కోరకోచ్చస్తనభరా సమగ్రరసశాలినీ । లతా వరవనే నేవ కరపల్లవలాసినీ
కొమ్మలపై మొగ్గలవంటి ఎత్తైన వక్షోజాలతో, సంపూర్ణమైన ఆకర్షణతో, అద్భుతమైన అరణ్యంలో లతలా, మృదువైన ఆకులాంటి చేతులతో అలంకరించబడి ఉన్నాను.
సర్వస్య జన్తుజాతస్య నిత్యం హృదయహారిణీ । హరిణీహారినయనా మదనోన్మాదదాయినీ
ప్రతి జీవికి ఎప్పుడూ హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా, జింకల కన్నుల్లా మోహింపజేసే చూపుతో, ప్రేమ పిచ్చిని కలిగించే వాడిని అయ్యాను.
లీలావిలాసైకరతా హేలావలితలోచనా । గేయవాద్యప్రియా నిత్యం నవనృత్తానురాగిణీ
ఆమె ఆటపాటలలో మునిగి, కనులు నిర్లక్ష్యంగా చలించుతూ, పాటలు, వాద్యాలు ఎప్పుడూ ఇష్టపడుతూ, ప్రతిసారీ కొత్త నాట్యాలలో ఆనందంగా పాల్గొంటుంది.
సౌభాగ్యభోగపరమా లక్ష్మ్యలక్ష్మ్యోḫ ప్రియా సఖీ । అనన్యా మోహజాలానామ్ అఖిన్నా సమ్పదాపదోః
ఆమెకు అదృష్టం, సుఖాలు పరమంగా ఉన్నాయి; లక్ష్మీ, అలక్ష్మిలకు ప్రియురాలు, స్నేహితురాలు; మాయాజాలాలకు అందని ఆమె, ఐశ్వర్యపు పాదాల వద్ద ఎప్పుడూ అలసిపోదు.
న కేవలమ్ అహం గేహం ధారయామి ద్విజన్మనః । యావత్ త్రైలోక్యసదనమ్ ఇదమ్ అఙ్గ బిభర్మ్య్ అహమ్
ఓ ద్విజుడా! నేను ఈ ఇంటిని మాత్రమే కాదు, ఈ మూడు లోకాల నివాసాన్ని కూడా నా భుజాలపై మోస్తున్నాను.
అహం కులకరీ భార్యా కలత్రభరణక్షమా । త్రైలోక్యగృహసమ్భారధారణైకభరోద్వహా
నేనే ఇంటి పెద్దవారు, భర్త బాధ్యతలు మోయగల భార్యను; మూడు లోకాల ఇంటి నిర్వహణ భారాన్ని ఒంటరిగా మోస్తున్నాను.
అథాహం తరుణీ జాతా సముద్భిన్నోన్నతస్తనీ । లతోల్లసద్గులుచ్ఛేవ విలాసరసశాలినీ
తర్వాత నేను యౌవనంలోకి ప్రవేశించి, ఉబ్బిన, పొడవైన వక్షోజాలతో, పుష్పించే తాండవల్లిలా మెరిసిపోతూ, ఆకర్షణతో నిండిన యువతిగా మారాను.
పతిర్ మాం దీర్ఘసూత్రత్వాచ్ ఛ్రోత్రియత్వాత్ తపోరతః । కయాప్య్ అపేక్షయాద్యాపి న వివాహితవాన్ ఇమామ్
నా భర్త, ఆలస్యంగా వ్యవహరించడంవల్ల, వేదపఠనంలో నిమగ్నుడై, తపస్సులో లీనమై ఉండడం వల్ల, ఏదో కారణంగా ఇప్పటికీ నన్ను పెళ్లి చేసుకోలేదు.
తేన యౌవనసమ్పన్నా విలాసరసశాలినీ । తం వినా వ్యసనేనాహం దహ్యే ఽగ్నావ్ ఇవ పద్మినీ
ఈ విధంగా యౌవనంతో, ఆనందంతో నిండిన నేను, అతను లేకపోవడం వల్ల, ఒక కమలపువ్వు అగ్నిలో కాలిపోతున్నట్లు, వేదనతో కాలిపోతున్నాను.
శీతలానిలలోలాసు నలినీషు నిరన్తరమ్ । అఙ్గదాహమ్ అవాప్నోమి పూతాఙ్గారస్థలీష్వ్ ఇవ
చల్లని గాలిలో ఊగిపోతున్న కమలాల మధ్య నేను ఎప్పుడూ విడిపోవడపు వేడిని అనుభవిస్తున్నాను, ఇది శుద్ధమైన ఎర్రబండలపై పడుకున్నట్లుగా ఉంది.
