాన ఇవాగ్రగమ్
బ్రహ్మలోకంలో ఉన్న ప్రజలందరినీ, ఆ వాసనతో సహా, నేను చూడలేదు; అది కలలో ఊరు కనబడినట్టు, మెలకువ వచ్చాక కనిపించనట్టుగా అనిపించింది.
అరణ్యం శూన్యమ్ ఏవాసీత్ తద్ బ్రహ్మనగరం తదా । కఠినాకాణ్డవిధ్వస్తం పృథివ్యామ్ ఇవ పత్తనమ్
అప్పుడు ఆ బ్రహ్మ నగరం పూర్తిగా ఖాళీగా, అరణ్యంలా వెలవెలబోయింది; భూమిపై పాడైపోయిన పట్టణంలా, అక్కడ అన్నీ నాశనమయ్యాయి.
సర్వ ఏవ గతాẖ క్వాపి తే తథా తాదృశాస్ తదా । ఋషయో మునయో వేదా దేవా విద్యాధరాదయః
అప్పుడు అక్కడ ఉన్న ఆ ఋషులు, మునులు, వేదాలు, దేవతలు, విద్యాధరులు మరియు ఇతరులందరూ ఎక్కడికో వెళ్లిపోయారు.
జ్ఞాతం తతో ఽవధానేన మయా నభసి తిష్ఠతా । యావన్ నిర్వాణమ్ ఆపన్నా బ్రహ్మవత్ సర్వ ఏవ తే
ఆ తరువాత నేను ఆకాశంలో నిలబడి, శ్రద్ధగా గమనించగా, వారందరూ బ్రహ్మను పోలి, నిర్వాణాన్ని పొందారని తెలుసుకున్నాను.
వాసనాయాం విలీనాయామ్ అదర్శనమ్ ఉపాగతాః । స్వప్నలోకాః ప్రబుద్ధానామ్ ఇవ స్వం రూపమ్ ఆగతాః
వాసనలు పూర్తిగా లయమైపోయినప్పుడు, కలల లోకాలు కనబడవు. అవి మేలుకున్నవారికి, కలల దృష్టి పోయినట్టు, తమ సహజ స్వరూపంలోకి వెళ్ళిపోతాయి.
ఆకాశాత్మైవ దేహో ఽయం భాతి వాసనయా స్ఫుటః । తదభావాత్ తు నాభాతి స్వప్నో బోధవతో యథా
ఈ శరీరం అసలు ఆకాశ స్వరూపమే. కానీ వాసనల వల్ల స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అవి లేకపోతే, మేలుకున్నవారికి కలలు కనబడని విధంగా, ఇది కూడా కనబడదు.
అన్తరిక్షగతో దేహో యథా స్వప్నే ఽవలోక్యతే । బోధే తద్వాసనాశాన్తౌ న కిఞ్చిద్ అపి లక్ష్యతే
కలలో మనం ఆకాశంలో ప్రయాణించే శరీరాన్ని చూస్తామే, అలాగే మేలులో ఆ వాసనలు శాంతించిపోయినప్పుడు ఏదీ కనిపించదు.
జాగ్రత్య్ అపి తథైవాయం వాసనాయాḫ పరిక్షయే । నైవాతివాహికో నైవ లక్ష్యతే ఽత్రాధిభౌతికః
ఇదే విధంగా మేలులో కూడా, ఈ వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, ఇక్కడ సూక్ష్మ శరీరం గానీ, స్థూల శరీరం గానీ ఏమాత్రం కనిపించవు.
స్వప్నానుభవ ఏషో ఽత్ర దృష్టాన్తẖ కేన ఖణ్డ్యతే । ఆబాలమ్ ఏతత్ సంసిద్ధమ్ అనుభూతం శ్రుతం స్మృతమ్
ఈ కల అనుభవాన్ని ఉదాహరణగా ఎవరు ఖండించగలరు? చిన్నప్పటి నుంచే ఇది బాగా స్థిరపడింది, మనం ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాము, విన్నాము, గుర్తు పెట్టుకున్నాము.
అపహ్నవేచ్ చ వా యో ఽపి స్వమ్ ఏవానుభవం శఠః । స త్యాజ్యẖ కో హ్య్ అలీకేన సుప్తమ్ ఉద్బోధయేత్ కిల
తన అనుభవాన్ని ఎవరైనా మోసపూరితంగా నిరాకరించినా, అలాంటి వారిని పట్టించుకోవాల్సిన పనిలేదు. అబద్ధంతో నిద్రలో ఉన్నవారిని ఎవరు మేల్కొల్పగలరు?
దేహకారణకస్ స్వప్నో దేహాభావే న దృశ్యతే । ఇతి చేత్ తద్ అదేహానాం పరలోకో ఽపి నాస్తి వః
కల శరీరమే కారణమని, శరీరం లేకపోతే కల కనబడదని మీరు అంటే, శరీరం లేని వారికి మరణానంతర లోకమూ ఉండదన్న మాట కదా.
