ప్రలుణ్ఠితవనవ్యూహలూనకాననితామ్బరాః । సపక్షపర్వతాకారతరఙ్గాపూరితామ్బరాః
అడవులు దోచివేయబడి, వనాలు ఖాళీగా మారి, చెట్ల ఆకులు తెగిపోవడంతో ఆకాశం రెక్కలు ఉన్న కొండలవంటి అలలతో నిండిపోయింది.
మహారవమరుద్భిన్నకలోలాచలచాలితాః । చఞ్చత్తీరగిరివ్రాతపతత్తటరటజ్జలాః
బలమైన గాలి గర్జనతో కొండలు కదిలిపోతూ, అలలు కంపించే తీరాలను, కొండల దారులను తాకుతూ ఎగిరిపోతున్నాయి.
ఉల్లలద్విపులావర్తప్రోత్క్షిప్తమకరోత్కరాః । నిమజ్జన్నిస్తలావర్తనిగీర్ణగిరికన్దరాః
అందులో పెద్ద పెద్ద చక్రాలు ఉప్పొంగుతూ, వాటి మధ్య గొప్ప మొసళ్ల గుంపులు పైకి ఎగురుతూ కనిపించేవి. ఆ ప్రవాహంలో ఎడతెగని తురుపులతో కొండ గుహలు మింగబడిపోతూ, మళ్ళీ మళ్ళీ నీటిలో మునిగిపోతూ, బయటపడుతూ ఉండేవి.
దరీదలనసమ్ప్రాప్తదృషద్దశనదన్తురాః । శృఙ్గలమ్బిదరీప్రోతమగ్నవీచిజలేభకాః । వ్యాలోలవలనాక్రాన్తవిటపిప్రోతకచ్ఛపాః
ఆ అలలు కొండ గుహల్లోకి చొచ్చుకుపోతూ, రాళ్ల దంతాల్లా పదునుగా కనిపించేవి. కొండ శిఖరాల నుంచి వేలాడే గుహల్లోకి నీటి ఏనుగులు దూకిపోతూ, ప్రవాహంలో కొమ్మలపై అతుక్కున్న తాబేళ్లు కూడా ఆ ప్రవాహంతో కొట్టుకుపోతూ ఉండేవి.
యమేన్ద్రవసుధావాహైర్ ఉత్కర్ణైర్ భయవిహ్వలైః । శ్రూయమాణపతచ్ఛైలతటీకటకటారవాః
యముడు, ఇంద్రుడు కలిపిన భూమి నదుల ఉప్పెనతో, పర్వతాలు పడిపోతూ, తీరాలు కూలిపోతూ భయంకరమైన శబ్దాలు ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండేవి.
మత్స్యపుచ్ఛచ్ఛటాచ్ఛిన్నమగ్నోన్మగ్నద్రుతాద్రయః । నీలాలూనవనవ్యూహశేవాలాశారవారయః
చేపల పుంజాల మెరుపు తోకలతో కొండలు ముక్కలు ముక్కలై, వేగంగా మునిగి తేలుతూ ఉండేవి. ఆ నీరు నల్లగా, కొత్త అడవులు, ఆకుపచ్చ తడి మొక్కలు కలిసిపోయి అలలు అలముకుంటూ ఉండేవి.
ప్రజ్వలద్వడవావహ్నిజ్వాలాచలమిలజ్జలాః । స్వరసేన విభోర్ నాశే విశన్తీవ మహానలమ్
పొగలు ఎగిసిపడుతున్న అగ్నికణాలు సముద్రపు నీటిలో కలిసిపోయి, ఆ నీరు స్వయంగా మహాప్రళయాగ్ని లోపలికి లీనమవుతున్నట్టు కనిపించింది.
