తదా మయోక్తా సా కాన్తా క్వ భవత్సర్గభూర్ ఇతి । క్వ చన్ద్రార్కాగ్నితారాది క్వ లోకాన్తరసప్తకమ్
అప్పుడు నేను ఆ ప్రియతో ఇలా అడిగాను: "నీ సృష్టిలోని లోకం ఎక్కడ ఉంది? చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని, నక్షత్రాలు, ఇంకా ఆ ఏడింటి లోకాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి?"
క్వార్ణవాకాశకకుభẖ క్వోన్మజ్జననిమజ్జనే । క్వ మహామ్భోదసమ్భారẖ క్వ తారామ్బరడమ్బరమ్
సముద్రాలు, ఆకాశం, దిక్కులు ఎక్కడ ఉన్నాయి? పైకి రావడం, దిగిపోవడం ఎక్కడ? మహాసముద్రపు విస్తారమైన జలరాశి ఎక్కడ? నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశపు విస్తృతి ఎక్కడ?
క్వ శైలశిఖరశ్రేణ్యః క్వ మహార్ణవభూమికాః । క్వ ద్వీపావలయస్ సప్త క్వ తప్తకనకావనిః
పర్వత శిఖరాల వరుసలు ఎక్కడ? మహాసముద్రాల విస్తారమైన తీరాలు ఎక్కడ? ఏడు ద్వీపాల వలయాలు ఎక్కడ? కరిగిన బంగారు భూములు ఎక్కడ?
క్వ కార్యకాలకలనాẖ క్వ భూతభువనభ్రమః । క్వ విద్యాధరగన్ధర్వాẖ క్వ నరామరదానవాః
కారణం, కాలం లెక్కలు ఎక్కడ? భూతాలు, లోకాలు అన్నీ కల్పన ఎక్కడ? విద్యాధరులు, గంధర్వులు ఎక్కడ? మనుషులు, దేవతలు, దానవులు ఎక్కడ?
క్వర్షిభూపాలమునయẖ క్వ నయాపనయక్రమః । క్వ యామాయామయామిన్యẖ క్వ స్వర్గనరకభ్రమః
ఋషులు, రాజులు, మునులు ఎక్కడ? ధర్మం, అధర్మం మార్గాలు ఎక్కడ? మాయతో నిండిన రాత్రులు ఎక్కడ? స్వర్గం, నరకం మోసాలు ఎక్కడ?
క్వ పుణ్యపాపకలనాẖ క్వ కలాకాలకేలయః । క్వాసురామరవైరాణి క్వ ద్వేషస్నేహరీతయః
పుణ్యం, పాపం లెక్కలు ఎక్కడ? కాలం, కళల ఆటలు ఎక్కడ? అసురులు, దేవతల శత్రుత్వాలు ఎక్కడ? ద్వేషం, ప్రేమ ప్రవాహాలు ఎక్కడ?
వదత్య్ ఏవం మయి వచస్ సోవాచ వరవర్ణినీ । విస్మయాకులమ్ ఆలోక్య శిలామ్ అలివిలోచనా
ఆమె ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అద్భుతమైన అందంతో ఉన్న ఆ మహిళ, తేనెటీగల కన్నులాంటి చూపుతో ఆ రాయిని ఆశ్చర్యంతో చూశింది.
పశ్యామ్య్ అఖిలమ్ ఆత్మీయమ్ అహం సర్గమ్ ఇహోపలే । మకురప్రతిబిమ్బస్థపురాన్యపురవత్ పురః
ఈ రాయిమీదనే, నా సర్వస్వమైన సృష్టిని నేను చూస్తున్నాను. అది అద్దంలో పాత పట్టణాలు, కొత్త పట్టణాలు కనిపించడంలా ఉంది.
నిత్యానుభవ ఏవాత్ర దర్శనే కారణం మమ । తదభావో మునే మన్యే తే కారణమ్ అదర్శనే
ఇక్కడ నాకు కనిపించడానికి కారణం ఎప్పుడూ ఉండే అనుభవమే. మునివరా, నీకు కనిపించకపోవడానికి దాని లేనిదే కారణమని నేను భావిస్తున్నాను.
అన్యోఽన్యచిరకాలైకద్వైతసఙ్కథయానయా । శుద్ధాతివాహికైకాత్మ్యదేహతా విస్మృతావయోః
మనిద్దరం చాలా కాలంగా పరమ ఏకత్వం గురించిన సంభాషణలో మునిగిపోయి, స్వచ్ఛమైన ఆత్మ యొక్క ఏకత్వాన్ని మరిచిపోయాము.
మమాతిసుచిరాభ్యస్తమ్ అపి శ్యామలతామ్ ఇవ । గతం నిజం జగద్ ఇదం యతḫ పశ్యామి న స్ఫుటమ్
నేను ఎంతో కాలంగా అలవాటు పడిన నా లోకమూ, ఇప్పుడు నాకెందుకో స్పష్టంగా కనిపించటం లేదు. అది చీకటి కమ్ముకున్నట్టుగా మసకబారిపోయింది.