ఇత్య్ ఏతద్ అభవిష్యచ్ చేత్ తచ్ ఛరీరకసఙ్క్షయే । నాభవిష్యద్ అయం సర్గస్ స చాస్త్య్ ఏవ హి సర్వదా
మీరు చెప్పినట్టు నిజమైతే, శరీరం నశించినప్పుడు ఈ సృష్టి ఉండేది కాదు. కానీ, ఈ సృష్టి ఎప్పుడూ ఉంది కదా.
అవయవవిభాగాత్మన్య్ అవశ్యంభావిని క్షయే । న కదాచిద్ అనిత్థం తజ్ జగద్ ఇత్య్ అప్య్ అసంస్థితమ్
ఈ శరీరం భాగాల సమాహారంగా ఉండి, తప్పకపోయే నాశనానికి లోనవుతుంది. అలాంటప్పుడు ఈ లోకం కూడా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, అలాగే దీనికి వ్యతిరేకంగా కూడా ఉండదు.
న కదాచిజ్ జగన్నాశే దేహాద్ భూతగణాద్ ఇయమ్ । మదశక్తిర్ ఇవ జ్ఞప్తిర్ ఉదేతీత్య్ అసి వక్షి చేత్
ఈ లోకం నశించినా, శరీరం మరియు భూతాల సమూహం నుండి మత్తు శక్తిలా జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుందని నువ్వు చెప్పినట్లయితే—
తత్ పురాణేతిహాసానాం సర్వసఙ్క్షయవాదినామ్ । స్మృత్యాదీనాం చ వేదానాం వైయర్థ్యమ్ ఉపజాయతే
అప్పుడు, సమస్త నాశనాన్ని వివరించే పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, వేదాలు, ఇతర స్మృతి గ్రంథాలన్నీ అర్థహీనమవుతాయి.
అప్రమాణతయైతస్మిన్న్ అర్థే తేషాం మహామతే । అన్యత్రాపి ప్రమాణత్వం విద్యాదావ్ అపి కిం భవేత్
ఈ విషయంలో అవి ప్రమాణంగా కాకపోతే, ఓ మహామతి, ఇతర విషయాల్లో, జ్ఞాన సంబంధమైన వాటిలో కూడా అవి ఎలా ప్రమాణంగా పరిగణించబడతాయి?
న చైతద్ విద్యతే లోకే జగదుచ్ఛేదకారణాత్ । అన్యచ్ చాస్తామ్ ఏతద్ అఙ్గ మమేదమ్ అపరం శృణు
ఈ లోకంలో, ఇలాంటి కారణంతో జగత్తు నాశనం అవుతుందని ఎక్కడా కనిపించదు. అది అలా ఉండనీ, నా స్నేహితా, ఇప్పుడు ఇంకొక విషయం విను.
మదశక్త్యాత్మని జ్ఞానే దృష్టా దేశాన్తరేషు యా । ప్రమృతానాం పిశాచాదిదేహతా సా న సిధ్యతి
మనసులో కలిగే ఆ జ్ఞానం, ఎక్కడో దూరప్రాంతాల్లో మదపాన శక్తి కనిపించడాన్ని పోలి ఉంటుంది. మరణించినవారికి పిశాచాది రూపం అవుతుందని అనుకోవడం నిజం కాదు.
అథ సాపి ముధాభ్రాన్తిర్ యావద్దేహం ప్రదృశ్యతే । ఇతి చేత్ తన్ ముధానామ సత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ వో భవేత్
ఒకవేళ, ఈ శరీరం కనిపించేంతవరకూ ఇది కూడా వ్యర్థమైన మాయే అని నువ్వు అనుకుంటే, అది సరే. అలా అనేవాళ్లకు ఇదే నిజమై ఉంటుంది.
ఏవం చేత్ తత్ పరే లోకే సత్ స్వర్గనరకాదికమ్ । ఇత్య్ ఏషాపి న సంవిత్ కిం సత్యతామ్ ఉపగచ్ఛతి
అలా అయితే, పరలోకంలో స్వర్గం, నరకం మొదలైనవి ఉన్నా, అవి కూడా జ్ఞానం కాదు. మరి అవి ఎలా నిజమైనవిగా చెప్పగలము?
పిశాచప్రతిభా సత్యా మదజ్ఞప్తిమతో యది । ప్రతిభాస్య న సత్యా స్యాత్ పరలోకాత్మికా కథమ్
ఒకరి మనస్సు మత్తులో ఉన్నప్పుడు పిశాచాన్ని చూసినట్టు అనిపిస్తే, అదే విధంగా పరలోకం కనిపించడం కూడా నిజమే కదా, ఎందుకు అది నిజం కాదని అనాలి?
