అశఙ్కితస్థలీమధ్యసఞ్జాతాగాధకూపకా । వర్ణసఙ్కరనారీణామ్ ఆసక్తజనభూమిపా
ఎక్కడా అనుకోని చోట, మట్టిలో లోతైన బావులు ఏర్పడుతున్నాయి. మిశ్రమ కులాల మహిళలతో మమకారం కలిగినవారు ఆ భూమిని పాలిస్తున్నారు.
అట్టశీలాఖిలజనా శవశీలచతుష్పథా । కేశైకశీలవనితా పానశీలజనేశ్వరా
ప్రతి ఒక్కరూ జూదానికి అలవాటు పడిపోయారు. రహదారి మలుపుల్లో శవాలు పడి ఉన్నాయి. మహిళలు తమ జుట్టుపై మక్కువ చూపుతున్నారు. పాలకులు మద్యం తాగడంలో మునిగిపోయారు.
దుẖఖశీలసమాచారా ద్వన్ద్వశీలాఖిలప్రజా । అధర్మశీలవనితా కుశాస్త్రశతశీలినీ
ప్రపంచంలోని ప్రజలు బాధలు, కలహాలతో కూడిన పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. స్త్రీలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంలో ఆసక్తి చూపుతారు. చాలామంది తప్పు బోధనలను అనుసరిస్తారు.
దుర్జనాఖిలవిత్తాఢ్యా విపద్విహతసజ్జనా । అనార్యవసుధాపాలా తదనాదృతపణ్డితా
దుష్టులు సర్వసంపదల్ని కలిగి ఉంటారు, మంచి వారు మాత్రం అపజయాలతో బాధపడతారు. నీతిమార్గాన్ని పట్టించుకోని నీచులు రాజ్యం పాలిస్తున్నారు, పండితుల మాటలను పట్టించుకోరు.
లోభమోహభయద్వేషరాగరోగరజోరతా । అగమ్యగామిపురుషా రుషాభిహతసద్ద్విజా
ప్రజలు లోభం, మోహం, భయం, ద్వేషం, కామం, వ్యాధి, అపవిత్రతలలో మునిగిపోయి ఉంటారు. పురుషులు నిషిద్ధమైన చోట్లకు వెళ్తారు. మంచి బ్రాహ్మణులు కోపంతో బాధపడతారు.
అనారతఘనాక్రన్దపరాపర్యన్తపామరా । దస్యూత్సన్నపురగ్రామదేవద్విజసమాశ్రయా
దేశమంతా పేదలు నిరంతరం ఏడుస్తూ ఉంటారు. దొంగలు పట్టణాలు, గ్రామాలు, దేవాలయాలు, బ్రాహ్మణుల ఇళ్లను ఆక్రమిస్తారు.
ఆపాతమధురారమ్భదుẖఖదోదర్కభఙ్గురా । ఆలస్యోల్లాసవిలసత్కార్యవైధుర్యధర్మిణీ
ప్రారంభంలో అన్నీ మధురంగా అనిపించినా, చివరికి బాధలు, నిలకడలేని పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి. అలసత్వం, అశ్రద్ధతో కూడిన ఆనందం వల్ల చేసే పనులన్నీ విఫలమవుతాయి, ధర్మాన్ని కూడా దెబ్బతీస్తాయి.
సర్వాపదుపతాపార్తా క్రమేణోత్సన్నదిగ్గణా । భస్మశేషపురగ్రామా నిర్జనాఖిలమణ్డలా
అన్ని దిశలూ అపాయాలతో నిండిపోయి, క్రమంగా ప్రాంతాలన్నీ నాశనమై, పట్టణాలు, గ్రామాలు బూడిదగా మిగిలిపోతాయి. చివరకు భూమంతా వెలవెలబోతుంది.
రోరూయమాణభస్మాభ్రకుణ్డలోడ్డామరామ్బరా । దుర్భగాడమ్బరారమ్భరోదనోరురవోదరీ
బూడిద, ధూళితో అలంకరించుకున్నవారు, చింపబడిన వస్త్రాలు ధరించినవారు ఏడుపుతో గట్టిగా అరుస్తున్నారు. దురదృష్టం, ఆర్భాటంగా చేసిన ప్రారంభాలు చివరికి ఏడుపు, విలాపమే మిగిల్చాయి.
ముష్టిప్రమాణజనతా జనతాపానుషఙ్గిణీ । నీరసాశేషదేశాన్తా సర్వర్తుగుణవర్జితా
ప్రజలు ముష్టి పరిమాణంలో మాత్రమే మిగిలి, బాధలు వారిని వెంటాడుతున్నాయి. దేశాంతరాలు అన్నీ శక్తి కోల్పోయి, అన్ని ఋతువులు మంచితనాన్ని కోల్పోయాయి.
