బోధẖ కాలేన భవతి మహామోహవతామ్ అపి । తస్మాన్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి బ్రహ్మతత్త్వాద్ ఋతే ఽక్షయమ్
ఎంతటి గొప్ప మాయలో ఉన్నవారికైనా, కాలానుగుణంగా జ్ఞానం కలుగుతుంది. అందువల్ల, బ్రహ్మతత్త్వాన్ని తప్ప మరేదీ శాశ్వతంగా ఉండదు.
అతస్ తచ్ చిద్ఘనం స్వచ్ఛం బ్రహ్మాకాశం శిలాకృతి । దృష్టం మయా తథా తత్ర న తు పృథ్వ్యాది సత్ క్వచిత్
అక్కడ నేను పరిశుద్ధమైన, పారదర్శకమైన, శిలలా ఆకారమున్న బ్రహ్మాకాశాన్ని — ఆ చైతన్యమయమైన రూపాన్ని చూశాను. అక్కడ ఎక్కడా భూమి మొదలైన పదార్థాలకు నిజమైన ఉనికే లేదు.
భూతానామ్ ఆదిసర్గే యచ్ ఛుద్ధం యత్ పారమార్థికమ్ । వపుస్ తద్ ఏవాద్య తేషాం ధ్యానలభ్యమ్ అవస్థితమ్
ప్రాణుల ఆది సృష్టిలో, ఏది పరిశుద్ధమై, పరమార్థమైనదో — అదే వారి అసలు స్వరూపంగా ధ్యానంతో పొందదగినదిగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బ్రాహ్మం వపుర్ హి భూతానామ్ ఆత్మీయం యత్ పురాతనమ్ । తద్ ఏవాద్య మనోరాజ్యం సఙ్కల్ప ఇతి కథ్యతే
ప్రాణుల పురాతనమైన బ్రాహ్మ రూపమే, ఇప్పుడు మనస్సు రాజ్యంగా, సంకల్పంగా పిలవబడుతోంది.
స ఆతివాహికో దేహస్ తత్ పరం పరమార్థతః । ప్రత్యక్షం ప్రథమం తత్ తత్ తద్ ఆద్యం కచనం చితః
ఆ సూక్ష్మమైన, భౌతికమైనదానికంటే పై స్థాయిలో ఉన్న శరీరమే నిజంగా పరమార్థం. అదే మొదటి ప్రత్యక్ష రూపం, అదే చైతన్యానికి ఆది స్వరూపం.
తద్ యత్ ప్రథమమ్ అధ్యక్షం జీవస్య ప్రథమం వపుః । మనḫప్రత్యక్షమ్ ఇత్య్ ఉక్తం తత్ తేనైవాద్య దుర్ధియా
జీవుని మొదటి శరీరాన్ని, మనస్సుకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించేదాన్ని, మనస్సు ప్రత్యక్షమని అంటారు. ఇప్పటికీ, మూర్ఖులైనవారికి అదే నిజంగా అనిపిస్తుంది.
యోగిప్రత్యక్షమ్ ఇత్య్ ఉక్తం మనḫప్రత్యక్షమ్ ఇత్య్ అపి । తత్ స్వమ్ ఏవ చితా రూపం గతయేవాన్యతాం ముధా
దాన్ని యోగులకు ప్రత్యక్షంగా అనిపించేది, లేదా మనస్సుకు ప్రత్యక్షంగా అనిపించేదిగా కూడా అంటారు. అదే చైతన్య స్వరూపం, మాయ వల్ల వేరేదిగా కనిపిస్తుంది.
ఇదమ్ అద్యతనం నామ ప్రత్యక్షమ్ అసదుత్థితమ్ । అసత్ప్రత్యక్షమ్ ఏవేతి విద్ధి ప్రత్యక్షమ్ అఙ్గ తత్
ప్రస్తుతం ప్రత్యక్షమని అనిపించేది అసత్యం నుంచి ఉద్భవించింది. అందువల్ల, ప్రియమైనవాడా, నిజమైన ప్రత్యక్షమని భావించేది వాస్తవానికి అసత్య ప్రత్యక్షమే అని తెలుసుకో.
అహో ను చిత్రా మాయా యత్ ప్రాక్ప్రత్యక్షే పరోక్షతా । నిర్ణీతాస్మింస్ త్వ్ అనధ్యక్షే ప్రత్యక్షకలనాదృతా
అయ్యో! ఈ మాయ ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉందో చూడండి. ముందుగా మన కళ్లకు కనిపించినది ఇప్పుడు దూరమైనట్టుగా అనిపిస్తోంది. అలాగే, మనకు తెలియని విషయాల్లో, మనం ప్రత్యక్షంగా చూచినదే నిజమని భావిస్తున్నాం.
ఆతివాహికదేహిత్వం ప్రత్యక్షం ప్రథమోదితమ్ । సత్యం సర్వగతం విద్ధి మాయైవ త్వ్ ఆధిభౌతికమ్
సూక్ష్మశరీరంలో జీవించడం మొదట ప్రత్యక్షంగా అనిపిస్తుంది. ఇది అందరికీ నిజమయినదిగా కనిపించినా, నిజానికి ఇది మాయ మాత్రమే, భౌతిక ప్రపంచానికి మాత్రమే సంబంధించినదిగా తెలుసుకో.
