అనుభూతాపి నాస్త్య్ ఏవ హేమ్నẖ కటకతా యథా । తథాతివాహికస్యాధిభౌతికత్వం న విద్యతే
మనకు అనుభవమైనా కూడా అది నిజంగా ఉండదు — బంగారంతో చేసిన కంకణం వేరుగా లేనట్టే, అలాగే సూక్ష్మశరీరానికి భౌతిక స్వరూపం ఉండదని గ్రహించాలి.
భ్రమమ్ అభ్రమతాం యాతమ్ అభ్రమం భ్రమతాం గతమ్ । వేత్తి జీవో విచారేణ వినాహో ను విమూఢతా
విచారణ ద్వారా జీవుడు మాయను మాయ కాదని, మాయ కాదనుకున్నదాన్ని మాయగానే తెలుసుకుంటాడు. ఈ విచారణ లేకపోతే, నిజంగా అజ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
ఆధిభౌతికదేహో ఽయం విచారేణ న లభ్యతే । ఆతివాహికదేహస్ తు కిల లోకద్వయే ఽక్షయః
ఈ భౌతిక శరీరం విచారణ ద్వారా కనుగొనలేం. కానీ ఆతివాహిక శరీరం రెండు లోకాలలోనూ నిలిచిపోతుందని అంటారు.
ఆధిభౌతికచిద్ రూఢా స్వాతివాహికదేహకే । మరౌ మరీచికాస్వ్ ఏవ యథా మిథ్యైవ వారిధీః
ఈ భౌతిక చైతన్యం ఆతివాహిక శరీరంలో స్థిరపడినపుడు, అది ఎడారిలో మాయజలాన్ని చూసినట్టు, వాస్తవానికి అబద్ధమే.
జాతాధిభౌతికీ సంవిద్ ఆతివాహికవిత్క్రమే । దేహదృష్టివశాత్ ప్రౌఢా స్థాణౌ పురుషధీర్ ఇవ
భౌతిక శరీరంగా పుట్టే ఆ చైతన్యం, ఆతివాహిక శరీర పరంపరలో, శరీరాన్ని చూస్తున్న భావన వల్ల బలంగా నిలుస్తుంది. ఇది విగ్రహంలో మనిషిని ఊహించడంలా ఉంటుంది.
శుక్తౌ రజతతా తాపే జలతేన్దౌ యథా ద్వితా । ఆధిభౌతికతా తద్వన్ మనోజైవాతివాహికే
పెంకులో వెండి కనిపించడంలా, వేడి నీటిలో లేదా చంద్రునిలో రెండుగా కనిపించడంలా, మనస్సు సృష్టించిన ఆతివాహిక శరీరానికి కూడా భౌతికత్వం అలా కనిపిస్తుంది.
యద్ అసత్ తత్ కృతం సత్యం యత్ సత్యం తద్ అసత్ కృతమ్ । అహో ను మోహమాహాత్మ్యం జీవస్యాస్యావిచారజమ్
అసత్యాన్ని సత్యమని, సత్యాన్ని అసత్యమని భావించడం ఎంత ఆశ్చర్యకరం! ఈ జీవుడి విచారణ లేకపోవడం వల్ల పుట్టే మోహం ఎంత గొప్పదో చూడండి.
యోగిప్రత్యక్షమ్ ఏవాస్తి కిఞ్చిద్ అస్తి తు మానసమ్ । యస్మాల్ లోకద్వయాచారస్ తాభ్యామ్ ఏవ ప్రసిధ్యతి
యోగికి నిజంగా ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది మాత్రమే ఉంది; మిగతావన్నీ మనస్సులో కలిగినవే. ఈ రెండింటి మీదే ఇరు లోకాల నడవడి ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఆద్యం ప్రత్యక్షమ్ ఉత్సృజ్య యో ఽసత్యే ఽస్మిన్ కృతస్థితిః । ప్రత్యక్షే మృగతృష్ణామ్బు పీత్వా స సుఖమ్ ఆస్థితః
ప్రత్యక్షాన్ని వదిలిపెట్టి అసత్యంలో నిలబడే వాడు, మృగతృష్ణలోని నీళ్లు తాగి ఆనందంగా ఉన్నట్టు అవుతాడు.
తత్ సుఖం దుẖఖమ్ ఏవాహుẖ క్షణనాశానుభూతితః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం యత్ సుఖం తత్ సుఖం విదుః
ఒక క్షణం మాత్రమే ఉండే ఆనందం వెంటనే పోయిపోతుంది కాబట్టి అది బాధే అని అంటారు. ఆది అంతం లేని, సహజమైన ఆనందమే నిజమైన ఆనందంగా తెలుసుకోవాలి.