ఇత్య్ అస్య పార్థివే ధాతౌ బ్రహ్మణో గతవేదనే । పృథివీ పృథువైధుర్యా సమ్పన్నాసన్ననాశతః
ఇలా భూమి తత్వానికి బ్రహ్మ జ్ఞానం పోయినప్పుడు, విస్తారమైన భేదాలతో ఉన్న ఈ భూమి నశించబోయే స్థితికి చేరింది.
అథ తత్సంవిదున్ముక్తో జలధాతుẖ క్షయోన్ముఖః । యదా విక్షుభితాత్మాసీత్ తదా నియతిలఙ్ఘినః
అప్పుడు ఆ జ్ఞానం వెనక్కు తగ్గిన వెంటనే, నీరు తత్వం కూడా నాశన దిశగా పోయింది. తన స్వభావం కలవరపడినప్పుడు, అది తన హద్దులు దాటి ప్రవర్తించసాగింది.
సముత్సార్యార్యమర్యాదామ్ అర్ణవా వివృతార్ణసః । ప్రవృత్తా వికృతిం గన్తుమ్ ఉన్మత్తా ఇవ రావిణః
అన్ని మంచి పరిమితులను పక్కనబెట్టి, సముద్రాలు తెరిచిన నోళ్లతో, మార్పు కోసం ఉవ్విళ్లూరుతున్న పిచ్చి ఏనుగుల్లా ప్రవర్తించసాగాయి.
వీచివిక్షోభవిన్యాసైర్ వేలావిపినలావకాః । కల్లోలవలనావర్తవివర్తోద్వర్తితాద్రయః
అలల తుఫానులతో, తీరప్రాంతాలు అడవులతో నిండిపోయాయి; అలలు ఉప్పొంగి, తిరుగుతూ, కొండలను కూడా తిప్పేశాయి.
శీకరౌఘమహారమ్భఘనసంవలితాచలాః । చలాచలవలద్వీరమకరాఘూర్ణితాన్తరాః
పెద్ద నీటి చినుకుల మబ్బులు కొండలను చుట్టిపట్టాయి. అటు ఇటు కదిలే, కదలని వస్తువుల మధ్య భాగం గొప్ప సముద్ర జంతువుల తిరుగుడితో కలకలమైంది.
ఉల్లలన్మకరాక్రాన్తద్రుమకాననితోదరాః । దరీవిదారణభ్రష్టసింహాహతజలేచరాః
ఎగిరే మకరాలు సముద్రపు పొట్టను కలిపి, చెట్లు, అడవులు పీకేసి లోపల నింపాయి. పగిలిన గుహల నుంచి పడిపోయిన సింహాలు కొట్టిన నీటి జంతువులు నీటిలో తిరుగుతూ ఉన్నాయి.
ఉత్ఫాలమకరచ్ఛిన్ననభశ్చరబృహద్ఘనాః । పరస్పరోర్మిసఙ్ఘట్టడాక్కారకటుటాఙ్కృతాః
ఎగసే మకరాలు కొట్టిన భారీ మేఘాలు ఆకాశంలో చీలిపోయి, ఒకదానికొకటి తాకిన అలల గట్టిగా ఢంకారంతో దెబ్బతిన్నాయి.
తరత్తరఙ్గమాతఙ్గఫూత్కారాధౌతభాస్కరాః । అన్యోఽన్యవేల్లనవ్యగ్రప్రవిదీర్ణాద్రిభిత్తయః
అలల ఏనుగుల గర్జనతో సూర్యుడు కడిగిపోయాడు. పరస్పరం తాకిన కొత్త కొత్త నీటి ప్రవాహాలతో కొండగోడలు మళ్లీ ముక్కలు అయ్యాయి.
తటపర్వతలుణ్ఠాకతరఙ్గకరమణ్డలాః । గర్జద్గిరిదరీగేహవిశదున్మత్తవారయః
తీరాలు, కొండలు తాకుతూ అలలు గిరికట్టలు వేస్తూ పరుగెత్తుతున్నాయి. ఆ నీళ్ళు కొండ గుహల్లోకి ప్రవహిస్తూ, స్పష్టంగా, ఉల్లాసంగా గర్జిస్తున్నాయి.
భూపాḫ పరపురాక్రాన్తౌ లగ్నా ఇవ హతారయః । తారారవరణద్రీఢావిద్రావితనభశ్చరాః
యుద్ధంలో పడిపోయిన రాజులు పరదేశాలను ఆక్రమించినట్టు, శత్రువులను సంహరించినట్టు, ఆకాశంలో మేఘాలు గాలి తాకిడికి చెలరేగి, దూరంగా పారిపోయాయి.
ప్రలుణ్ఠితవనవ్యూహలూనకాననితామ్బరాః । సపక్షపర్వతాకారతరఙ్గాపూరితామ్బరాః
అడవులు దోచివేయబడి, వనాలు ఖాళీగా మారి, చెట్ల ఆకులు తెగిపోవడంతో ఆకాశం రెక్కలు ఉన్న కొండలవంటి అలలతో నిండిపోయింది.