మిలచ్ఛిఖరిమాతఙ్గజలమాతఙ్గయోధినః । నృత్యన్తీవ తరఙ్గౌఘైర్ జలావలనవేధినః
పర్వత శిఖరాలు, ఏనుగుల బలంతో కలిసిన నీటి ప్రవాహాలు, అలలతో ఉప్పొంగుతూ ఎదురొచ్చినదాన్ని తిప్పేసి, నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపించాయి.
జలాచలాచలాన్యోఽన్యసఙ్ఘట్టాస్ఫోటపణ్డితాః । వహద్గిరివనవ్రాతప్రాణిమణ్డలమణ్డితాః
ఒకవైపు ప్రవహించే నీరు, మరోవైపు నిలువున ఉన్న పర్వతాలు పరస్పరం ఢీకొనడంలో నిపుణులై, అడవులు, కొండలు లాంటి జీవుల సమూహాలతో భూమిని అలంకరించాయి.
ఉడ్డామరరవేభేన్ద్రభేరీరసనభాసురైః । ఆసురైర్ ఇవ పాతాలాẖ కల్లోలైర్ అలమ్ ఆకులాః
గర్జించే మేఘాలు, మ్రోగే మృదంగాలు, ఉప్పొంగే అలలు కలసి, పాతాళాన్ని రాక్షసులు కలవరపరిచినట్టు గందరగోళంగా మార్చేశాయి.
అథోదపతద్ ఉన్నాసదిఙ్నాగవదనధ్వనిః । పాతాలతలతాల్వన్తర్విస్ఫోటామోటనోద్భటః
ఆ సమయంలో భూమి లోతుల నుంచి, పైకి తలెత్తిన పాముల గర్జనలా, భయంకరమైన శబ్దం మోగింది. ఆ ధ్వని పాతాళపు లోపల నుంచి ఉద్భవించి, చుట్టూ ప్రతిధ్వనిస్తూ వినిపించింది.
చఞ్చలాచలకీలోర్వీ చచాల జలచాలితా । లోలశేవాలవల్లీవ వ్యాలోలామ్భోధిలఙ్ఘితా
పర్వతాలు కంపించడంతో, నీటి అలలు ఊపిరాడకుండా ఊపేయడంతో, భూమి ఒక ఊగే వల్లి లాగా కంపించింది. ఉప్పొంగిన సముద్రం తాకినట్లుగా భూమి అంతా కంపించింది.
అథ దుర్వారనిర్ఘోషనిర్ఘాతాడమ్బరాన్వితా । పుస్ఫోటేవ పతన్తీవ ద్యౌర్ దిశామ్ అమరారవైః
తట్టుకోలేని గొప్ప శబ్దం, ఉరుములతో కూడిన ఆ హడావుడిలో, ఆకాశం పగిలిపడినట్లూ, పై నుంచి కూలిపోతున్నట్లూ అనిపించింది. అన్ని దిక్కుల నుంచీ దేవతల అరుపులు వినిపించాయి.
ఆవర్తవలనాకారాẖ కేతవḫ పేతుర్ అమ్బరాత్ । హేమరత్నమహీముక్తాస్ సిన్దూరభుజగా ఇవ
వలయాల్లా తిరుగుతున్న జండాలు, ఆకాశం నుంచి కిందికి పడ్డాయి. అవి బంగారం, రత్నాలతో మెరిసిపోతూ, భూమి నుంచి బయటపడిన ఎర్ర పాముల్లా కనిపించాయి.
కకుబ్భ్యో నభసో భూమేర్ ఉదగుర్ దగ్ధదిక్తటాః । వలజ్జ్వాలాజటాటోపా వివిధోత్పాతపఙ్క్తయః
ఆకాశ దిశల నుంచీ భూమి మీదికి కాలినట్టయిన, చేదు గాలులు ఎగసొచ్చాయి. ఎక్కడ చూసినా మంటలు చెలరేగి, అగ్ని జ్వాలలు చుట్టూ చుట్టూ తిరుగుతూ, రకరకాల అపాయాలు వరుసగా ఏర్పడ్డాయి.
