నిర్వాసనశ్ శాన్తమనా మౌనీ విగతచాపలః । సర్వం కురు యథాప్రాప్తం కురు వా మాత్ర కిం గ్రహః
వాసనలేమి లేక, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండి, మౌనంగా, చంచలత లేకుండా ఉంటే, నీకు ఎదురయ్యే పనులను చేయవచ్చు లేదా ఏమీ చేయకపోయినా పరవాలేదు. ఇక్కడ పట్టు పడాల్సింది ఏముంది?
అనాదినిత్యానుభవో య ఏకస్ స ఏవ దృశ్యం న తు దృశ్యమ్ అన్యత్ । సత్యానుభూతేర్ అనుభూతయో యాస్ సువిస్తృతా దృశ్యమహాదృశస్ తాః
ఆది లేని, శాశ్వతమైన అనుభూతి ఒక్కటే నిజంగా కనిపించేది; వేరే కనిపించేది ఏదీ లేదు. నిజమైన జ్ఞానానుభూతులు ఎంత విస్తృతంగా ఉన్నా, అవే ఈ ప్రపంచంలో కనిపించే గొప్ప దృశ్యాలు.
బన్ధమోక్షజగద్బుద్ధిర్ న శూన్యా నాపి సన్మయీ । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి కిమ్ అప్య్ ఆద్యమ్ అసౌ కిల
బంధం, మోక్షం, జగత్తు, బుద్ధి ఇవన్నీ శూన్యమూ కావు, పూర్తిగా సత్యమూ కావు; ఇవి అస్తమించవు, ఉదయించవు కూడా. ఇవి ఏదో ప్రాచీనమైనవి మాత్రమే.
ఉపదిష్టమ్ ఇదం బ్రహ్మంస్ త్వయా బుద్ధమ్ అలం మయా । భూయẖ కథయ తృప్తిర్ హి శృణ్వతో నాస్తి మే ఽమృతమ్
ఈ బోధనను మీరు చెప్పి, నేను బాగా గ్రహించాను. అయినా మరింత చెప్పండి, ఎందుకంటే ఈ అమృతాన్ని వినడంలో నాకు తృప్తి లేదు.
సర్గాదిసమ్భ్రమదృశశ్ శూన్యతాదిదృశస్ తథా । న కాశ్చన విభో సత్యా అసత్యా న చ కాశ్చన
సృష్టి మొదలైన భావనలు, అలాగే శూన్యత మొదలైన భావనలు కూడా, ఓ విభూ, ఇవన్నీ నిజంగా వాస్తవమైనవి కావు, అబద్ధమైనవి కూడా కావు.
ఏవం స్థితే తు యత్ సత్యం తత్ సర్వం బుద్ధవాన్ అహమ్ । తథాపి భూయో బోధాయ సర్గానుభవ ఉచ్యతామ్
ఈ స్థితిలో ఏది నిజమో, అది అంతా నేను గ్రహించాను. అయినా మరింత బోధ కోసం, సృష్టి అనుభవాన్ని మళ్లీ వివరించండి.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । సర్వం సర్వప్రకారాఢ్యం దేశకాలక్రియాదిమత్
ఇక్కడ కనిపిస్తున్న ఏదైనా — ఈ జగత్తు, చలించేవి, నిలిచేవి, అన్ని విధాల రూపాలతో, దేశం, కాలం, క్రియ మొదలైన వాటితో కూడినవి —
తస్య నాశే మహానాశే మహాప్రలయనామని । బ్రహ్మోపేన్ద్రమరుద్రుద్రమహేన్ద్రపరిణామిని
అవి అంతా నశించిపోయే సమయం, మహాప్రళయం అని పిలవబడే గొప్ప వినాశనంలో, బ్రహ్మ, ఉపేంద్ర, మరుత్, రుద్ర, మహేంద్రులు కూడా మారిపోతారు.
శిష్యతే శాన్తమ్ అత్యచ్ఛం కిమ్ అప్య్ అజమ్ అనాదిమత్ । యతో వాచో నివర్తన్తే కిమ్ అన్యద్ అవగమ్యతే
అక్కడ ఒక శాంతమైనది, స్పష్టమైనది, జననం లేని, ఆదిలేని ఏదో మిగిలి ఉంటుంది. దాని దగ్గరకి మాటలు చేరవు. మరి దాని గురించి ఇంకేమి తెలుసుకోవచ్చు?
సర్షపాపేక్షయా మేరుర్ యథాతివితతాకృతిః । తథాకాశమ్ అపి స్థూలం శూన్యం సద్ యదపేక్షయా
ఎలా ఒక ఆవాలు గింజతో పోల్చితే మెరు పర్వతం ఎంతో విశాలంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే నిజమైన దానితో పోల్చితే ఆకాశమూ స్థూలంగా, ఖాళీగా అనిపిస్తుంది.
