యావత్ సఙ్కల్పనం తస్య విరసీభవతి క్షణాత్ । యథైవాశు తథైవోర్వ్యాస్ సాద్రిద్వీపపయోనిధేః
ఆ మనస్సులో ఊహ ఒక్కసారిగా తగ్గిపోయిన వెంటనే, భూమి పర్వతాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలతో కలసి ఎలా కనబడకుండా పోతుందో, అంతే వేగంగా అన్నీ కనిపించకుండా పోయాయి.
తృణగుల్మలతాశాలిసముద్భవనశక్తతా । సమస్తైవాస్తమ్ ఆగన్తుమ్ ఆరబ్ధా సా శనైశ్ శనైః
పుల్లలు, పొదలు, లతలు, వరి మొదలైనవి పుట్టించే శక్తి, మెల్లగా, మెల్లగా పూర్తిగా తగ్గిపోవడం మొదలుపెట్టింది.
కిల తస్య విరాడాత్మరూపస్యాఙ్గైకదేశతామ్ । సా బిభర్తి మహీ తేన తదసంవేదనోదయాత్
నిజంగా, ఈ భూమి ఆ విరాట్స్వరూపుని ఒక అవయవంలా ఉంటుంది. ఆయనకు జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల, భూమికి కూడా జీవం లేకుండా పోయింది.
విచేతనా సా విరసా బభూవ పరిజర్జరా । మార్గశీర్షాన్తవల్లీవ జరావిధురతాం గతా
ఆమె చైతన్యం కోల్పోయి, బలహీనమై, పూర్తిగా క్షీణించింది. మార్గశీర్ష మాసం చివరలో వృద్ధాప్యంతో నలిగిపోయిన లతలా అయింది.
యథాస్మాకమ్ అసంవిత్తేర్ అఙ్గాలీ విరసా భవేత్ । తథా విరిఞ్చాసంవిత్తేర్ ధరా వైధుర్యమ్ ఆగతా
మనకు మనశ్శక్తి లేకపోతే, మన శరీరంలో ఏదైనా భాగం మూర్చవచ్చినట్టు, బ్రహ్మకు జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల ఈ భూమి కూడా శక్తిలేని, నిస్సత్తువైనదిగా మారింది.
సమ్పన్నసంహతానేకమహోత్పాతభరావృతా । దుష్కృతాఙ్గారనిర్దగ్ధనరకోన్ముక్తమానవా
ఈ భూమి ఎన్నో విపత్తులు, పెద్ద పెద్ద అపాయాలతో నిండిపోయి ఉంది. నరకంలో నుంచి బయటపడిన, చెడు పనుల వల్ల శరీరాలు కాలిపోయిన మనుషులతో కిక్కిరిసిపోయి ఉంది.
దుర్భిక్షాకాణ్డదౌస్స్థిత్యదైన్యదారిద్ర్యదుర్భగా । దుశ్శీలాశేషవనితానిర్మర్యాదనరావృతా
ఇక్కడ కరవు, అస్థిరత, దారుణమైన దారిద్ర్యం, దుఃఖం, దురదృష్టం నిత్యమూ ఉన్నాయి. మంచితనం లేని పురుషులు, నియమం లేని స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్నారు.
పాంసుప్రతర్దనీహారధూలిధూసరసూర్యభాక్ । ద్వన్ద్విమూర్ఖమహాదుẖఖవ్యసనివ్యాధితాకులా
ఈ భూమి ఎప్పుడూ దుమ్ము, పొగ, మబ్బుతో కప్పబడి, సూర్యరశ్మి కూడా మసకబారిపోయింది. ఇక్కడ అంతా కలహాలు, అజ్ఞానం, పెద్ద పెద్ద దుఃఖాలు, వ్యాధులతో బాధపడుతున్నారు.
అగ్నిదాహజలాపూరయుద్ధప్రోచ్ఛిన్నమణ్డలా । అవృష్ట్యవగ్రహోన్నష్టకష్టచేష్టితపామరా
ఈ దేశంలో ఎక్కడ చూసినా అగ్ని, వరద, యుద్ధం వల్ల ప్రాంతాలు నాశనం అయ్యాయి. అక్కడి ప్రజలు వర్షాభావం, గ్రహదోషాలు, తమ చర్యల వల్ల కలిగిన కష్టాలతో బాగా బాధపడుతున్నారు.
అశఙ్కితమహోత్పాతపతత్పర్వతపత్తనా । శిశుశ్రోత్రియపుణ్యార్యగుణినాశరుదజ్జనా
ఏ అపాయం ఊహించని సమయంలో పర్వతాలు, పట్టణాలు కూలిపోతున్నాయి. పిల్లలు, బ్రాహ్మణులు, పుణ్యశీలులు, మంచి గుణాలున్న వారు నశించి, ఆ భూమి అంతా శోకంతో నిండిపోయింది.