పృథ్వ్యాదీన్య్ అమరాదీని బ్రహ్మోన్ముక్తాని సర్వతః । ద్వివిధాని మహాభూతాన్య్ అలం సఙ్క్షోభమ్ ఆయయుః
భూమి మొదలుకొని మిగతా అన్ని భూతాలు, దేవతల లోకాలు అన్నీ బ్రహ్మ నుండి విడిపడి, చుట్టూ అంతటా కలకలం రేపాయి. ఆ మహాభూతాలు రెండు విధాలుగా ప్రబలించి, పెద్ద గందరగోళాన్ని కలిగించాయి.
చన్ద్రార్కానిలశక్రాగ్నిలోకా హలహలాకులాః । పరిపాతపరా ఆసన్ బ్రహ్మలోకగతేశ్వరాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు, గాలి, ఇంద్రుడు, అగ్ని లోకాలు—all కలవరపడి, హలహలంగా అయోమయంగా మారిపోయాయి. వాటి పాలకులు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లి, కాపాడటమే ధ్యేయంగా మారిపోయారు.
కమ్పైẖ కటకటారావైḫ పతత్పాదపపఙ్క్తయః । భూమేర్ అన్వభవన్ భూరిదోలాన్దోలనమ్ అద్రయః
భూమి మీద కదిలిపోతూ, గర్జనలు, దడదడలతో చెట్ల వరుసలు కూలిపడుతున్నాయి. కొండలు పెద్ద ఊపిరితిత్తులా ఊగిపోతూ, భూమి అంతటా బలమైన ఊగిసలాటను అనుభవించాయి.
భూకమ్పలోలకైలాసమేరుమన్దరకన్దరాః । పేతుẖ కల్పతరూన్ముక్తరత్నస్తబకవృష్టయః
భూమి కంపించడంతో, కైలాసం, మేరు, మందర పర్వతాల గుహలు ఊగిపోయాయి. కల్పవృక్షాల నుంచి విడిచిపడిన రత్నాల గుచ్చాలు వర్షంలా కురిశాయి.
లోకాన్తరాద్రిపురవారిధికాననానామ్ ఉత్పాతకల్పపవనేన మిథో హతానామ్ । కోలాహలైర్ జగద్ అభూత్ ప్రవికీర్ణశీర్ణం పూర్ణార్ణవే త్రిపురపూర ఇవాభిపాతీ
ప్రపంచాలు, పర్వతాలు, నగరాలు, సముద్రాలు, అరణ్యాలు—all అనర్థాల తుఫాను వల్ల పరస్పరం ఢీకొని, పెద్ద శబ్దంతో మారుమూలలుగా చెల్లాచెదురై, విరిగిపోయాయి. అది, త్రిపుర నగరం సముద్రంలో మునిగిపోయినట్టు, మొత్తం జగత్తు అల్లకల్లోలంగా మారింది.
అథాకృష్టవతి ప్రాణాన్ స్వయమ్భువి నభోభువః । విరాడాత్మని తత్యాజ వాతస్కన్ధస్థితిం స్థిరామ్
ఆ సమయంలో ప్రాణాలు స్వయంభువుని వైపు లాగబడినప్పుడు, ఆ విశ్వరూపునిలో ఉన్న గాలి స్థిరత ఆకాశం, భూమి మధ్య నుంచి తొలగిపోయింది.
తే హి తస్య కిల ప్రాణాస్ తేనాక్రాన్తేషు తేష్వ్ అపి । ఋక్షచక్రస్థితిం కో ఽన్యశ్ చక్రే భూతైకధారిణీమ్
అతని ప్రాణాలు ఇలా లయమైపోయినప్పుడు, ఆ ఆధారాలు కూడా పోయినపుడు, నక్షత్రచక్రాన్ని తిప్పుతూ, భూతాల సమగ్రతను ఇంకెవరు నిలబెట్టగలరు?