అమానే ఽకలితే సోమ్యే ఽకాలే ఽపరిణతే చిరమ్ । శాన్తే తస్మిన్ పరే వ్యోమన్య్ ఆద్యే హ్య్ అనుభవాత్మని
అపరిమితమైన, విభాగం లేని, మృదువైన, కాలానికి అతీతమైన, ఎప్పటికీ మారని, శాశ్వత శాంతియుతమైన ఆ పరమమైన ఆకాశంలోనే అనుభూతి యొక్క మూల స్వరూపం ఉంది.
అసఙ్కల్పో మహాశాన్తో దిక్కాలైర్ అమితాకృతిః । అన్తర్ మహాంశ్ చిదాకాశో వేత్తీవ పరమాణుతామ్
ఆ స్థలంలో సంకల్పం లేని, మహాశాంతి కలిగిన, దిక్కులు కాలంతో పరిమితి లేని, అంతరంగ మహత్తరమైన చైతన్య ఆకాశం, అతి సూక్ష్మమైన అణువును కూడా తెలుసుకుంటున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
అసత్యామ్ ఏవ తామ్ అన్తర్ భావయన్ స్వప్నవత్ స్వతః । తతస్ స బ్రహ్మశబ్దార్థాం వేత్తి చిద్రూపతాం తతామ్
అసత్యమైనదాన్ని మనసులో కల్పిస్తూ, అది కలలా అనిపించేటట్లు ధ్యానం చేస్తే, తర్వాత అతడు 'బ్రహ్మ' అనే పదానికి అర్థమేమిటో, అదే చైతన్య స్వరూపమని తెలుసుకుంటాడు.
విద్భావో ఽనుభవత్య్ అన్తశ్ చిత్త్వాచ్ చిదణుతాం నిజామ్ । తామ్ ఏవ పశ్యతీవాథ తతో ద్రష్టేవ తిష్ఠతి
తెలిసినవాడు తనలోని ఆ చైతన్యంతో, తన అంతరంగంలో స్వయంగా అనుభవిస్తాడు. ఆ చైతన్యాన్ని తానే చూస్తున్నట్టు అనిపించి, ఆ దృష్టితోనే నిలిచిపోతాడు.
యథా స్వప్నే మృతిం పశ్యత్య్ ఏక ఏవాత్మనాత్మనః । మృత ఏవ మృతేర్ ద్రష్టా తథా చిదణుర్ ఆత్మని
ఎలా కలలో మనిషి తన మరణాన్ని తానే చూస్తూ, తానే చనిపోయినవాడిగా, తానే చూసేవాడిగా ఉంటాడో, అలాగే ఆ సూక్ష్మ చైతన్యం కూడా తనలోనే ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
తతశ్ చిద్భావ ఏషో ఽన్తర్ ఏక ఏవ ద్వితామ్ ఇవ । పశ్యన్ ఖరూప ఏవాస్తే ద్రష్టృదృశ్యమ్ ఇవ స్థితః
అందుకే, ఈ లోపలి చైతన్య స్థితి ఒక్కటే అయినా, అది రెండుగా కనిపించేటట్లు ఉంటుంది. అది చూస్తూ, ఆకాశంలా స్వచ్ఛంగా ఉండి, చూసేవాడు-చూడబడేది అన్నట్టు నిలుస్తుంది.
చిద్భావశ్ శూన్య ఏవాతినిరాకారో ఽప్య్ అణుం తనుమ్ । పశ్యన్ దృశ్యమ్ ఇవోదేతి ద్రష్టేవ చ తదా ద్వితా
చైతన్యం నిజంగా శూన్యమూ, రూపరహితమూ అయినా, అది సూక్ష్మమైన శరీరాన్ని ధరించినట్టు అనిపిస్తుంది. చూసేది, చూసేవాడు అనే భేదంగా, అది రెండు భాగాలుగా కనిపిస్తుంది.
ప్రకాశమ్ అణుమ్ ఆత్మానం పశ్యంస్ తదనుభావతః । ఉచ్ఛూనతాం చేతయతే బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
తనను తాను ప్రకాశవంతమైన సూక్ష్మరూపంగా చూసుకుంటూ, ఆ అనుభూతి వల్ల, అది విస్తరించడాన్ని గ్రహిస్తుంది — అది విత్తనం మొలకెత్తినట్లుగా ఉంటుంది.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యద్రష్టృదర్శనదృగ్దృశః । అర్థాన్తరస్వభావేన తిష్ఠన్త్య్ అనుదితాభిధాః
దేశం, కాలం, చర్య, పదార్థం, చూసేవాడు, చూడటం, చూసేది — ఇవన్నీ వేర్వేరు స్వభావాలతో, ఇంకా వెలుగులోకి రాని పేర్లుగా ఉంటాయి.
చిదణుర్ యత్ర భాతో ఽసౌ దేశో మితిమ్ ఉపాగతః । యదా భాతస్ తదా కాలో యద్ భానం సా క్రియా స్మృతా
ఎక్కడా ఆ చైతన్యపు సూక్ష్మరూపం ప్రకాశిస్తుందో, ఆ ప్రదేశాన్ని 'దేశం' అంటారు. అది ప్రకాశించే సమయాన్ని 'కాలం' అంటారు. ఆ ప్రకాశమే 'క్రియ'గా భావించబడుతుంది.
