వన్ధ్యాపుత్రనభోవృక్షకల్పనా తావద్ అస్తి హి । సా యథా నాశజన్మాద్యా తథైవేదం న కిం భవేత్
వంధ్య కుమారుని ఆకాశంలో వృక్షం ఊహలో మాత్రమే ఉంటుంది. దానికి పుట్టుకా, నాశనమూ లేవు. ఇదే విధంగా ఈ జగత్తుకూ పుట్టుకా, నాశనమూ లేవు.
ఫుల్లస్యాతులభుస్ సమ్యగ్ ఆలకైః కురు కోలనమ్ । నిరన్వయా యథైవోక్తిర్ జగత్సత్తా తథైవ హి
పువ్వు వెంట్రుకలతో గాలిని చుట్టేయాలని ప్రయత్నించు. అలాంటి మాటలకి అర్థం లేనట్టే, జగత్తు ఉన్నదన్న భావనకూ అసలు ఆధారం లేదు.
యథా సౌవర్ణకటకే దృశ్యమానమ్ అపి స్ఫుటమ్ । కటకత్వం తు నాస్త్య్ ఏవ జగత్త్వం తు తథా పరే
బంగారు కంకణం స్పష్టంగా కనిపించినా, దానిలో కంకణత్వం అనే ప్రత్యేకత అసలు ఉండదు; అలాగే పరమాత్మలో ఈ జగత్తు అనే భావన వాస్తవంగా లేదు.
ఆకాశే చ యథా నాస్తి శూన్యత్వం వ్యతిరేకవత్ । జగత్త్వం బ్రహ్మణి తథా నాస్త్య్ ఏవాప్య్ ఉపలబ్ధిమత్
ఆకాశంలో ఖాళీదనం అనే ప్రత్యేకత లేనట్టే, బ్రహ్మంలో కూడా జగత్తు అనే భావన వాస్తవంగా లేదు, చూసేవారికీ అది నిజంగా ఉండదు.
కజ్జలాన్ న యథా కార్ష్ణ్యం శైత్యం చ న యథా హిమాత్ । పృథగ్ ఏవ భవేద్ బుద్ధం జగన్ నాస్తి పరే పదే
నూనెపూసలో నలుపు ఎలా వేరుగా ఉండదో, మంచులో చలితనం వేరుగా ఉండదో, అలాగే పరమ స్థితిలో జగత్తు వేరుగా ఉండదని బోధించినవారికి తెలుస్తుంది.
యథా చ శైత్యం శశినో న హిమాద్ వ్యతిరిచ్యతే । బ్రహ్మణో న తథా సర్గో విద్యతే వ్యతిరేకవాన్
చంద్రుని చలితనం చంద్రుని నుండి వేరుగా ఉండదని ఎలా ఉంటుందో, అలాగే బ్రహ్మ నుండి సృష్టి వేరుగా ఉండదు.
మరునద్యాం యథా తోయం ద్వితీయేన్దౌ యథేన్దుతా । నాస్త్య్ ఏవైవం జగన్ నాస్తి దృష్టమ్ అప్య్ అమలాత్మని
మాయలో నీరు లేనట్లే, ఆకాశంలో రెండవ చంద్రునిలో చంద్రకాంతి లేనట్లే, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా పరిపూర్ణమైన స్వరూపంలో కనిపించినా వాస్తవంగా లేదు.
సంవిద్విలోచనాలోకో భాత్య్ అయం సంవిదమ్బరే । జగదాఖ్యే ఽమలే వ్యోమ్ని దృష్టిముక్తావలీ యథా
అవగాహన అనే ఆకాశంలో, అవగాహన కన్ను వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది. ఆ నిర్మలమైన స్థలంలో 'ప్రపంచం' అని పిలవబడేదీ, చూపులో ముత్యాల దండలా కనిపిస్తుంది.
చిదాకాశే చిదాకాశశ్ చిత్త్వాద్ యః కచతి స్వయమ్ । తద్ ఏవ తేన రూపం స్వం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతే
చైతన్యమనే ఆకాశంలో, అదే చైతన్యం తన స్వభావంతో తానే వెలిగిపోతుంది. అదే తన రూపంగా తానే గ్రహించుకుని, దాన్నే 'ప్రపంచం'గా భావిస్తుంది.
ఆదావ్ ఏవ హి యన్ నాస్తి కారణాసమ్భవాత్ స్వయమ్ । వర్తమానే ఽపి తన్ నాస్తి నాశస్ స్యాత్ తత్ర కీదృశః
ప్రారంభంలోనే ఏది లేనిదో, దానికి కారణం లేకపోవడం వల్ల అది ఇప్పుడు కూడా లేదు. అలాంటిదానికి నాశనం ఎలా సంభవిస్తుంది?
