సలిలే ఽన్తర్ యథా వీచిర్ మృదో ఽన్తర్ ఘటకో యథా । తథా యత్ర జగత్సత్తా తత్ కథం ఖాత్మకం భవేత్
నీటిలో అల ఎలా ఉంటుందో, మట్టిలో గడ ఎలా ఉంటుందో, అలాగే జగత్తు ఉన్న చోట అది ఖాళీ ఆకాశంలా ఎలా ఉంటుందో చెప్పుకోలేం.
మృజ్జలాద్యుపమానశ్రీస్ సాకారాత్రా సమా న సా । బ్రహ్మ త్వ్ ఆకాశవిశదం తస్యాన్తస్స్థం తథైవ తత్
మట్టి, నీటి ఉపమానాలు రూపంతో ఉన్నవే అయినా, అవి నిజంగా సరిపోలవు. బ్రహ్మం మాత్రం ఆకాశంలా నిర్మలమైనది; అందులోనే ఈ లోకం అంతా ఉంది.
తస్మాద్ యాదృక్ చిదాకాశమ్ ఆకాశాద్ అపి నిర్మలమ్ । తదన్తస్స్థం తాదృగ్ ఏవ జగచ్ఛబ్దార్థభాగ్ అపి
అందువల్ల, చైతన్యము ఆకాశం కన్నా ఇంకా పవిత్రమైనది. దానిలో ఉన్న ప్రపంచం, పదాలు, వాటి అర్థాలు అన్నీ కూడా అదే స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
మరిచే ఽన్తర్ యథా తైక్ష్ణ్యమ్ ఋతే భోక్తుర్ న లక్ష్యతే । చిన్మాత్రత్వం పరాకాశే తథా చేత్యకలాం వినా
ఎలా ఒక కాంతిరేఖలోని తీపితనం అనుభవించే వారికి తప్ప మరెవరికీ కనిపించదో, అలాగే పరమ చైతన్యంలో కూడా, చైతన్య స్వరూపం జ్ఞానవిషయాలు లేకుండా వేరుగా తెలియదు.
తస్మాచ్ చిద్ అప్య్ అచిద్రూపా చేత్యరిక్తతయాత్మని । జగత్తా తాదృశ్య్ ఏవేయం తాదృఙ్మాత్రాత్మతావశా
కాబట్టి, చైతన్యమూ విషయాలు లేని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు జడంగా కనిపిస్తుంది. ప్రపంచం కూడా అలాగే, ఆ స్వరూపం వల్లే అలా ఉండిపోతుంది.
రూపాలోకమనస్కారాస్ తన్మయా ఏవ నేతరత్ । యథాస్థితమ్ అతో విశ్వం సుషుప్తం తుర్యమ్ ఏవ వా
రూపాలు, వెలుగు, మనస్సు—all ఇవన్నీ అదే చైతన్యంతోనే ఏర్పడినవి, వేరే ఏదీ కాదు. అందుచేత, ఈ విశ్వం యథాస్థితిగా ఉండగా, అది గాఢ నిద్రలో లేదా తురీయ స్థితిలో మాత్రమే ఉంటుంది.
తేన యోగీ సుషుప్తాత్మా వ్యవహార్య్ అపి శాన్తధీః । ఆస్తే బ్రహ్మ నిరాభాసం సర్వభాసాం సముద్గకమ్
అందువల్ల, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండి, లోకంలో పనులు చేస్తూ కూడా లోతైన నిద్రలాంటి స్థితిలో ఉండే యోగి, అన్ని రూపాలకు మూలమైన, స్వయంగా రూపరహితమైన బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఆకారిణి యథా సౌమ్యే స్థితస్ తోయే ద్రవక్రమః । అనాకృతౌ తథా విశ్వం స్థితం తత్సదృశం పరే
ఓ మృదువైనవాడా, నీటిలో ద్రవత్వం ఎలా ఉన్నదో, నీరు రూపంలో ఉన్నా లేక రూపం లేకున్నా అది మారదు కదా, అలాగే ఈ విశ్వం కూడా పరమాత్మలో, అది వ్యక్తమై ఉన్నా లేక అవ్యక్తంగా ఉన్నా, అలాగే ఉంటుంది.
పూర్ణాత్ పూర్ణం ప్రసరతి నిరాకారాన్ నిరాకృతి । బ్రహ్మణో విశ్వమ్ ఆభాతం తద్ విశ్వార్థవివర్జితమ్
పూర్ణమైనదానిలోంచి పూర్ణమే వస్తుంది; రూపం లేనిదానిలోంచి రూపం లేనిదే వ్యాపిస్తుంది. విశ్వం బ్రహ్మంలో కనిపించినా, దానికి నిజమైన వాస్తవికత ఏమీలేదు.