అనుభూతాపి నాస్త్య్ ఏవ హేమ్నẖ కటకతా యథా । తథాతివాహికస్యాధిభౌతికత్వం న విద్యతే
మనకు అనుభవమైనా కూడా అది నిజంగా ఉండదు — బంగారంతో చేసిన కంకణం వేరుగా లేనట్టే, అలాగే సూక్ష్మశరీరానికి భౌతిక స్వరూపం ఉండదని గ్రహించాలి.
భ్రమమ్ అభ్రమతాం యాతమ్ అభ్రమం భ్రమతాం గతమ్ । వేత్తి జీవో విచారేణ వినాహో ను విమూఢతా
విచారణ ద్వారా జీవుడు మాయను మాయ కాదని, మాయ కాదనుకున్నదాన్ని మాయగానే తెలుసుకుంటాడు. ఈ విచారణ లేకపోతే, నిజంగా అజ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
ఆధిభౌతికదేహో ఽయం విచారేణ న లభ్యతే । ఆతివాహికదేహస్ తు కిల లోకద్వయే ఽక్షయః
ఈ భౌతిక శరీరం విచారణ ద్వారా కనుగొనలేం. కానీ ఆతివాహిక శరీరం రెండు లోకాలలోనూ నిలిచిపోతుందని అంటారు.
ఆధిభౌతికచిద్ రూఢా స్వాతివాహికదేహకే । మరౌ మరీచికాస్వ్ ఏవ యథా మిథ్యైవ వారిధీః
ఈ భౌతిక చైతన్యం ఆతివాహిక శరీరంలో స్థిరపడినపుడు, అది ఎడారిలో మాయజలాన్ని చూసినట్టు, వాస్తవానికి అబద్ధమే.
జాతాధిభౌతికీ సంవిద్ ఆతివాహికవిత్క్రమే । దేహదృష్టివశాత్ ప్రౌఢా స్థాణౌ పురుషధీర్ ఇవ
భౌతిక శరీరంగా పుట్టే ఆ చైతన్యం, ఆతివాహిక శరీర పరంపరలో, శరీరాన్ని చూస్తున్న భావన వల్ల బలంగా నిలుస్తుంది. ఇది విగ్రహంలో మనిషిని ఊహించడంలా ఉంటుంది.
శుక్తౌ రజతతా తాపే జలతేన్దౌ యథా ద్వితా । ఆధిభౌతికతా తద్వన్ మనోజైవాతివాహికే
పెంకులో వెండి కనిపించడంలా, వేడి నీటిలో లేదా చంద్రునిలో రెండుగా కనిపించడంలా, మనస్సు సృష్టించిన ఆతివాహిక శరీరానికి కూడా భౌతికత్వం అలా కనిపిస్తుంది.
యద్ అసత్ తత్ కృతం సత్యం యత్ సత్యం తద్ అసత్ కృతమ్ । అహో ను మోహమాహాత్మ్యం జీవస్యాస్యావిచారజమ్
అసత్యాన్ని సత్యమని, సత్యాన్ని అసత్యమని భావించడం ఎంత ఆశ్చర్యకరం! ఈ జీవుడి విచారణ లేకపోవడం వల్ల పుట్టే మోహం ఎంత గొప్పదో చూడండి.
యోగిప్రత్యక్షమ్ ఏవాస్తి కిఞ్చిద్ అస్తి తు మానసమ్ । యస్మాల్ లోకద్వయాచారస్ తాభ్యామ్ ఏవ ప్రసిధ్యతి
యోగికి నిజంగా ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది మాత్రమే ఉంది; మిగతావన్నీ మనస్సులో కలిగినవే. ఈ రెండింటి మీదే ఇరు లోకాల నడవడి ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఆద్యం ప్రత్యక్షమ్ ఉత్సృజ్య యో ఽసత్యే ఽస్మిన్ కృతస్థితిః । ప్రత్యక్షే మృగతృష్ణామ్బు పీత్వా స సుఖమ్ ఆస్థితః
ప్రత్యక్షాన్ని వదిలిపెట్టి అసత్యంలో నిలబడే వాడు, మృగతృష్ణలోని నీళ్లు తాగి ఆనందంగా ఉన్నట్టు అవుతాడు.
తత్ సుఖం దుẖఖమ్ ఏవాహుẖ క్షణనాశానుభూతితః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం యత్ సుఖం తత్ సుఖం విదుః
ఒక క్షణం మాత్రమే ఉండే ఆనందం వెంటనే పోయిపోతుంది కాబట్టి అది బాధే అని అంటారు. ఆది అంతం లేని, సహజమైన ఆనందమే నిజమైన ఆనందంగా తెలుసుకోవాలి.