అభూద్ యత్ స్వజగత్ పూర్వమ్ అతిప్రకటమ్ ఏవ మే । తత్ పశ్యామీదమ్ ఆదర్శ ఇవ బిమ్బితమ్ అస్ఫుటమ్
ఇంతకు ముందు నాకు నా లోకం ఎంత స్పష్టంగా కనిపించేదో, ఇప్పుడు అది అద్దంలో ప్రతిబింబంలా మసకగా మాత్రమే కనిపిస్తోంది.
చిరవ్యర్థోత్థయా నాథసఙ్కథావ్యథయా మిథః । స్వాస్థ్యం విస్మృతమ్ ఆత్మీయమ్ అవదాతతమం తతమ్
ఎంతకాలంగా వృథాగా జరిగిన వాదప్రతివాదాలతో నా సహజమైన ప్రశాంతత మరిచిపోయాను. దాంతో లోపల ఒక గాఢమైన చీకటి వ్యాపించింది.
యో ఽభ్యాసḫ ప్రకచత్య్ అన్తశ్ శుద్ధచిన్నభసో రసాత్ । భవేత్ తన్మయమ్ ఏవాన్తర్ ఆబాలమ్ ఇతి లక్ష్యతే
శుద్ధమైన చైతన్యస్వరూపంలోనుండి వెలుగునిచ్చే సాధన ఏదైతే చిన్నప్పటి నుంచే అంతరంగాన్ని పూర్తిగా నింపుతుందో, అదే నిజమైన స్థిరతగా భావించబడుతుంది.
న తచ్ ఛాస్త్రం న సా సిద్ధిర్ న స న్యాయో న సా కలా । అస్త్య్ అనస్తమితోద్యోగాద్ యద్ అభ్యాసాన్ న సిధ్యతి
అడిగిన దృఢమైన ప్రయత్నం, నిరంతర అభ్యాసం ఉంటే సాధించలేని శాస్త్రం లేదు, అందుకోలేని సిద్ధి లేదు, పట్టించుకోని న్యాయం లేదు, సాధించలేని కళ లేదు.
స్వజగత్సన్తతాభ్యాసవశతో మాం కథాభ్రమః । నూనమ్ ఆక్రాన్తవాన్ ఏష ద్వయోర్ హి బలవాఞ్ జయీ
నా లోకాన్ని ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచి దానికి అలవాటు పడటం వల్లే ఈ కథల గందరగోళం నన్ను పూర్తిగా ఆక్రమించింది. ఎందుకంటే రెండు విషయాల్లో బలమైనదే ఎప్పుడూ గెలుస్తుంది.
ఇష్టవస్త్వర్థినాం తజ్జ్ఞసూపదిష్టేన కర్మణా । పౌనḫపుణ్యేన కరణాన్ నేతరచ్ ఛరణం మునే
ఇష్టమైనదాన్ని కోరేవారికి, ఆ విషయాన్ని బాగా తెలిసినవారు చెప్పినట్లు తిరిగి తిరిగి చేయడమే మార్గం; దీనికంటే వేరే ఆశ్రయం లేదు, మునీంద్రా.
అయమ్ ఇత్థమ్ ఇహాజ్ఞానభ్రమḫ ప్రౌఢో ఽహమాత్మకః । శామ్యతి జ్ఞానచర్చాభిḫ పశ్యాభ్యాసవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ అజ్ఞానం వల్ల పుట్టిన, నా స్వభావంతో బలపడిన ఈ మాయా భ్రమ, జ్ఞానాన్ని పదే పదే ఆలోచించడం వల్ల నశిస్తుంది. చూడు, అభ్యాసంతో అది ఎలా తగ్గిపోతుందో.
అజ్ఞో ఽపి తజ్జ్ఞతామ్ ఏతి శనైశ్ శైలో ఽపి చూర్ణ్యతే । ఘుణో ఽప్య్ అత్తి మహావృక్షం పశ్యాభ్యాసవిజృమ్భితమ్
అజ్ఞానమైనవాడు కూడా క్రమంగా జ్ఞానం పొందగలడు; పెద్ద కొండ కూడా తుడిపాటవుతుంది; చిన్న పురుగు కూడా పెద్ద వృక్షాన్ని తినేస్తుంది. చూడు, అభ్యాసానికి ఎంత శక్తి ఉందో!
అహం శిష్యాబలా బాలా పశ్యామి త్వం న పశ్యసి । సర్వజ్ఞో ఽపి శిలాసర్గం పశ్యాభ్యాసవిజృమ్భితమ్
నేను చిన్నవాడిని, అనుభవం లేని శిష్యురాలిని అయినా నేను చూసేదాన్ని నీవు చూడలేవు; అన్నీ తెలిసినవాడు కూడా అభ్యాసం చూపించేదే చూస్తాడు. చూడు, అభ్యాసానికి ఎంత ప్రభావముందో!