అశఙ్కితస్థలీమధ్యసఞ్జాతాగాధకూపకా । వర్ణసఙ్కరనారీణామ్ ఆసక్తజనభూమిపా
ఎక్కడా అనుకోని చోట, మట్టిలో లోతైన బావులు ఏర్పడుతున్నాయి. మిశ్రమ కులాల మహిళలతో మమకారం కలిగినవారు ఆ భూమిని పాలిస్తున్నారు.
అట్టశీలాఖిలజనా శవశీలచతుష్పథా । కేశైకశీలవనితా పానశీలజనేశ్వరా
ప్రతి ఒక్కరూ జూదానికి అలవాటు పడిపోయారు. రహదారి మలుపుల్లో శవాలు పడి ఉన్నాయి. మహిళలు తమ జుట్టుపై మక్కువ చూపుతున్నారు. పాలకులు మద్యం తాగడంలో మునిగిపోయారు.
దుẖఖశీలసమాచారా ద్వన్ద్వశీలాఖిలప్రజా । అధర్మశీలవనితా కుశాస్త్రశతశీలినీ
ప్రపంచంలోని ప్రజలు బాధలు, కలహాలతో కూడిన పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. స్త్రీలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంలో ఆసక్తి చూపుతారు. చాలామంది తప్పు బోధనలను అనుసరిస్తారు.
దుర్జనాఖిలవిత్తాఢ్యా విపద్విహతసజ్జనా । అనార్యవసుధాపాలా తదనాదృతపణ్డితా
దుష్టులు సర్వసంపదల్ని కలిగి ఉంటారు, మంచి వారు మాత్రం అపజయాలతో బాధపడతారు. నీతిమార్గాన్ని పట్టించుకోని నీచులు రాజ్యం పాలిస్తున్నారు, పండితుల మాటలను పట్టించుకోరు.
లోభమోహభయద్వేషరాగరోగరజోరతా । అగమ్యగామిపురుషా రుషాభిహతసద్ద్విజా
ప్రజలు లోభం, మోహం, భయం, ద్వేషం, కామం, వ్యాధి, అపవిత్రతలలో మునిగిపోయి ఉంటారు. పురుషులు నిషిద్ధమైన చోట్లకు వెళ్తారు. మంచి బ్రాహ్మణులు కోపంతో బాధపడతారు.
అనారతఘనాక్రన్దపరాపర్యన్తపామరా । దస్యూత్సన్నపురగ్రామదేవద్విజసమాశ్రయా
దేశమంతా పేదలు నిరంతరం ఏడుస్తూ ఉంటారు. దొంగలు పట్టణాలు, గ్రామాలు, దేవాలయాలు, బ్రాహ్మణుల ఇళ్లను ఆక్రమిస్తారు.
ఆపాతమధురారమ్భదుẖఖదోదర్కభఙ్గురా । ఆలస్యోల్లాసవిలసత్కార్యవైధుర్యధర్మిణీ
ప్రారంభంలో అన్నీ మధురంగా అనిపించినా, చివరికి బాధలు, నిలకడలేని పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి. అలసత్వం, అశ్రద్ధతో కూడిన ఆనందం వల్ల చేసే పనులన్నీ విఫలమవుతాయి, ధర్మాన్ని కూడా దెబ్బతీస్తాయి.
సర్వాపదుపతాపార్తా క్రమేణోత్సన్నదిగ్గణా । భస్మశేషపురగ్రామా నిర్జనాఖిలమణ్డలా
అన్ని దిశలూ అపాయాలతో నిండిపోయి, క్రమంగా ప్రాంతాలన్నీ నాశనమై, పట్టణాలు, గ్రామాలు బూడిదగా మిగిలిపోతాయి. చివరకు భూమంతా వెలవెలబోతుంది.
రోరూయమాణభస్మాభ్రకుణ్డలోడ్డామరామ్బరా । దుర్భగాడమ్బరారమ్భరోదనోరురవోదరీ
బూడిద, ధూళితో అలంకరించుకున్నవారు, చింపబడిన వస్త్రాలు ధరించినవారు ఏడుపుతో గట్టిగా అరుస్తున్నారు. దురదృష్టం, ఆర్భాటంగా చేసిన ప్రారంభాలు చివరికి ఏడుపు, విలాపమే మిగిల్చాయి.
ముష్టిప్రమాణజనతా జనతాపానుషఙ్గిణీ । నీరసాశేషదేశాన్తా సర్వర్తుగుణవర్జితా
ప్రజలు ముష్టి పరిమాణంలో మాత్రమే మిగిలి, బాధలు వారిని వెంటాడుతున్నాయి. దేశాంతరాలు అన్నీ శక్తి కోల్పోయి, అన్ని ఋతువులు మంచితనాన్ని కోల్పోయాయి.