ఉద్యానావలయస్ సర్వాḫ పూర్ణాẖ కుసుమవర్షణైః । సమ్పన్నాస్ తప్తసికతాశ్ శూన్యా మే మరుభూమయః
నా చుట్టూ ఉన్న తోటలు అన్నీ పువ్వుల వర్షంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. కానీ నా ఎడారులు, వేడి మట్టితో ఉన్నా, పూర్తిగా ఖాళీగా ఉన్నాయి.
జలలోలోరుకల్హారకమలోత్కరకోమలాః । సరస్యస్ సారసారావసరసా మమ నీరసాః
తేలియాడే కమలాలు, నీలకలువలు, మృదువైన పద్మాలతో నిండిన నా సరస్సులు, బకులు, హంసలు ఉన్నా, ఇప్పుడు నాకు ఏ ఆనందమూ ఇవ్వడం లేదు.
అహం పుష్కరమన్దారకుముదోత్కరమాలితా । భృశం దాహమ్ అవాప్నోమి కణ్టకేష్వ్ ఇవ దోలితా
పద్మాలు, మందారాలు, కమలాల తుదలతో అలంకరించబడి ఉన్న నేను, మిక్కిలి వేడితో కాలిపోతూ, ముల్లల్లో ఊగిపడినట్టు బాధపడుతున్నాను.
కుముదోత్పలకల్హారకదలీతల్పపాలయః । మదఙ్గసఙ్గమాద్ గ్రీష్మమర్మరా యాన్తి భస్మతామ్
కుముదాలు, నీలకలువలు, కలహారాలు, అరటి ఆకులతో చేసిన మంచాలు, నా శరీరాన్ని తాకిన వేడి వల్ల బూడిదై పోతున్నాయి.
యత్ కాన్తమ్ ఉదితం స్వాదు విచిత్రం చిత్తహారి వా । తద్ ఆలోక్య భవామ్య్ అన్తర్బాష్పపూర్ణాయతేక్షణా
ఎప్పుడైనా మనసుకు ఆకర్షణీయంగా, మధురంగా, అందంగా ఏదైనా కనిపిస్తే, నా కన్నుల్లో లోపల కన్నీళ్లు నిండిపోతాయి.
వ్యసనానలసన్తప్తాḫ పతన్తో బాష్పబిన్దవః । ఛమచ్ఛమితి మజ్జన్తి కమలోత్పలపఙ్క్తిషు
బాధాగ్నిలో కాలిపోయిన కన్నీటి బిందువులు మృదువుగా జారిపడి, తామరపూలూ, నీలకమలాల వరుసల్లో మునిగిపోతున్నాయి.
కదలీకన్దలీస్కన్ధదోలాన్దోలనలీలయా । లలితోద్యానషణ్డేషు ముఖమ్ ఆచ్ఛాద్య రోదిమి
అందమైన తోటల్లో, అరటి చెట్ల కాండాలు, కాయలు ఊగిపోతుండగా, నా ముఖాన్ని దాచుకుని నేను ఏడుస్తుంటాను.
తుషారనికరాకీర్ణం కదలీదలమణ్డపమ్ । పశ్యామ్య్ ఊష్మాణమ్ ఉజ్ఝన్తం ఖదిరాఙ్గారభీషణమ్
చలిమంటలతో కప్పబడిన అరటి ఆకుల మండపాన్ని చూస్తూ, అది ఖదిరం బొగ్గుల్లా భయంకరమైన వేడిని వెదజల్లుతుందని అనిపిస్తుంది.
నలినీనాలదోలాసు సారసీం సారసాశ్రితామ్ । దీనాననా విలోక్యాన్తర్ నిన్దామి నిజయౌవనమ్
తలతలాడుతున్న కమల కండల్లో ఆశ్రయమైన సరసపక్షుల బాధతో కూడిన ముఖాలను చూసి, నా యౌవనాన్ని లోపల నాలోనే తిడతాను.
రమ్యే రోదిమి మధ్యస్థే పదార్థే యామి సోమ్యతామ్ । హృష్యామ్య్ అశోభనే దీనా న జానే కిమ్ అహం స్థితా
అందమైన ప్రదేశాల్లో నేను ఏడుస్తాను; మధ్యలో ఉన్న వస్తువులలో మృదువుగా మారిపోతాను; ఆకర్షణలేని వాటిలో ఆనందపడతాను, మళ్లీ దుఃఖిస్తాను—నిజంగా నేను ఏ స్థితిలో ఉన్నానో నాకు తెలియదు.