ప్రత్యక్షేణైవమ్ అధ్యక్షం ప్రత్యక్షం ప్రవిచార్యతామ్ । యద్ ఆద్యం యత్ సద్ అధ్యక్షం తత్ ప్రత్యక్షేణ దృశ్యతామ్
అందులో, మనకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది, నిజంగా మన ముందే ఉన్నదాన్ని మనం నేరుగా పరిశీలించాలి. మొదటగా ఉన్నది, నిజమైనది, మన కళ్లకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది, అదే మనం ప్రత్యక్షంగా చూడాలి.
లోకద్వయానుభవదం త్యక్త్వా ప్రత్యక్షమ్ ఐహికమ్ । మాయాత్మకం యో గృహ్ణాతి నాస్తి మూఢతమస్ తతః
రెండు లోకాల్లో అనుభవాన్ని ఇచ్చే ఈ లోక ప్రత్యక్షాన్ని వదిలిపెట్టి, మాయతో కూడినదాన్ని ఎవడు నిజమని భావిస్తాడో, అతనికంటే పెద్ద మూర్ఖుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.
ఆతివాహికమ్ ఏవైషాం భూతానాం విద్యతే వపుః । తత్రాధిభౌతికభ్రాన్తిర్ అసత్యైవ పిశాచికా
ఈ ప్రాణులకు నిజంగా ఉన్నది సూక్ష్మశరీరమే. అందులో స్థూలశరీరమనే భ్రమ పూర్తిగా అసత్యమైనదే, అది కేవలం మాయ మాత్రమే.
అజాతసఙ్కల్పమయం ప్రత్యక్షం సత్ కథం భవేత్ । స్వయమ్ ఏవ న యత్ సత్యం తత్ సత్కార్యకరం కథమ్
పుట్టని సంకల్పాలతో కూడిన ప్రత్యక్షం ఎలా నిజమైనదవుతుంది? అది స్వయంగా నిజం కానప్పుడు, అది నిజమైన ఫలితాన్ని ఎలా ఇస్తుంది?
యత్ర ప్రత్యక్షమ్ ఏవాసద్ అన్యత్ కిం తత్ర సద్ భవేత్ । క్వ తత్ సిద్ధం భవేద్ వస్తు యద్ అసిద్ధేన సాధ్యతే
ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా ఏదీ కనబడకపోతే, అక్కడ నిజంగా ఏదైనా ఉందని ఎలా చెప్పగలం? నిర్ధారణే లేని దానితో ఇంకేదైనా సత్యాన్ని ఎలా స్థాపించగలం?
ప్రత్యక్ష ఏవ భావత్వే నష్టే క్వేవానుమాదయః । ఉహ్యన్తే వారణా యత్ర తత్రోర్ణాయుషు కా కథా
ప్రత్యక్షమే లేకపోతే, ఊహలు, తర్కాలు ఎలా నిలబడతాయి? అక్కడ తర్కాన్ని కూడా తిరస్కరిస్తే, జాలిలా అల్లిన వాదనలకు ఏమి విలువ ఉంటుంది?
అతḫ ప్రమాణసంసిద్ధేర్ దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ కుత్రచిత్ । అన్యద్ యద్ ఇదమ్ అస్తీవ తత్ తద్ బ్రహ్మఘనం ఘనమ్
కాబట్టి, నిజమైన జ్ఞానానికి ఆధారాలు లేవని తెలిసినప్పుడు, కనబడే ప్రపంచం ఎక్కడా లేదు. ఉన్నట్టుగా అనిపించే ఏదైనా, అది కూడా పరిపూర్ణమైన బ్రహ్మమే.
స్వప్నే ద్రష్టుẖ ఖమ్ ఏవాద్రిర్ గేహే నాన్యస్య వై యథా । తథా తద్భావనవతోర్ ఆవయోస్ సా శిలైవ చిత్
కనిపించే వ్యక్తికి కలలో ఆకాశమే కొండగా లేదా ఇంటిగా కనిపించవచ్చు, కానీ అది వేరే ఎవరికీ కనిపించదు. అలాగే, మనం ఈ ధ్యానాన్ని సాధించినప్పుడు, ఆ శిల కూడా మనకు చైతన్యమే.
అయం శైల ఇదం వ్యోమ జగద్ ఏతద్ ఇదం త్వ్ అహమ్ । ఇతి చిన్మయ ఆత్మాన్తẖ ఖం చమత్కురుతే స్వయమ్
ఈ పర్వతం, ఈ ఆకాశం, ఈ లోకం, ఈ 'నేను' అన్నీ కూడా — మనసు అంతరంలో ఉన్న ఆ చైతన్య స్వరూపమే, తనలో తానే, అంతరాకాశంలో ఇలా కనిపించేటట్లు చేస్తుంది.
పశ్యత్య్ ఏతత్ ప్రబుద్ధాత్మా నాప్రబుద్ధẖ కదాచన । శ్రోతుẖ కథార్థసంవిత్తిర్ నాశ్రోతుర్ భవతి క్వచిత్
ఈ సత్యాన్ని జాగృతమైన ఆత్మ మాత్రమే చూస్తుంది; అవివేకి ఎప్పుడూ చూడడు. కథను విన్నవాడికే దాని అర్థం తెలుస్తుంది, వినని వాడికి ఎప్పుడూ తెలియదు.