ఇత్య్ అస్య పార్థివే ధాతౌ బ్రహ్మణో గతవేదనే । పృథివీ పృథువైధుర్యా సమ్పన్నాసన్ననాశతః
ఇలా భూమి తత్వానికి బ్రహ్మ జ్ఞానం పోయినప్పుడు, విస్తారమైన భేదాలతో ఉన్న ఈ భూమి నశించబోయే స్థితికి చేరింది.
అథ తత్సంవిదున్ముక్తో జలధాతుẖ క్షయోన్ముఖః । యదా విక్షుభితాత్మాసీత్ తదా నియతిలఙ్ఘినః
అప్పుడు ఆ జ్ఞానం వెనక్కు తగ్గిన వెంటనే, నీరు తత్వం కూడా నాశన దిశగా పోయింది. తన స్వభావం కలవరపడినప్పుడు, అది తన హద్దులు దాటి ప్రవర్తించసాగింది.
సముత్సార్యార్యమర్యాదామ్ అర్ణవా వివృతార్ణసః । ప్రవృత్తా వికృతిం గన్తుమ్ ఉన్మత్తా ఇవ రావిణః
అన్ని మంచి పరిమితులను పక్కనబెట్టి, సముద్రాలు తెరిచిన నోళ్లతో, మార్పు కోసం ఉవ్విళ్లూరుతున్న పిచ్చి ఏనుగుల్లా ప్రవర్తించసాగాయి.
వీచివిక్షోభవిన్యాసైర్ వేలావిపినలావకాః । కల్లోలవలనావర్తవివర్తోద్వర్తితాద్రయః
అలల తుఫానులతో, తీరప్రాంతాలు అడవులతో నిండిపోయాయి; అలలు ఉప్పొంగి, తిరుగుతూ, కొండలను కూడా తిప్పేశాయి.
శీకరౌఘమహారమ్భఘనసంవలితాచలాః । చలాచలవలద్వీరమకరాఘూర్ణితాన్తరాః
పెద్ద నీటి చినుకుల మబ్బులు కొండలను చుట్టిపట్టాయి. అటు ఇటు కదిలే, కదలని వస్తువుల మధ్య భాగం గొప్ప సముద్ర జంతువుల తిరుగుడితో కలకలమైంది.
ఉల్లలన్మకరాక్రాన్తద్రుమకాననితోదరాః । దరీవిదారణభ్రష్టసింహాహతజలేచరాః
ఎగిరే మకరాలు సముద్రపు పొట్టను కలిపి, చెట్లు, అడవులు పీకేసి లోపల నింపాయి. పగిలిన గుహల నుంచి పడిపోయిన సింహాలు కొట్టిన నీటి జంతువులు నీటిలో తిరుగుతూ ఉన్నాయి.
ఉత్ఫాలమకరచ్ఛిన్ననభశ్చరబృహద్ఘనాః । పరస్పరోర్మిసఙ్ఘట్టడాక్కారకటుటాఙ్కృతాః
ఎగసే మకరాలు కొట్టిన భారీ మేఘాలు ఆకాశంలో చీలిపోయి, ఒకదానికొకటి తాకిన అలల గట్టిగా ఢంకారంతో దెబ్బతిన్నాయి.
తరత్తరఙ్గమాతఙ్గఫూత్కారాధౌతభాస్కరాః । అన్యోఽన్యవేల్లనవ్యగ్రప్రవిదీర్ణాద్రిభిత్తయః
అలల ఏనుగుల గర్జనతో సూర్యుడు కడిగిపోయాడు. పరస్పరం తాకిన కొత్త కొత్త నీటి ప్రవాహాలతో కొండగోడలు మళ్లీ ముక్కలు అయ్యాయి.
తటపర్వతలుణ్ఠాకతరఙ్గకరమణ్డలాః । గర్జద్గిరిదరీగేహవిశదున్మత్తవారయః
తీరాలు, కొండలు తాకుతూ అలలు గిరికట్టలు వేస్తూ పరుగెత్తుతున్నాయి. ఆ నీళ్ళు కొండ గుహల్లోకి ప్రవహిస్తూ, స్పష్టంగా, ఉల్లాసంగా గర్జిస్తున్నాయి.
భూపాḫ పరపురాక్రాన్తౌ లగ్నా ఇవ హతారయః । తారారవరణద్రీఢావిద్రావితనభశ్చరాః
యుద్ధంలో పడిపోయిన రాజులు పరదేశాలను ఆక్రమించినట్టు, శత్రువులను సంహరించినట్టు, ఆకాశంలో మేఘాలు గాలి తాకిడికి చెలరేగి, దూరంగా పారిపోయాయి.