క్వాసమ్భవద్భూతజాడ్యం పృఠ్వ్యాదేర్ జడవస్తునః । కారణం భవితుం శక్తం ఛాయాయా ఆతపో యథా
ఏమిటి, పుట్టుక లేని స్థితి నుంచి వస్తువులైన భూమి మొదలైనవి మూడిమాటిగా ఉండటానికి కారణం ఎలా అవుతుంది? ఇది ఎలాగంటే, ఎండ వెలుతురు నీడకు కారణమైనట్టు.
కారణాభావతః కార్యం నేదం తత్ కిఞ్చనోదితమ్ । యత్ తత్కారణమ్ ఏవాస్తి తద్ ఏవేత్థమ్ అవస్థితమ్
కారణం లేకపోతే ఫలితం ఎప్పుడూ ఉండదని ఇక్కడ ఎవరూ చెప్పలేదు. ఏది కారణమో అదే నిజంగా ఉంది, అదే అలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అజాతమ్ ఏవ యద్ భాతి సంవిదో భానమ్ ఏవ తత్ । యజ్ జగద్ దృశ్యతే స్వప్నే సంవిత్కచనమ్ ఏవ తత్
పుట్టుక లేని దానివైపు కనిపించేది చైతన్య కాంతే. మనసులో కనబడే ప్రపంచం కూడా చైతన్యమే మెరుస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
సంవిత్కచనమ్ ఏవాన్తర్ యథా స్వప్నజగద్భ్రమః । సర్గాదౌ బ్రహ్మణి తథా జగత్కచనమ్ ఆతతమ్
మనసులో మెరుస్తున్న చైతన్యం, కలలో కనబడే ప్రపంచ భ్రమలా ఉంటుంది. సృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్మలో కూడా, ప్రపంచపు మెరుపు ఇలానే వ్యాపించి ఉంటుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిత్ తత్ సద్ ఏవాత్మని స్థితమ్ । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి జగత్ కిఞ్చిత్ కదాచన
ఇక్కడ కనిపించే ప్రతిదీ నిజంగా ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంది. ఈ లోకం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఎప్పుడూ ఉదయించదు కూడా.
యథా ద్రవత్వం సలిలం స్పన్దత్వం పవనో యథా । యథా ప్రకాశ ఆభాసో బ్రహ్మైవ త్రిజగత్ తథా
నీటికి తడితనం ఉన్నట్లే, గాలికి కదలిక ఉన్నట్లే, వెలుగుకు ప్రకాశం ఉన్నట్లే, ఈ మూడు లోకాల మూలం బ్రహ్మమే.
యథా పురమ్ ఇవాస్తే ఽన్తర్ విద్ ఏవ స్వప్నసంవిది । తథా జగద్ ఇవాభాతి స్వాత్మైవ పరమాత్మని
ఒక నగరం మనసులో, కలలో దేవుడు కనిపించడంలా కనిపించేది, అలాగే ఈ లోకం కూడా పరమాత్మలో తన ఆత్మే ప్రకాశిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
ఏవం చేత్ తత్ కథం బ్రహ్మన్ సుఘనప్రత్యయం వద । ఇదం దృశ్యవిషం జాతమ్ అసత్స్వప్నానుభూతివత్
ఇలా అయితే, బ్రహ్మన్, ఈ ప్రపంచం నిజమే అన్న నమ్మకం ఎలా కలుగుతుంది? ఇది కలలో అనుభూతి లాంటిది, వాస్తవం కానిది.
సతి దృశ్యే కిల ద్రష్టా సతి ద్రష్టరి దృశ్యతా । ఏకసత్త్వే ద్వయోర్ బన్ధో ముక్తిర్ ఏకక్షయే ద్వయోః
చూసేది ఉన్నప్పుడు చూసేవాడు ఉంటాడు. చూసేవాడు ఉన్నప్పుడు చూసే వస్తువు కూడా ఉంటుంది. ఈ రెండూ కలిసే బంధనానికి కారణం. ఈ రెండింటిలో ఏదైనా ఒకటి లేకపోతే విముక్తి కలుగుతుంది.
అత్యన్తాసమ్భవో యావద్ బుద్ధో దృశ్యస్య నాక్షయః । తావద్ ద్రష్టుర్ అద్రష్టృత్వం న సమ్భవతి మోక్షదమ్
బాహ్యవిషయాన్ని మనస్సు పూర్తిగా వదలకుండా ఉండగా, చూసేవాడిలో చూసే లక్షణం పోవడం సాధ్యపడదు. అప్పుడు మోక్షం కూడా కలగదు.