వాతస్కన్ధే సమాక్రాన్తే బ్రహ్మణా ప్రాణమారుతే । శమం గన్తుం పరిత్యజ్య సంస్థితిం క్షోభమ్ ఆగతే
బ్రహ్మ యొక్క ప్రాణవాయువు కలిసిన ఆకాశంలో గాలి కలిగినప్పుడు, అది శాంతిని కోల్పోయి, స్థిరత పోయి, కలకలం మొదలైంది.
నిరాధారాస్ సవాతాగ్నిదేహోల్ముకవద్ ఆపతన్ । వ్యోమ్నస్ తారాస్ తరోḫ పుష్పనికరా ఇవ భూతలే
ఆధారం లేకుండా, గాలి మరియు అగ్ని తో కలిసి, అవి మంట నుండి పడ్డ నిప్పురవ్వలలా, ఆకాశంలో నుండి పడిన నక్షత్రాలలా, లేదా చెట్ల నుండి నేలపై పడ్డ పుష్పగుచ్ఛాల్లా కిందికి పడ్డాయి.
కాలపాకగలన్మూలా జగత్షణ్డఫలాదయః । ప్రశాన్తపవనాధారా విమానావలయో ఽపతన్
కాలంతో వృద్ధిపొందిన మూలాలు కరిగిపోయినప్పుడు, జగత్తు, ఆ విశ్వవృక్షపు ఫలాలు, ఇతర వస్తువులు, మరియు విమానాల వలయాలు, ఆధారమైన గాలి శాంతించడంతో కిందికి పడ్డాయి.
ప్రశమోన్ముఖతాం యాతే బ్రాహ్మే సఙ్కల్పనేన్ధనే । సిద్ధానాం గతయశ్ శేముర్ ఇద్ధానామ్ అర్చిషామ్ ఇవ
బ్రహ్మ యొక్క సంకల్పాగ్ని శాంతి వైపు మొగ్గుచూపినప్పుడు, సిద్ధుల కదలికలు ఆగిపోయాయి, అది మండుతున్న అగ్నిలోని జ్వాలలు మెల్లగా తగ్గినట్టు.
ప్రభ్రమన్త్యో ఽమ్బరే కల్పమారుతైస్ తనుతూలవత్ । స్వశక్త్యపచయే మూకాస్ సిద్ధసన్తతయో ఽపతన్
విపరీతమైన గాలులతో ఆకాశంలో నూలిపత్తిలా ఊగిపోతూ, తమ శక్తి తగ్గిపోయిన సిద్ధుల వంశాలు మౌనంగా, నిశ్శబ్దంగా పడిపోయాయి.
సకల్పద్రుమజాలాని సేన్ద్రాదినగరాణి చ । పేతుర్ భూకమ్పలోలస్య శిరాంస్య్ అమరభూభృతః
కల్పవృక్షాల అరణ్యాలు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల నగరాలు, భూమి కంపించడంతో అమరుల అధిపతుల తలలు వణికిపోతూ, కింద పడిపోయాయి.
వక్షి సఙ్కల్పమాత్రాత్మా విరాడ్ బ్రహ్మా జగద్వపుః । కిమ్ అఙ్గం తస్య భూలోకẖ కిం స్వర్గẖ కిం రసాతలమ్
సంకల్పమే స్వరూపంగా ఉన్న విరాట్బ్రహ్మ అనే జగత్తు రూపాన్ని గురించి చెప్పండి. ఆయనకు భూమి ఏ భాగం? స్వర్గం ఏది? పాతాళం ఏది?
కథమ్ ఏతాని చాఙ్గాని బ్రహ్మంస్ తస్య స్థితాని వా । కథం వా సో ఽన్తరే తస్య స్వస్యైవ వపుషస్ స్థితః
బ్రహ్మన్, ఆయనకు ఈ అవయవాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి? లేక ఆయన తన స్వరూపంలో ఎలా స్థిరంగా ఉన్నాడు?