చిచ్ఛిలేయమ్ అనాద్యన్తా సాద్యన్తాస్మీతి బోధతః । సాకారాపి నిరాకారా జగదఙ్గేతి సంస్థితా
ఈ చైతన్యం ఆదియంతాలేని అయినా, మన అనుభవంలో మొదలు, ముగింపు ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. రూపం ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి అది రూపరహితమే. జగత్తుకు ఒక భాగంగా నిలిచిఉంది.
యద్వత్ స్వప్నే చిద్ ఏవ స్వం రూపం వ్యోమైవ పత్తనమ్ । వేత్తి తద్వద్ ఇయం వేత్తి పాషాణం జగదఙ్గకమ్
ఎలా మన కలలో చైతన్యం తన రూపాన్ని, ఆకాశాన్ని పట్టణంగా అనుభవిస్తుందో, అలాగే ఈ రాయిని కూడా జగత్తులో ఒక భాగంగా తెలుసుకుంటుంది.
న సరన్తీహ సరితో న చక్రం పరివర్తతే । నార్థాḫ పరిణమన్త్య్ అన్తẖ కచత్య్ ఏతచ్ చిదమ్బరమ్
ఇక్కడ నదులు ప్రవహించవు, చక్రాలు తిరగవు, వస్తువులు మారవు; ఇది చైతన్యమయమైన ఖాళీ స్థలం — నిశ్చలంగా, నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది.
న మహాకల్పకల్పాన్తసంవిదస్ సంవిదమ్బరే । సమ్భవన్తి పృథగ్రూపాḫ పయసీవ పయోఽన్తరమ్
ఎంతటి మహాకల్పాంతంలోనైనా, ఆ చైతన్య ఖాళీలో వేర్వేరు రూపాలు ఏర్పడవు; నీటిలో నీరు వేరుగా ఉండని విధంగా, అక్కడ ఏదీ వేరుగా ఉండదు.
జగన్తి సన్త్య్ ఏవ న సన్తి శాన్తే చిదమ్బరే సర్వగతైకమూర్తౌ । నభోఽన్తరాణీవ మహానభోఽన్తశ్ చేత్ సన్తి తత్ తాని పరామ్బరాణి
ఈ శాంతమైన చైతన్య ఖాళీలో లోకాలు ఉన్నట్టు కూడా లేవు; అది అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఏకరూపమైనది. ఆకాశంలో చిన్న ఖాళీలు ఉన్నట్టు, ఉన్నా అవి పరమ ఖాళీలే.
వసిష్ఠ తద్ గచ్ఛ మునే జగత్ స్వం త్వం వాసనే సమ్ప్రతి శాన్తిమ్ ఏహి । బుద్ధ్యాదిరూపాణి పరం వ్రజన్తు వయం బృహద్బ్రహ్మపదం వ్రజామః
వశిష్ఠ మహర్షీ, నీవు నీ లోకానికి వెళ్ళు; నీ వాసనల ద్వారా శాంతిని పొందు. బుద్ధి మొదలైన రూపాలు పోవనివ్వు; మనం బ్రహ్మ యొక్క విస్తృత స్థలంలోకి ప్రవేశిద్దాం.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ బ్రహ్మా బ్రహ్మలోకజనైస్ సహ । బద్ధపద్మాసనో ఽనన్తసమాధానగతో ఽభవత్
ఇలా చెప్పిన అనంతరం భగవంతుడు బ్రహ్మ, బ్రహ్మలోకవాసులతో కలిసి పద్మాసనంలో కూర్చొని అంతులేని సమాధిలో లీనమయ్యాడు.
ఓఙ్కారోర్ధ్వార్ధమాత్రాన్తశ్ శాన్తనిశ్శేషమానసః । లిపికర్మార్పితాకార ఆసీద్ ఆశాన్తవేదనః
ఆయన మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతమై, ఏ కలవరమూ లేకుండా, ఓంకారంలోని పై భాగంతో ముగిసిపోతూ, విధి వ్రాసిన రూపాన్ని ధరించి, అన్ని భావనలు శాంతించిపోయినవాడిగా ఉన్నాడు.
తమ్ ఏవానుసరన్తీ సా తథైవ ధ్యానగా సతీ । వాసనాసీద్ అశేషాశాశాన్తా వాకాశరూపిణీ
ఆమె కూడా అతన్ని అనుసరిస్తూ, ధ్యానంలో లీనమై, అన్ని ఆశలు శాంతించిపోయి, వాక్కు ఆకాశంలా రూపం దాల్చింది.
పరమేష్ఠిన్య్ అసఙ్కల్పే తస్మింస్ తానవమ్ ఈయుషి । సర్వగానన్తచిద్వ్యోమరూపో ఽపశ్యమ్ అహం తదా
పరమేశ్ఠి ఆ నిర్వికల్ప స్థితిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, నేను ఆ సమయంలో అన్నిటిలో వ్యాపించిన, ఆకాశంలా విస్తరించిన చైతన్యరూపాన్ని చూశాను.