ఇత్థం నామ పరిప్రౌఢా మిథ్యాజ్ఞానవిషూచికా । శామ్యత్య్ ఏవ విచారేణ పశ్యాభ్యాసవిజృమ్భితమ్
ఇలా, అబద్ధమైన జ్ఞానమనే దీర్ఘకాల వ్యాధి విచారణ వల్ల తప్పక శాంతిస్తుంది. చూడు, అభ్యాసానికి ఎంత ఫలితముందో!
అభ్యాసేన కటుద్రవ్యం భవత్య్ అభిమతం మునే । అన్యస్మై రోచతే నిమ్బం త్వ్ అన్యస్మై మధు రోచతే
ఓ మునీంద్రా! అభ్యాసంతో చేదు పదార్థం కూడా ఇష్టమైనదిగా మారుతుంది. ఒకరికి నిమ్మ ఆకులు నచ్చుతాయి, మరొకరికి తేనె నచ్చుతుంది.
అబన్ధౌ ఘనతామ్ ఏతి నైకట్యాభ్యాసయోగతః । యాత్య్ అనభ్యాసతో దూరాత్ స్నేహో బన్ధుషు తానవమ్
సంబంధం లేకపోయినా, దగ్గరగా ఉండే అలవాటు వల్ల అనుబంధం బలపడుతుంది. అలాంటి అలవాటు లేకపోతే, బంధువులపై ప్రేమ కూడా దూరంగా ఉంటే తగ్గిపోతుంది.
ఆతివాహికదేహో ఽయం శుద్ధచిద్వ్యోమ కేవలమ్ । ఆధిభౌతికతామ్ ఏతి భావనాభ్యాసయోగతః
ఈ ప్రయాణశరీరం నిజానికి శుద్ధమైన చైతన్యమే. కానీ మన ఊహను పదే పదే అలవాటు చేసుకుంటే, ఇది భౌతికంగా కనిపించటం మొదలవుతుంది.
ఆధిభౌతికదేహో ఽసౌ ధారణాభ్యాసభావనాత్ । విహఙ్గవత్ ఖమ్ అభ్యేతి పశ్యాభ్యాసవిజృమ్భితమ్
ఈ భౌతిక శరీరం కూడా ధ్యానం అలవాటు వల్ల పక్షిలా ఆకాశంలోకి చేరుతుంది. చూడు, అలవాటు ఎంత శక్తివంతంగా మారుతుందో.
పుణ్యాని యాన్తి వైఫల్యం వైఫల్యం యాన్తి మాతరః । భాగ్యాని యాన్తి వైఫల్యం నాభ్యాసస్ తు కదాచన
పుణ్యాలు వృథా అవుతాయి, తల్లులు వృథా అవుతారు, అదృష్టం కూడా వృథా అవుతుంది. కానీ అలవాటు మాత్రం ఎప్పుడూ వృథా కాదు.
దుస్సాధాస్ సిద్ధిమ్ ఆయాన్తి రిపవో యాన్తి మిత్రతామ్ । విషాణ్య్ అమృతతాం యాన్తి సన్తతాభ్యాసయోగతః
కష్టంగా అనిపించే విజయాలు సాధ్యమవుతాయి, శత్రువులు స్నేహితులవుతారు, విషాలు అమృతంలా మారిపోతాయి — ఇవన్నీ నిరంతర సాధన వల్లనే జరుగుతాయి.
యేనాభ్యాసḫ పరిత్యక్త ఇష్టే వస్తుని సో ఽధమః । కదాచిన్ న తద్ ఆప్నోతి వన్ధ్యా స్వతనయం యథా
ఎవరైనా తాను కోరిన విషయంపై సాధనను వదిలేస్తే, అతడు నీచుడు. అలాంటి వాడు ఎప్పటికీ ఆ ఫలితాన్ని పొందడు; పుట్టు లేని మహిళకు పిల్లలు లేనట్టు.
యద్ అత్యభిమతం వస్తు స్వభ్యాసో న తదర్జనాత్ । తద్యుక్తిపూర్వకం త్యాజ్య ఆ మృత్యోర్ జీవితం యథా
తనకు ఎంతో కావలసినది సాధన వల్ల రాకపోతే, ఆ విషయాన్ని బుద్ధితో విడిచిపెట్టాలి. మరణ సమయంలో జీవితం వదిలిపెట్టినట్టు.
ఇష్టే వస్తుని నాభ్యాసం యẖ కరోతి నరాధమః । సో ఽనిష్టానిష్టమ్ ఆప్నోతి నరకాన్ నరకాన్తరమ్
తాను కోరిన విషయంపై సాధన చేయని నీచుడు, ఇష్టమైనది కాకుండా అనవసరమైనదే పొందుతాడు; ఒక నరకం నుంచి మరొక నరకానికి వెళ్తూ బాధపడతాడు.