ప్రత్యక్షేణైవమ్ అధ్యక్షం ప్రత్యక్షం ప్రవిచార్యతామ్ । యద్ ఆద్యం యత్ సద్ అధ్యక్షం తత్ ప్రత్యక్షేణ దృశ్యతామ్
అందులో, మనకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది, నిజంగా మన ముందే ఉన్నదాన్ని మనం నేరుగా పరిశీలించాలి. మొదటగా ఉన్నది, నిజమైనది, మన కళ్లకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది, అదే మనం ప్రత్యక్షంగా చూడాలి.
లోకద్వయానుభవదం త్యక్త్వా ప్రత్యక్షమ్ ఐహికమ్ । మాయాత్మకం యో గృహ్ణాతి నాస్తి మూఢతమస్ తతః
రెండు లోకాల్లో అనుభవాన్ని ఇచ్చే ఈ లోక ప్రత్యక్షాన్ని వదిలిపెట్టి, మాయతో కూడినదాన్ని ఎవడు నిజమని భావిస్తాడో, అతనికంటే పెద్ద మూర్ఖుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.
ఆతివాహికమ్ ఏవైషాం భూతానాం విద్యతే వపుః । తత్రాధిభౌతికభ్రాన్తిర్ అసత్యైవ పిశాచికా
ఈ ప్రాణులకు నిజంగా ఉన్నది సూక్ష్మశరీరమే. అందులో స్థూలశరీరమనే భ్రమ పూర్తిగా అసత్యమైనదే, అది కేవలం మాయ మాత్రమే.
అజాతసఙ్కల్పమయం ప్రత్యక్షం సత్ కథం భవేత్ । స్వయమ్ ఏవ న యత్ సత్యం తత్ సత్కార్యకరం కథమ్
పుట్టని సంకల్పాలతో కూడిన ప్రత్యక్షం ఎలా నిజమైనదవుతుంది? అది స్వయంగా నిజం కానప్పుడు, అది నిజమైన ఫలితాన్ని ఎలా ఇస్తుంది?
యత్ర ప్రత్యక్షమ్ ఏవాసద్ అన్యత్ కిం తత్ర సద్ భవేత్ । క్వ తత్ సిద్ధం భవేద్ వస్తు యద్ అసిద్ధేన సాధ్యతే
ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా ఏదీ కనబడకపోతే, అక్కడ నిజంగా ఏదైనా ఉందని ఎలా చెప్పగలం? నిర్ధారణే లేని దానితో ఇంకేదైనా సత్యాన్ని ఎలా స్థాపించగలం?
ప్రత్యక్ష ఏవ భావత్వే నష్టే క్వేవానుమాదయః । ఉహ్యన్తే వారణా యత్ర తత్రోర్ణాయుషు కా కథా
ప్రత్యక్షమే లేకపోతే, ఊహలు, తర్కాలు ఎలా నిలబడతాయి? అక్కడ తర్కాన్ని కూడా తిరస్కరిస్తే, జాలిలా అల్లిన వాదనలకు ఏమి విలువ ఉంటుంది?
అతḫ ప్రమాణసంసిద్ధేర్ దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ కుత్రచిత్ । అన్యద్ యద్ ఇదమ్ అస్తీవ తత్ తద్ బ్రహ్మఘనం ఘనమ్
కాబట్టి, నిజమైన జ్ఞానానికి ఆధారాలు లేవని తెలిసినప్పుడు, కనబడే ప్రపంచం ఎక్కడా లేదు. ఉన్నట్టుగా అనిపించే ఏదైనా, అది కూడా పరిపూర్ణమైన బ్రహ్మమే.
స్వప్నే ద్రష్టుẖ ఖమ్ ఏవాద్రిర్ గేహే నాన్యస్య వై యథా । తథా తద్భావనవతోర్ ఆవయోస్ సా శిలైవ చిత్
కనిపించే వ్యక్తికి కలలో ఆకాశమే కొండగా లేదా ఇంటిగా కనిపించవచ్చు, కానీ అది వేరే ఎవరికీ కనిపించదు. అలాగే, మనం ఈ ధ్యానాన్ని సాధించినప్పుడు, ఆ శిల కూడా మనకు చైతన్యమే.
అయం శైల ఇదం వ్యోమ జగద్ ఏతద్ ఇదం త్వ్ అహమ్ । ఇతి చిన్మయ ఆత్మాన్తẖ ఖం చమత్కురుతే స్వయమ్
ఈ పర్వతం, ఈ ఆకాశం, ఈ లోకం, ఈ 'నేను' అన్నీ కూడా — మనసు అంతరంలో ఉన్న ఆ చైతన్య స్వరూపమే, తనలో తానే, అంతరాకాశంలో ఇలా కనిపించేటట్లు చేస్తుంది.
పశ్యత్య్ ఏతత్ ప్రబుద్ధాత్మా నాప్రబుద్ధẖ కదాచన । శ్రోతుẖ కథార్థసంవిత్తిర్ నాశ్రోతుర్ భవతి క్వచిత్
ఈ సత్యాన్ని జాగృతమైన ఆత్మ మాత్రమే చూస్తుంది; అవివేకి ఎప్పుడూ చూడడు. కథను విన్నవాడికే దాని అర్థం తెలుస్తుంది, వినని వాడికి ఎప్పుడూ తెలియదు.