అప్రబుద్ధమతేర్ భ్రాన్తిర్ ఏవేయం సత్యతాం గతా । క్షీవస్య సుస్థితా ఏవ నృత్యన్తి తరుపర్వతాః
జ్ఞానం లేని మనసు భ్రమను నిజమని భావిస్తుంది. మద్యం తాగినవాడికి చెట్లు పర్వతాలు నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపించడమే లాగా ఇది కూడా.
సర్వత్రాప్రతిహతరూపమ్ ఏకబోధం ప్రత్యక్షం శివమ్ అవబుధ్య చిత్స్వరూపమ్ । ప్రత్యక్షాన్తరమ్ ఇహ పేలవం శ్రయన్తే యే మూఢాస్ తృణతనుభిశ్ శఠైర్ అలం తైః
ప్రపంచం అంతటా నిరోధం లేకుండా, ఒక్కటైన, ప్రత్యక్షమైన, మంగళకరమైన ఆ చైతన్య స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారు — ఇక్కడ ఇంకా ఇతర బలహీనమైన ప్రత్యక్ష మార్గాలపై ఆధారపడేవారు మూర్ఖులు. అలాంటి పొగమంచు శరీరాల మోసగాళ్లను పట్టించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.
జగదఙ్గమ్ అనాభాసమ్ అదృశ్యం దృశ్యవత్ స్థితమ్ । పరయా దృశ్యతే దృష్ట్యా తద్ బ్రహ్మైవ నిరామయమ్
ఈ జగత్తు మనకు కనబడని, రూపం లేని, అయినా కనబడుతున్నట్టు ఉన్నది. అది పరమమైన దృష్టితో మాత్రమే గ్రహించబడుతుంది. అది బాధలేవీ లేని పరబ్రహ్మమే.
తత్ర శైలసరిత్స్రోతోలోకలోకాన్తరభ్రమాః । భాన్తి తే పరమాదర్శే మహావ్యోమని బిమ్బితాః
ఆ పరబ్రహ్మంలోనే పర్వతాలు, నదులు, వాగులు, లోకాలు, లోకాల పరిమితులు అన్నీ, ఆ మహా ఆకాశంలో ప్రతిబింబించినట్టు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
సా ప్రవిష్టా తతస్ సర్గమ్ అనర్గలమ్ అచేష్టితా । అహమ్ అప్య్ అవిశం తత్ర సఙ్కల్పేన తయా సహ
ఆమె అక్కడ సృష్టిలోకి నిర్బంధంగా, ఏ చర్య లేకుండా ప్రవేశించింది. నేనూ నా సంకల్పంతో ఆమెతో కలిసి అక్కడ ప్రవేశించాను.
యావత్ సా తత్ర వైరిఞ్చం లోకమ్ ఆసాద్య సోద్యమా । ఉపవిష్టా విరిఞ్చస్య పురḫ పరమశోభనా
ఆమె బ్రహ్మలోకాన్ని చేరి, యత్నంతో ఉండగా, బ్రహ్మ నగరానికి ముందు అత్యంత అందంగా కూర్చుంది.
వక్తవ్యో మునిశార్దూల పతిర్ మే పాతి మామ్ ఇమామ్ । వివాహార్థమ్ అనేనాహం జనితాజరసా పురా
ఓ మునిశార్దూలా, నా భర్త నన్ను కాపాడుతున్నాడు. పెళ్లి కోసం నేను ఎప్పుడో వృద్ధాప్యమూ లేకుండా పుట్టాను అని ఆమె చెప్పాలి.
పురాణḫ పురుషో ఽప్య్ ఏష మామ్ అద్యాపి జరాం గతామ్ । న వివాహితవాంస్ తేన విరాగమ్ అహమ్ ఆగతా
ఈ పురాతనుడు, నేను వృద్ధురాలైనా ఇప్పటికీ నన్ను పెళ్లి చేసుకోలేదు. అందుకే నాకు విరక్తి వచ్చింది.
విరాగమ్ ఏషో ఽప్య్ ఆయాతో గన్తుమ్ ఇచ్ఛతి తత్ పదమ్ । యత్ర న ద్రష్టృతా నైవ దృశ్యతా న చ శూన్యతా
ఇప్పుడీ వాడు కూడా విరక్తిని పొందాడు. ఎక్కడ దృష్టికర్త, దృష్టం లేదా శూన్యతా ఉండవో ఆ స్థితికి వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాడు.
మహాప్రలయసమ్పన్నే జగత్య్ అస్మింశ్ చ సమ్ప్రతి । ధ్యానాచ్ చ న చలత్య్ ఏష శైలమౌనాద్ ఇవాచలః
ఇప్పుడు ప్రపంచం మహాప్రళయానికి లోనైందీ, ఈయన ధ్యానం నుండి కదలడు; పర్వత నిశ్శబ్దంలా అచలంగా ఉంటాడు.