యావత్ సఙ్కల్పనం తస్య విరసీభవతి క్షణాత్ । యథైవాశు తథైవోర్వ్యాస్ సాద్రిద్వీపపయోనిధేః
ఆ మనస్సులో ఊహ ఒక్కసారిగా తగ్గిపోయిన వెంటనే, భూమి పర్వతాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలతో కలసి ఎలా కనబడకుండా పోతుందో, అంతే వేగంగా అన్నీ కనిపించకుండా పోయాయి.
తృణగుల్మలతాశాలిసముద్భవనశక్తతా । సమస్తైవాస్తమ్ ఆగన్తుమ్ ఆరబ్ధా సా శనైశ్ శనైః
పుల్లలు, పొదలు, లతలు, వరి మొదలైనవి పుట్టించే శక్తి, మెల్లగా, మెల్లగా పూర్తిగా తగ్గిపోవడం మొదలుపెట్టింది.
కిల తస్య విరాడాత్మరూపస్యాఙ్గైకదేశతామ్ । సా బిభర్తి మహీ తేన తదసంవేదనోదయాత్
నిజంగా, ఈ భూమి ఆ విరాట్స్వరూపుని ఒక అవయవంలా ఉంటుంది. ఆయనకు జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల, భూమికి కూడా జీవం లేకుండా పోయింది.
విచేతనా సా విరసా బభూవ పరిజర్జరా । మార్గశీర్షాన్తవల్లీవ జరావిధురతాం గతా
ఆమె చైతన్యం కోల్పోయి, బలహీనమై, పూర్తిగా క్షీణించింది. మార్గశీర్ష మాసం చివరలో వృద్ధాప్యంతో నలిగిపోయిన లతలా అయింది.
యథాస్మాకమ్ అసంవిత్తేర్ అఙ్గాలీ విరసా భవేత్ । తథా విరిఞ్చాసంవిత్తేర్ ధరా వైధుర్యమ్ ఆగతా
మనకు మనశ్శక్తి లేకపోతే, మన శరీరంలో ఏదైనా భాగం మూర్చవచ్చినట్టు, బ్రహ్మకు జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల ఈ భూమి కూడా శక్తిలేని, నిస్సత్తువైనదిగా మారింది.
సమ్పన్నసంహతానేకమహోత్పాతభరావృతా । దుష్కృతాఙ్గారనిర్దగ్ధనరకోన్ముక్తమానవా
ఈ భూమి ఎన్నో విపత్తులు, పెద్ద పెద్ద అపాయాలతో నిండిపోయి ఉంది. నరకంలో నుంచి బయటపడిన, చెడు పనుల వల్ల శరీరాలు కాలిపోయిన మనుషులతో కిక్కిరిసిపోయి ఉంది.
దుర్భిక్షాకాణ్డదౌస్స్థిత్యదైన్యదారిద్ర్యదుర్భగా । దుశ్శీలాశేషవనితానిర్మర్యాదనరావృతా
ఇక్కడ కరవు, అస్థిరత, దారుణమైన దారిద్ర్యం, దుఃఖం, దురదృష్టం నిత్యమూ ఉన్నాయి. మంచితనం లేని పురుషులు, నియమం లేని స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్నారు.
పాంసుప్రతర్దనీహారధూలిధూసరసూర్యభాక్ । ద్వన్ద్విమూర్ఖమహాదుẖఖవ్యసనివ్యాధితాకులా
ఈ భూమి ఎప్పుడూ దుమ్ము, పొగ, మబ్బుతో కప్పబడి, సూర్యరశ్మి కూడా మసకబారిపోయింది. ఇక్కడ అంతా కలహాలు, అజ్ఞానం, పెద్ద పెద్ద దుఃఖాలు, వ్యాధులతో బాధపడుతున్నారు.
అగ్నిదాహజలాపూరయుద్ధప్రోచ్ఛిన్నమణ్డలా । అవృష్ట్యవగ్రహోన్నష్టకష్టచేష్టితపామరా
ఈ దేశంలో ఎక్కడ చూసినా అగ్ని, వరద, యుద్ధం వల్ల ప్రాంతాలు నాశనం అయ్యాయి. అక్కడి ప్రజలు వర్షాభావం, గ్రహదోషాలు, తమ చర్యల వల్ల కలిగిన కష్టాలతో బాగా బాధపడుతున్నారు.
అశఙ్కితమహోత్పాతపతత్పర్వతపత్తనా । శిశుశ్రోత్రియపుణ్యార్యగుణినాశరుదజ్జనా
ఏ అపాయం ఊహించని సమయంలో పర్వతాలు, పట్టణాలు కూలిపోతున్నాయి. పిల్లలు, బ్రాహ్మణులు, పుణ్యశీలులు, మంచి గుణాలున్న వారు నశించి, ఆ భూమి అంతా శోకంతో నిండిపోయింది.