మహారవమరుద్భిన్నకలోలాచలచాలితాః । చఞ్చత్తీరగిరివ్రాతపతత్తటరటజ్జలాః
బలమైన గాలి గర్జనతో కొండలు కదిలిపోతూ, అలలు కంపించే తీరాలను, కొండల దారులను తాకుతూ ఎగిరిపోతున్నాయి.
ఉల్లలద్విపులావర్తప్రోత్క్షిప్తమకరోత్కరాః । నిమజ్జన్నిస్తలావర్తనిగీర్ణగిరికన్దరాః
అందులో పెద్ద పెద్ద చక్రాలు ఉప్పొంగుతూ, వాటి మధ్య గొప్ప మొసళ్ల గుంపులు పైకి ఎగురుతూ కనిపించేవి. ఆ ప్రవాహంలో ఎడతెగని తురుపులతో కొండ గుహలు మింగబడిపోతూ, మళ్ళీ మళ్ళీ నీటిలో మునిగిపోతూ, బయటపడుతూ ఉండేవి.
దరీదలనసమ్ప్రాప్తదృషద్దశనదన్తురాః । శృఙ్గలమ్బిదరీప్రోతమగ్నవీచిజలేభకాః । వ్యాలోలవలనాక్రాన్తవిటపిప్రోతకచ్ఛపాః
ఆ అలలు కొండ గుహల్లోకి చొచ్చుకుపోతూ, రాళ్ల దంతాల్లా పదునుగా కనిపించేవి. కొండ శిఖరాల నుంచి వేలాడే గుహల్లోకి నీటి ఏనుగులు దూకిపోతూ, ప్రవాహంలో కొమ్మలపై అతుక్కున్న తాబేళ్లు కూడా ఆ ప్రవాహంతో కొట్టుకుపోతూ ఉండేవి.
యమేన్ద్రవసుధావాహైర్ ఉత్కర్ణైర్ భయవిహ్వలైః । శ్రూయమాణపతచ్ఛైలతటీకటకటారవాః
యముడు, ఇంద్రుడు కలిపిన భూమి నదుల ఉప్పెనతో, పర్వతాలు పడిపోతూ, తీరాలు కూలిపోతూ భయంకరమైన శబ్దాలు ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండేవి.
మత్స్యపుచ్ఛచ్ఛటాచ్ఛిన్నమగ్నోన్మగ్నద్రుతాద్రయః । నీలాలూనవనవ్యూహశేవాలాశారవారయః
చేపల పుంజాల మెరుపు తోకలతో కొండలు ముక్కలు ముక్కలై, వేగంగా మునిగి తేలుతూ ఉండేవి. ఆ నీరు నల్లగా, కొత్త అడవులు, ఆకుపచ్చ తడి మొక్కలు కలిసిపోయి అలలు అలముకుంటూ ఉండేవి.
ప్రజ్వలద్వడవావహ్నిజ్వాలాచలమిలజ్జలాః । స్వరసేన విభోర్ నాశే విశన్తీవ మహానలమ్
పొగలు ఎగిసిపడుతున్న అగ్నికణాలు సముద్రపు నీటిలో కలిసిపోయి, ఆ నీరు స్వయంగా మహాప్రళయాగ్ని లోపలికి లీనమవుతున్నట్టు కనిపించింది.
మిలచ్ఛిఖరిమాతఙ్గజలమాతఙ్గయోధినః । నృత్యన్తీవ తరఙ్గౌఘైర్ జలావలనవేధినః
పర్వత శిఖరాలు, ఏనుగుల బలంతో కలిసిన నీటి ప్రవాహాలు, అలలతో ఉప్పొంగుతూ ఎదురొచ్చినదాన్ని తిప్పేసి, నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపించాయి.
జలాచలాచలాన్యోఽన్యసఙ్ఘట్టాస్ఫోటపణ్డితాః । వహద్గిరివనవ్రాతప్రాణిమణ్డలమణ్డితాః
ఒకవైపు ప్రవహించే నీరు, మరోవైపు నిలువున ఉన్న పర్వతాలు పరస్పరం ఢీకొనడంలో నిపుణులై, అడవులు, కొండలు లాంటి జీవుల సమూహాలతో భూమిని అలంకరించాయి.
ఉడ్డామరరవేభేన్ద్రభేరీరసనభాసురైః । ఆసురైర్ ఇవ పాతాలాẖ కల్లోలైర్ అలమ్ ఆకులాః
గర్జించే మేఘాలు, మ్రోగే మృదంగాలు, ఉప్పొంగే అలలు కలసి, పాతాళాన్ని రాక్షసులు కలవరపరిచినట్టు గందరగోళంగా మార్చేశాయి.