దృశ్యం చేత్ సమ్భవత్య్ ఆదౌ పశ్చాత్ క్షయమ్ ఉపాగతమ్ । తద్ దృశ్యస్మరణానర్థరూపో బన్ధో న శామ్యతి
విషయం మొదట కనిపించి తర్వాత నశించినా, ఆ విషయాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల కలిగే బంధం ఆగదు. అది వృథా జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతుంది.
యత్ర క్వచన సంస్థస్య స్వాదర్శస్యేవ చిద్గతేః । ప్రతిబిమ్బో లగత్య్ ఏవ సర్గస్మృతిమయో హ్య్ అయమ్
మనస్సు ఎక్కడ స్థిరపడితే, అద్దంలో ప్రతిబింబం పడినట్లే అక్కడ దాని ప్రతిబింబం ఏర్పడుతుంది. ఇదే సృష్టి జ్ఞాపకం.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ చేత్ స్వయమ్ । ద్రష్టృదృశ్యభ్రమాభావాత్ తత్ సమ్భవతి ముక్తతా
ప్రపంచం మొదట్లో పుట్టదు; అది తానే లేనప్పుడు, చూసేవాడు, చూసేది అనే మాయ లేకుండా పోతే, నిజమైన విముక్తి కలుగుతుంది.
తస్మాద్ అసమ్భవన్ముక్తేర్ మమ ప్రోత్సార్య యుక్తితః । అత్యన్తాసమ్భవం దృశ్యే కథయాత్మవిదాం వర
అందుచేత, ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణుడవైనవాడా, యుక్తితో నాకు అసాధ్యమైన విముక్తి అనే భావనను తొలగించు; ఈ ప్రపంచం అసలు ఉండదని స్పష్టంగా చెప్పు.
అసద్ ఏవ యథా భాతి జగత్సర్గాత్మకం తథా । శృణ్వ్ అహం కథయా రామ దీర్ఘయా కథయామి తే
ఈ జగత్తు సృష్టి రూపంగా కనిపించినా, అది వాస్తవానికి లేదు. రామా, ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను, విను.
వ్యవసాయకథావాక్యైర్ యావత్ తన్ నానువర్ణితమ్ । న విశ్రామ్యతి తే తావద్ ధృది పాంసుర్ యథా హ్రదే
నిశ్చయమైన ఉపదేశపు మాటలతో ఈ విషయం పూర్తిగా వివరించబడే వరకు, నీ హృదయంలోని మట్టికణాలు సరైన స్థిరత పొందవు; అది సరస్సులోని మట్టి మాదిరిగా ఉంటుంది.
అత్యన్తాభావమ్ అస్యాస్ త్వం జగత్సర్గభ్రమస్థితేః । బుద్ధ్వైకధ్యాననిష్ఠాత్మా వ్యవహారం కరిష్యసి
ఈ లోకసృష్టి అనే మాయ పూర్తిగా లేదని నీవు నిజంగా గ్రహించినప్పుడు, మనస్సు ఒక్క దిశగా నిలిచి, ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండి, నీవు లోకంలో వ్యవహరించగలవు.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచలాచలాః । దృశస్ త్వా వేధయిష్యన్తి న మహాద్రిమ్ ఇవేషవః
ఉండటం, ఉండకపోవడం, పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం, స్థూలం, సూక్ష్మం, కదలడం, నిలబడటం — ఇవన్నీ నీకు ఎదురవుతాయి, కాని అవి గొప్ప కొండను బాణాలు చీల్చలేనట్లు, నిన్ను ఏమాత్రం తాకలేవు.
స ఏషో ఽస్త్య్ ఏక ఏవాత్మా న ద్వితీయాస్తి కల్పనా । జగద్ అత్ర యథోత్పన్నం తత్ తే వక్ష్యామి రాఘవ
ఇక్కడ ఒకే ఆత్మ మాత్రమే ఉంది; రెండవది అనే భావన కూడా లేదు. ఈ లోకం ఎలా ఉద్భవించిందో, రాఘవా, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తస్మాద్ ఇమాని సకలాని విజృమ్భితాని యో హీదమ్ అఙ్గ సకలే సకలం మహాత్మా । రూపావలోకనమనోమననప్రకాశకోశాస్పదం స్వయమ్ ఉదేతి చ లీయతే చ
కాబట్టి, ప్రియమైనవాడా, ఆ మహాత్మనే ఈ సమస్తాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది; అది రూపాలను చూడటం, మనసు ఆలోచనలు, వెలుగు అన్నిటికీ ఆధారం; అదే అన్ని రూపాల్లో ఉద్భవించి, అంతే స్వయంగా లయమవుతుంది.