పూర్ణాత్ పూర్ణం ప్రసరతి సంస్థితం పూర్ణమ్ ఏవ తత్ । అతో విశ్వమ్ అనుత్పన్నం యచ్ చోత్పన్నం తద్ ఏవ తత్
పూర్ణమైనదానిలోంచి పూర్ణమే వ్యాపిస్తుంది; స్థిరంగా ఉన్నదీ పూర్ణమే. అందువల్ల ఈ విశ్వం జనించలేదు, జనించిందనిపించేది కూడా అదే పూర్ణత్వమే.
చేత్యాసమ్భవతస్ తస్మిన్ పదే కేవ చిదర్థతా । ఆస్వాదకాసమ్భవతో మరిచే కేవ తీక్ష్ణతా
అక్కడ జ్ఞానం కలగని స్థితిలో, వస్తువుల భావన ఎలా కలుగుతుంది? అనుభవించేవాడు లేని చోట, మాయలోని పదును ఎలా ఉంటుంది?
సత్యేవేయమ్ అసత్యైవ చితేశ్ చిత్తోదితా పరే । అభావాత్ ప్రతిబిమ్బస్య ప్రతిబిమ్బార్హతా కుతః
ఇది నిజమైనదిగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అసత్యమే. పరమ చైతన్యంలో మనసు వల్ల ఉద్భవించింది. ప్రతిబింబం లేనప్పుడు, ప్రతిబింబానికి హక్కు ఎలా ఉంటుంది?
పరమాణోర్ అపి పరం తద్ అణీయో ఽప్య్ అణీయసః । శుద్ధం సూక్ష్మం పరం శాన్తం తద్ ఆకాశోదరాద్ అపి
అది అణువుకన్నా సూక్ష్మమైనది, మరింత పవిత్రమైనది, అత్యంత శాంతమైనది, ఆకాశపు లోపలి ఖాళీకన్నా కూడా మిన్నగా ఉంటుంది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నరూపత్వాద్ అతివిస్తృతమ్ । తద్ అనాద్యన్తమ్ ఆభాసం భాసనీయవివర్జితమ్
దిక్కులు, కాలం మొదలైన వాటి పరిమితి లేనందున అది అపారంగా విస్తరించి ఉంది. దానికి మొదలు, అంతం లేవు; అది కేవలం ఒక అభాసమే, వెలిగించాల్సినదేమీ లేదు.
చిద్రూపమ్ ఏవ నో యత్ర లభ్యతే తత్ర జీవతా । కథం స్యాచ్ చిత్తతాకారా వాసనానిలరూపిణీ
ఎక్కడా కేవలం చైతన్య స్వరూపమే ఉంటుందో, అక్కడ మనస్సు రూపం, అంటే వాసనల గాలి వల్ల ఏర్పడే మనస్సు, ఎలా ఉండగలదు?
చిద్రూపానుదయాద్ ఏవ తత్ర నాస్త్య్ ఏవ జీవతా । న బుద్ధితా న చిత్తత్వం నేన్ద్రియత్వం న వాసనాః
అక్కడ చైతన్యం ఒక్కటే ఉద్భవించినందువల్ల, నిజంగా అక్కడ జీవం ఉండదు; బుద్ధి, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, వాసనలు ఏవీ ఉండవు.
ఏవం స్థితం లయారమ్భపూర్ణమ్ అప్య్ అజరం పదమ్ । అస్మద్దృష్ట్యా స్థితం శాన్తం శూన్యమ్ ఆకాశతో ఽధికమ్
అలా స్థిరంగా ఉన్న ఆ స్థానం, లయం మొదలైన వాటితో నిండినప్పటికీ, వృద్ధాప్యం లేని పదంగా నిలుస్తుంది; మన దృష్టిలో అది శాంతంగా, ఖాళీగా, ఆకాశాన్ని మించినదిగా ఉంటుంది.
పరమార్థస్య కిం రూపం తస్యానన్తచిదాకృతేః । పునర్ ఏతత్ సమాచక్ష్వ నిపుణం బోధవృద్ధయే
అనంతమైన చైతన్య స్వరూపమైన పరమార్థానికి స్వరూపం ఏమిటి? జ్ఞానం పెరగాలంటే దయచేసి దీనిని మళ్లీ స్పష్టంగా వివరించండి.
మహాప్రలయసమ్పత్తౌ సర్వకారణకారణమ్ । శిష్యతే యత్ పరం బ్రహ్మ తద్ ఇదం వర్ణ్యతే శృణు
మహాప్రళయ సమయంలో, అన్ని కారణాలకు మూలమైన పరబ్రహ్మమే మిగిలి ఉంటుంది. ఇప్పుడు దాని గురించి నేను వివరంగా చెబుతున్నాను, విను.
నాశయిత్వా స్వమ్ ఆత్మానం మనసో వృత్తిసఙ్క్షయే । యద్ రూపం యద్ అనాఖ్యేయం తద్ రూపం తస్య వస్తునః
మనసు వృత్తులు పూర్తిగా లయమై, తనను తాను పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, వర్ణించలేని రూపం మిగిలి ఉంటుంది. అదే ఆ పరమార్థ స్వరూపం.
