పాషాణసఙ్కటే తస్మిన్ బద్ధావ్ ఆవాం న కేవలమ్ । బద్ధో యావద్ అశేషేణ పరివారో ఽపి తత్ర నః
ఆ పర్వతపు బంధంలో కేవలం మేమిద్దరం మాత్రమే కాదు, మా కుటుంబమంతా అక్కడ పూర్తిగా బంధించబడి ఉంది.
పురాణḫ పురుషో వృద్ధో ద్విజస్ తత్రాస్తి మే పతిః । ఏకస్థానాన్ న చలతి జీవత్య్ అబ్దశతాన్య్ అసౌ
అక్కడ నా భర్త ఒక పురాతనుడు, వృద్ధుడు, ద్విజుడు. వందల సంవత్సరాలుగా అతను ఒక్కచోటే ఉండి, ఎక్కడికీ కదలడు.
ఆ బాల్యాద్ బ్రహ్మచారీ చ శ్రోత్రియḫ పాఠకో ఽలసః । ఏకాన్త ఏక ఏవాస్తే ఽజిహ్మవృత్తిర్ అచాపలః
అతను చిన్నప్పటి నుంచే బ్రహ్మచారి, వేదాలు చదివినవాడు, కొంచెం మాంద్యంగా ఉంటాడు. ఎప్పుడూ ఒంటరిగా ఉండి, నేరుగా, చంచలత లేకుండా జీవిస్తాడు.
అహం వ్యసనినీ భార్యా తస్య వేద్యవిదాం వర । న నిమేషం సమర్థాస్మి తం వినా దేహధారణే
నేను అతనికి భార్యను, దుఃఖాలకు అలవాటుపడినవాడిని, యజ్ఞవేదికను తెలిసినవారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. అతడిని లేకుండా నేను క్షణమంత కూడా శరీరాన్ని నిలబెట్టుకోలేను.
శృణు తేన కథం బ్రహ్మన్ భార్యాహం సముపార్జితా । కథం వృద్ధిమ్ అయం యాతస్ స్నేహో ఽస్మాకమ్ అకృత్రిమః
బ్రాహ్మణా, నేను ఆయన భార్యగా ఎలా అయ్యాను, మన ఇద్దరి మధ్య ఈ సహజమైన ప్రేమ ఎలా పెరిగింది అనే సంగతి విను.
తేన జాతేన మద్భర్త్రా బాలేనైవ సతా పురా । కిఞ్చిజ్జ్ఞేన సతైకేన తిష్ఠతాత్మాలయే ఽమలే
ఆయన, అంటే నా భర్త, అప్పట్లో చిన్నవాడిగా, కొంతమంది మాత్రమే తెలిసినవాడిగా, ఒంటరిగా తన పవిత్రమైన ఇంట్లో ఉండేవాడు.
శ్రోత్రియత్వానురూపేహ జాయా మే జన్మశాలినీ । కుతస్ సమ్భవతీత్య్ ఏవ నిర్ణీయ చిరచిన్తయా
పండితునికి తగిన మంచి వంశంలో పుట్టిన భార్య ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో అని ఆయన చాలా కాలం ఆలోచిస్తూ విచారించాడు.
స్వయమ్ ఏవానవద్యాఙ్గీ తేన తామరసేక్షణా । ఉత్పాదితాస్మి నాథేన జ్యోత్స్నేవ శశినామలా
తన స్వేచ్ఛతోనే, నిష్కళంకమైన అవయవాలు, తామరపువ్వు కన్నులున్న ఆ ప్రభువు నన్ను, చంద్రుడు అమాయకమైన జ్యోత్స్నను పుట్టించినట్టు, సృష్టించాడు.
మనసా మానసీ భార్యా మన్దారోదరసున్దరీ । తతో వృద్ధిం ప్రయాతాస్మి వసన్త ఇవ మఞ్జరీ
ఆ మనస్సు సృష్టించిన భార్యగా, మందారవృక్షపు నాజూకైన నడుము లాంటి అందంతో, నేను అతని మనసులో కలిసిపోయాను. ఆ తర్వాత నేను వసంతకాలపు మంజరి లాగా వికసించాను.
సహజామ్బరసఞ్ఛన్నా భూతానాం చిత్తహారిణీ । పూర్ణేన్దుబిమ్బవదనా ద్యౌర్ ఇవామలతారకా
సహజమైన ప్రకాశంతో కప్పబడి, జీవుల మనసులను ఆకర్షిస్తూ, పూర్ణచంద్రుని వలె వెలిగే ముఖంతో, నిర్మలమైన నక్షత్రాలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా మెరిసిపోయాను.
కోరకోచ్చస్తనభరా సమగ్రరసశాలినీ । లతా వరవనే నేవ కరపల్లవలాసినీ
కొమ్మలపై మొగ్గలవంటి ఎత్తైన వక్షోజాలతో, సంపూర్ణమైన ఆకర్షణతో, అద్భుతమైన అరణ్యంలో లతలా, మృదువైన ఆకులాంటి చేతులతో అలంకరించబడి ఉన్నాను.