పిశాచో ఽస్తీతి చేత్ సంవిత్ సత్యార్థా తేన సంవిదః । మృతస్యాస్తి పరో లోక ఇత్య్ అస్యాẖ కిం న సత్యతా
పిశాచం ఉంది అని చెబితే, ఆ భావన మనసుకు నిజమే. అలాగే, చనిపోయినవారికి పరలోకం ఉంది అనే నమ్మకం కూడా నిజమే కదా, ఎందుకు అది నిజం కాదని అనాలి?
కాకతాలీయవద్ దేహాత్ పైశాచీ జ్ఞప్తిర్ అస్తి చేత్ । పరలోకార్థసంవిత్తిẖ కథం నాస్తి సకారణా
ఒకవేళ శరీరంలో అనుకోకుండా పిశాచాన్ని చూసినట్టు అనిపిస్తే, పరలోకం గురించి మనసులో వచ్చే భావన కూడా, దానికి కారణం ఉండి వచ్చినదే కదా, అది ఎందుకు ఉండకూడదు?
యాన్తర్ వేత్తి యథా సంవిత్ సా తథానుభవత్య్ అలమ్ । అస్తు సత్యమ్ అసత్యం వా సిద్ధమ్ ఇత్య్ అనుభూతితః
మనసు లోపల ఎలా అనుభవిస్తుందో, అదే విధంగా అది అనుభూతి చెందుతుంది. అది నిజమా, అబద్ధమా అనేది అనుభవం ద్వారానే తేలుతుంది.
మృతస్యాస్తి పరో లోకో విద్ ఇత్య్ ఏవమ్మయీ భవేత్ । సతి చాసతి దేహే ఽస్మింస్ తేన కిం సద్ అసచ్ చ కిమ్
చనిపోయినవారికి మరణానంతర లోకం ఉందని భావించటం మన మనస్సు స్వభావమే. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, నిజమైనది ఏది? అబద్ధమైనది ఏది? అని అడిగితే, దానికి స్పష్టమైన సమాధానం లేదు.
తస్మాత్ స్వభావḫ ప్రథమం ప్రస్ఫురన్ వేత్తి సంవిదమ్ । వాసనాకారణం పశ్చాద్ బుద్ధ్వా సమ్పశ్యతి భ్రమమ్
కాబట్టి ముందుగా మన సహజ స్వభావమే వెలుగులోకి వచ్చి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకుంటుంది. తర్వాత, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలే కారణమని గ్రహించి, అవే మాయను చూపిస్తాయని తెలుసుకుంటుంది.
తత్క్షయాచ్ ఛమమ్ ఆయాతి ద్రష్టృదృశ్యదృగామయః । తత్సత్తాయామ్ ఉదేతీయం సంసృత్యాఖ్యా పిశాచికా
ఆ వాసనలు పోయినప్పుడు మనసుకు నిశ్చలత్వం వస్తుంది; అది చూడేవాడు, చూసేది, చూడటం అన్నీ కలిసిన స్థితి. అవి కొనసాగితే, ఈ జనన మరణాల చక్రం అనే మాయా భ్రమ కొనసాగుతుంది.
ఉపలమ్భ ఉదేత్య్ ఆదౌ బ్రహ్మణో వాసనా తతః । తచ్ఛాన్తిం విద్ధి నిర్వాణం తత్సత్తాం సంసృతిభ్రమమ్
మొదటిగా మనసుకు అనుభూతి కలుగుతుంది, తర్వాత పరబ్రహ్మ వాసన వస్తుంది. ఆ వాసనలు శాంతించితేనే నిజమైన మోక్షం, అవి మిగిలితేనే పునర్జన్మ భ్రమ కొనసాగుతుంది.
ఉత్పన్నైవ న సానాదౌ పరే బ్రహ్మణ్య్ అసమ్భవాత్ । ఉత్పన్నాపి చ వా యాసౌ బ్రహ్మైవ పరమ్ ఏవ సత్
ఆది లేని పరబ్రహ్మంలో ఏదైనా పుట్టిందని అనిపించినా, నిజంగా అక్కడ పుట్టుట అనేది ఉండదు. పుట్టినట్టుగా కనబడినదీ, పరబ్రహ్మమే, అదే పరమసత్యం.
ఏతావద్ యత్ పరిజ్ఞానం తన్ నిర్వాణం విదుర్ బుధాః । యద్ అత్రైవాపరిజ్ఞానం తం బన్ధం విద్ధి రాఘవ
ఎంతమాత్రం స్పష్టమైన జ్ఞానం ఉంటుందో, అదే ముక్తి అని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఇక్కడ ఎక్కడైతే అజ్ఞానం మిగిలి ఉంటుందో, రాఘవా, దానినే బంధనంగా తెలుసుకో.