నాస్తి దృశ్యం జగద్ ద్రష్టా దృశ్యాభావాద్ విలీనవత్ । భాతీతి భాసనం యత్ స్యాత్ తద్ రూపం తస్య వస్తునః
ఇక్కడ కనిపించే లోకం లేదు, చూసేవాడు కూడా లేడు. ఎందుకంటే, చూడదగినది లేకపోతే అన్నీ లయమైపోతాయి. ఏది స్వచ్ఛమైన వెలుగుగా ప్రకాశిస్తుందో, అదే ఆ పరమార్థ స్వరూపం.
చితేర్ జీవస్వభావో యో యది చేత్యోన్ముఖో వపుః । చిన్మాత్రం విమలం శాన్తం యత్ తత్ కారణకారణమ్
జీవుని స్వభావం బాహ్యవిషయాల వైపు ఉంటే అది శరీరమే. కానీ ఏది నిశ్చలమైన, నిర్మలమైన, శాంతమైన చైతన్యమో, అదే అన్ని కారణాలకు మూలం.
అఙ్గుష్ఠస్యాథ వాఙ్గుల్యా వాతాద్యస్పర్శనే సతి । జీవతశ్ చేతసో రూపం యత్ తద్ పరమమ్ ఆత్మనః
వెయ్యి వేళ్లకు గాని, బొటనవేలు వంటి వాటికి గాని గాలి తగలకుండా ఉన్నప్పుడు, మనస్సు జీవించి ఉండే స్వరూపమే పరమాత్మ స్వరూపం.
అస్వప్నాయా అనన్తాయా అజడాయా ఘనస్థితేః । యద్ రూపం చిరచిన్తాయాస్ తత్ తదానఘ శిష్యతే
నిద్ర లేకుండా, అనంతంగా, జడత్వం లేకుండా, స్థిరంగా ఉండే దీర్ఘమైన ధ్యానంలో మిగిలిపోయే స్వరూపమే, పాపరహితుడా, అక్కడ నిలిచిపోతుంది.
యద్ వ్యోమ్నో హృదయం యద్ వా శిలాయాః పవనస్య చ । తస్యాచేత్యస్య చిద్వ్యోమ్నస్ తద్ రూపం పరమాత్మనః
ఆకాశానికి గుండె ఏమిటో, రాయికి గాని, గాలికి గాని గుండె ఏమిటో, ఆ అందరికీ అందని చైతన్య ఆకాశమే పరమాత్మ స్వరూపం.
అచేత్యస్యామనస్కస్య జీవతో యా క్రియావతః । స్యాత్ స్థితిస్ సా పరా శాన్తా సత్తా తస్యాద్యవస్తునః
ఏదీ అందని, మనస్సు లేని, జీవించి ఉండే, క్రియాశీలుడైన ఆ పరమాత్మ స్థితి శాంతంగా, పరమమైనది. అదే ఆ ఆదిపదార్థానికి నిజమైన సత్తా.
చిత్ప్రకాశస్య యన్ మధ్యం ప్రకాశస్య ఘనస్య వా । దర్శనస్య చ యన్ మధ్యం తద్ రూపం పరమాత్మనః
చైతన్య ప్రకాశానికి మధ్యలో ఉండేది, లేదా దట్టమైన వెలుగుకు మధ్యలో ఉండేది, లేదా దర్శనానికి మధ్యలో ఉండేది — ఇదే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.
వేదనస్య ప్రకాశస్య దృశ్యస్య తమసస్ తథా । వేదనం యద్ అనాద్యన్తం తద్ రూపం పరమాత్మనః
అనుభూతి, వెలుగు, కనబడేది, చీకటి — వీటిలో ఆది అంతం లేని అవగాహన ఉండేది — అదే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.
యతో జగద్ ఉదేతీవ నిత్యానుదితరూప్య్ అపి । విభిన్నవద్ ఇవాభిన్నం తద్ రూపం పారమాత్మనః
ఏదివల్ల ఈ జగత్తు పుట్టినట్టుగా కనిపిస్తుందో, కానీ నిజంగా ఎప్పుడూ పుట్టలేదు; విడివిడిగా కనిపించినా, వాస్తవంగా ఏకత్వంగా ఉన్నది — ఇదే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.
వ్యవహారపరస్యాపి యత్ పాషాణవద్ ఆసనమ్ । అవ్యోమ్న ఏవ వ్యోమత్వం తద్ రూపం పారమాత్మికమ్
లోకవ్యవహారంలో ఉన్నవారికీ, రాయి లాంటి స్థిరమైన ఆసనం — ఆ ఖాళీ స్థలంలోనే స్థలత్వం — ఇదే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.