అశఙ్కితస్థలీమధ్యసఞ్జాతాగాధకూపకా । వర్ణసఙ్కరనారీణామ్ ఆసక్తజనభూమిపా
ఎక్కడా అనుకోని చోట, మట్టిలో లోతైన బావులు ఏర్పడుతున్నాయి. మిశ్రమ కులాల మహిళలతో మమకారం కలిగినవారు ఆ భూమిని పాలిస్తున్నారు.
అట్టశీలాఖిలజనా శవశీలచతుష్పథా । కేశైకశీలవనితా పానశీలజనేశ్వరా
ప్రతి ఒక్కరూ జూదానికి అలవాటు పడిపోయారు. రహదారి మలుపుల్లో శవాలు పడి ఉన్నాయి. మహిళలు తమ జుట్టుపై మక్కువ చూపుతున్నారు. పాలకులు మద్యం తాగడంలో మునిగిపోయారు.
దుẖఖశీలసమాచారా ద్వన్ద్వశీలాఖిలప్రజా । అధర్మశీలవనితా కుశాస్త్రశతశీలినీ
ప్రపంచంలోని ప్రజలు బాధలు, కలహాలతో కూడిన పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. స్త్రీలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంలో ఆసక్తి చూపుతారు. చాలామంది తప్పు బోధనలను అనుసరిస్తారు.
దుర్జనాఖిలవిత్తాఢ్యా విపద్విహతసజ్జనా । అనార్యవసుధాపాలా తదనాదృతపణ్డితా
దుష్టులు సర్వసంపదల్ని కలిగి ఉంటారు, మంచి వారు మాత్రం అపజయాలతో బాధపడతారు. నీతిమార్గాన్ని పట్టించుకోని నీచులు రాజ్యం పాలిస్తున్నారు, పండితుల మాటలను పట్టించుకోరు.
లోభమోహభయద్వేషరాగరోగరజోరతా । అగమ్యగామిపురుషా రుషాభిహతసద్ద్విజా
ప్రజలు లోభం, మోహం, భయం, ద్వేషం, కామం, వ్యాధి, అపవిత్రతలలో మునిగిపోయి ఉంటారు. పురుషులు నిషిద్ధమైన చోట్లకు వెళ్తారు. మంచి బ్రాహ్మణులు కోపంతో బాధపడతారు.
అనారతఘనాక్రన్దపరాపర్యన్తపామరా । దస్యూత్సన్నపురగ్రామదేవద్విజసమాశ్రయా
దేశమంతా పేదలు నిరంతరం ఏడుస్తూ ఉంటారు. దొంగలు పట్టణాలు, గ్రామాలు, దేవాలయాలు, బ్రాహ్మణుల ఇళ్లను ఆక్రమిస్తారు.
ఆపాతమధురారమ్భదుẖఖదోదర్కభఙ్గురా । ఆలస్యోల్లాసవిలసత్కార్యవైధుర్యధర్మిణీ
ప్రారంభంలో అన్నీ మధురంగా అనిపించినా, చివరికి బాధలు, నిలకడలేని పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి. అలసత్వం, అశ్రద్ధతో కూడిన ఆనందం వల్ల చేసే పనులన్నీ విఫలమవుతాయి, ధర్మాన్ని కూడా దెబ్బతీస్తాయి.
సర్వాపదుపతాపార్తా క్రమేణోత్సన్నదిగ్గణా । భస్మశేషపురగ్రామా నిర్జనాఖిలమణ్డలా
అన్ని దిశలూ అపాయాలతో నిండిపోయి, క్రమంగా ప్రాంతాలన్నీ నాశనమై, పట్టణాలు, గ్రామాలు బూడిదగా మిగిలిపోతాయి. చివరకు భూమంతా వెలవెలబోతుంది.
రోరూయమాణభస్మాభ్రకుణ్డలోడ్డామరామ్బరా । దుర్భగాడమ్బరారమ్భరోదనోరురవోదరీ
బూడిద, ధూళితో అలంకరించుకున్నవారు, చింపబడిన వస్త్రాలు ధరించినవారు ఏడుపుతో గట్టిగా అరుస్తున్నారు. దురదృష్టం, ఆర్భాటంగా చేసిన ప్రారంభాలు చివరికి ఏడుపు, విలాపమే మిగిల్చాయి.
ముష్టిప్రమాణజనతా జనతాపానుషఙ్గిణీ । నీరసాశేషదేశాన్తా సర్వర్తుగుణవర్జితా
ప్రజలు ముష్టి పరిమాణంలో మాత్రమే మిగిలి, బాధలు వారిని వెంటాడుతున్నాయి. దేశాంతరాలు అన్నీ శక్తి కోల్పోయి, అన్ని ఋతువులు మంచితనాన్ని కోల్పోయాయి.