దృష్టాని కున్దమన్దారకుముదాని హిమాని చ । మయా కామాగ్నిదగ్ధానాం భస్మానీవ దిశḫ ప్రతి
జాజి, మందార, కుముద, మంచును నేను చూశాను; కానీ కోరికల అగ్నిలో కాలిపోయిన నాకు అవన్నీ అన్ని దిక్కులలో బూడిదలా కనిపిస్తున్నాయి.
ఆనీలపల్లవమృణాలలతోత్పలానాం కల్హారకున్దకదలీదలమాలతీనామ్ । శయ్యా మమాఙ్గవలనేన విశోషయన్త్యా వ్యర్థం గతాని నవయౌవనవాసరాణి
నీలకమల, మృదువైన పచ్చిక, ఎర్రకమల, కలహార, జాజి, అరటికడల, మల్లెపూల పరుపులు నా శరీరాన్ని ఆలింగనం చేసి ఎండబెట్టాయి; నా యౌవనదినాలు వృథాగా పోయాయి.
అథ కాలేన మహతా సో ఽనురాగో విరాగతామ్ । ప్రాప్తో మమ శరచ్ఛాన్తౌ విరసḫ పల్లవో యథా
కాలం గడిచిన తర్వాత, నా లోపల ఉన్న ఆ లోతైన మమకారం కూడా, శరదృతువు చివరలో వాడిపోయిన మొగ్గలా, నిస్సారంగా మారిపోయింది.
వృద్ధ ఏకాన్తరసికో నీరసస్ స్నేహవర్జితః । భర్తాజిహ్మమతిర్ మౌనీ కిమ్ అన్యజ్ జీవితేన మే
ఇప్పుడు నేను వృద్ధురాలిని, ఒంటరిగా ఉంటున్నాను, మనసులో ఏమాత్రం రుచి లేకుండా, అనురాగం లేని భర్తతో, ఆయన మనసు వంకరగా, మౌనంగా ఉంటే, నాకు ఈ జీవితం ఎందుకు?
వరం వైధవ్యమ్ ఆ బాల్యాద్ వరం మరణమ్ ఏవ వా । వరం వ్యాధిర్ అథాపద్ వా నాహృద్యప్రకృతిḫ పతిః
పిల్లవయసులోనే విధవగా ఉండటం మంచిది, లేక మరణం వచ్చినా మంచిదే; వ్యాధి వచ్చినా, కష్టాలు వచ్చినా మంచివే, కానీ మనసులో ప్రేమ లేని భర్త కంటే అవే మెరుగైనవి.
ఏతావజ్ జన్మసాఫల్యం సౌభాగ్యమ్ అవిఖణ్డితమ్ । రసికḫ పేశలాచారో యన్ నార్యాస్ తరుణḫ పతిః
ఒక స్త్రీకి జన్మ సార్థకత, నిజమైన అదృష్టం అంటే, సంజీవనంగా, మృదువైన ప్రవర్తన కలిగి, తనకు అనురాగంగా ఉండే యువకుడైన భర్త ఉండడమే.
హతా నీరసనాథా స్త్రీ హతాసంస్కారిణీ చ ధీః । హతా దుర్జనభుక్తా శ్రీర్ హతా వేశ్యా హృతా హ్రియా
భర్త విడిచిపెట్టిన భార్య నాశనమవుతుంది; వివేకం లేని మనస్సు చెడిపోతుంది; దుష్టుల చేతిలో ఉన్న ఐశ్వర్యం నాశించిపోతుంది; వేశ్య చేతిలో పడిన లజ్జ కూడా పోతుంది.
సా స్త్రీ యానుగతా భర్త్రా సా శ్రీర్ యానుగతా సతా । సా తుర్యా మదనోదారా సా ధీర్ యా సమదృష్టితా
భర్తను అనుసరించే భార్యే నిజమైన భార్య; సద్గుణుల దగ్గర ఉండే ఐశ్వర్యమే నిజమైన ఐశ్వర్యం; ప్రేమ వల్ల కలిగే ఆనందమే పరమానందం; సమదృష్టి కలిగిన జ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానం.
నాధయో వ్యాధయో నైవ నాపదో న దురీతయః । కుర్వన్తి మనసో బాధాం దమ్పత్యోర్ అనురక్తయోః
ఒకరినొకరు ప్రేమించుకునే dampatula మనస్సును దారిద్ర్యం, వ్యాధి, అపాయం, దురదృష్టం ఏదీ బాధించలేవు.
ఉత్ఫుల్లాẖ కుసుమస్థల్యో నన్దనోద్యానభూమయః । ధన్వాయన్తే కునాథానాం వినాథానాం చ యోషితామ్
నందనవనం పూలతో విరజిల్లినా, మంచి భర్త లేని లేదా విడిచిపెట్టబడిన స్త్రీలకు ఆ తోటలు పాడుబడినట్టే అనిపిస్తాయి.