ఉపలబ్ధం విదుర్ ద్రవ్యం ద్రష్టృతాత్రోపలబ్ధృతా । ఆలోకనం దర్శనతా దృగ్ ఆలోకనకారణమ్
ఎవరైనా చూసే వ్యక్తి ద్వారా వస్తువు తెలుసుకోవబడుతుంది. చూడటం అనేది తెలుసుకోవడమే, కళ్లే చూడటానికి సాధనం.
ఏవమ్ ఉచ్ఛూనతా భాతి మితానన్తాథ వా క్రమాత్ । అసత్యైవ నభస్య్ ఏవ నభోరూపైవ నిష్ప్రమా
ఇలా పెరుగుదల లేదా తగ్గుదల అనిపించవచ్చు, అది పరిమితమైనదైనా, అనంతమైనదైనా, ఒక్కొక్కటిగా కనిపించవచ్చు. కానీ ఇది నిజంగా అసత్యమే, ఆకాశంలో రూపం కనిపించినట్టు, వాస్తవంగా ఏమీ లేదు.
చిదణోర్ భాసనం భాతం తత్ప్రదేశేన దేహగమ్ । యేన పశ్యతి తచ్ చక్షుస్ తచ్ ఛ్రోత్రం యేన చ శ్రుతిః
చైతన్యపు కణం యొక్క ప్రకాశం దేహంలో కనిపిస్తుంది. మనం చూస్తున్నది కళ్ల ద్వారానే, మనం వినేది చెవుల ద్వారానే.
యేన జిఘ్రతి తద్ ఘ్రాణం యేన స్పృశతి చర్మ తత్ । రస్యతే యేన సా జిహ్వా సఙ్గ్రహో ఽక్షదృశామ్ ఇతి
మనిషి వాసన పీల్చేది ముక్కు ద్వారా, తాకేది చర్మం ద్వారా, రుచి చూస్తేది నాలుక ద్వారా. ఇవన్నీ ఇంద్రియాల సమాహారం.
చిదణుప్రతిభాసే ఽన్తḫ ప్రథమం నామవర్జితమ్ । తన్మాత్రవృన్దమ్ ఏతేషామ్ ఏతదాకాశరూపి తత్
మనస్సులో మొదట కనిపించే ఆ చైతన్యపు అణువు పేరు లేకుండా ఉంటుంది. ఇది ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన సూక్ష్మభూతాల సమూహం, దీనికి ఆకాశ స్వరూపం ఉంది.
చిదణుప్రతిభాకాశపిణ్డ ఏకఘనస్థితిః । అనుసన్ధానవివశశ్ చేతతీన్ద్రియపఞ్చకమ్
ఆ చైతన్యపు అణువు ఆకాశపు గోళంలా ఒకటిగా, విడిపోని స్థితిలో ఉంటుంది. విచారణ శక్తి వల్ల ఇది ఐదు ఇంద్రియాల సమూహంగా ప్రవర్తిస్తుంది.
ఏవం చిదనుసన్ధానం దృశ్యపోషమ్ ఉపైత్య్ అలమ్ । తద్ ఏవ జ్ఞానమ్ ఇత్య్ ఉక్తం బుద్ధిర్ ఇత్య్ అభిధీయతే
ఇలా చైతన్యాన్ని విచారించడం ద్వారా దృష్టి బలపడుతుంది. ఇదే జ్ఞానం అని, దీనినే బుద్ధి అని కూడా అంటారు.
తతో మనస్తయా రూఢమ్ అహఙ్కారపదం గతమ్ । దేశకాలపరిచ్ఛేద ఇత్య్ అఙ్గీకృత ఆత్మనా
అదే బుద్ధి ద్వారా స్థిరపడిన తర్వాత, అది అహంకార స్థితికి చేరుతుంది. అప్పుడు దాని స్వభావంగా దేశకాల పరిమితిని అంగీకరిస్తుంది.
చిదణోర్ అస్య భావస్య ప్రత్యగ్రం యత్ర వేదనమ్ । స తత్రోత్తరకాలేన పూర్వాభిఖ్యాం కరిష్యతి
ఈ చైతన్య స్వరూపాన్ని ఎక్కడ ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తామో, ఆ అనుభవానికి తర్వాత మునుపటి పేరును అక్కడే పెట్టుకుంటుంది.
అన్యస్మిన్న్ ఏకదేశే ఽసావ్ ఊర్ధ్వాభిఖ్యాం కరిష్యతి । ఏవం దిగభిధానాది కల్పయిష్యతి స క్రమాత్
ఇంకొక చోట అది తరువాతి పేరును ఇస్తుంది. ఇలా క్రమంగా దిక్కులు మొదలైన పేర్లను ఏర్పరుస్తుంది.