సర్వస్య జన్తుజాతస్య నిత్యం హృదయహారిణీ । హరిణీహారినయనా మదనోన్మాదదాయినీ
ప్రతి జీవికి ఎప్పుడూ హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా, జింకల కన్నుల్లా మోహింపజేసే చూపుతో, ప్రేమ పిచ్చిని కలిగించే వాడిని అయ్యాను.
లీలావిలాసైకరతా హేలావలితలోచనా । గేయవాద్యప్రియా నిత్యం నవనృత్తానురాగిణీ
ఆమె ఆటపాటలలో మునిగి, కనులు నిర్లక్ష్యంగా చలించుతూ, పాటలు, వాద్యాలు ఎప్పుడూ ఇష్టపడుతూ, ప్రతిసారీ కొత్త నాట్యాలలో ఆనందంగా పాల్గొంటుంది.
సౌభాగ్యభోగపరమా లక్ష్మ్యలక్ష్మ్యోḫ ప్రియా సఖీ । అనన్యా మోహజాలానామ్ అఖిన్నా సమ్పదాపదోః
ఆమెకు అదృష్టం, సుఖాలు పరమంగా ఉన్నాయి; లక్ష్మీ, అలక్ష్మిలకు ప్రియురాలు, స్నేహితురాలు; మాయాజాలాలకు అందని ఆమె, ఐశ్వర్యపు పాదాల వద్ద ఎప్పుడూ అలసిపోదు.
న కేవలమ్ అహం గేహం ధారయామి ద్విజన్మనః । యావత్ త్రైలోక్యసదనమ్ ఇదమ్ అఙ్గ బిభర్మ్య్ అహమ్
ఓ ద్విజుడా! నేను ఈ ఇంటిని మాత్రమే కాదు, ఈ మూడు లోకాల నివాసాన్ని కూడా నా భుజాలపై మోస్తున్నాను.
అహం కులకరీ భార్యా కలత్రభరణక్షమా । త్రైలోక్యగృహసమ్భారధారణైకభరోద్వహా
నేనే ఇంటి పెద్దవారు, భర్త బాధ్యతలు మోయగల భార్యను; మూడు లోకాల ఇంటి నిర్వహణ భారాన్ని ఒంటరిగా మోస్తున్నాను.
అథాహం తరుణీ జాతా సముద్భిన్నోన్నతస్తనీ । లతోల్లసద్గులుచ్ఛేవ విలాసరసశాలినీ
తర్వాత నేను యౌవనంలోకి ప్రవేశించి, ఉబ్బిన, పొడవైన వక్షోజాలతో, పుష్పించే తాండవల్లిలా మెరిసిపోతూ, ఆకర్షణతో నిండిన యువతిగా మారాను.
పతిర్ మాం దీర్ఘసూత్రత్వాచ్ ఛ్రోత్రియత్వాత్ తపోరతః । కయాప్య్ అపేక్షయాద్యాపి న వివాహితవాన్ ఇమామ్
నా భర్త, ఆలస్యంగా వ్యవహరించడంవల్ల, వేదపఠనంలో నిమగ్నుడై, తపస్సులో లీనమై ఉండడం వల్ల, ఏదో కారణంగా ఇప్పటికీ నన్ను పెళ్లి చేసుకోలేదు.
తేన యౌవనసమ్పన్నా విలాసరసశాలినీ । తం వినా వ్యసనేనాహం దహ్యే ఽగ్నావ్ ఇవ పద్మినీ
ఈ విధంగా యౌవనంతో, ఆనందంతో నిండిన నేను, అతను లేకపోవడం వల్ల, ఒక కమలపువ్వు అగ్నిలో కాలిపోతున్నట్లు, వేదనతో కాలిపోతున్నాను.
శీతలానిలలోలాసు నలినీషు నిరన్తరమ్ । అఙ్గదాహమ్ అవాప్నోమి పూతాఙ్గారస్థలీష్వ్ ఇవ
చల్లని గాలిలో ఊగిపోతున్న కమలాల మధ్య నేను ఎప్పుడూ విడిపోవడపు వేడిని అనుభవిస్తున్నాను, ఇది శుద్ధమైన ఎర్రబండలపై పడుకున్నట్లుగా ఉంది.
ఉద్యానావలయస్ సర్వాḫ పూర్ణాẖ కుసుమవర్షణైః । సమ్పన్నాస్ తప్తసికతాశ్ శూన్యా మే మరుభూమయః
నా చుట్టూ ఉన్న తోటలు అన్నీ పువ్వుల వర్షంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. కానీ నా ఎడారులు, వేడి మట్టితో ఉన్నా, పూర్తిగా ఖాళీగా ఉన్నాయి.
జలలోలోరుకల్హారకమలోత్కరకోమలాః । సరస్యస్ సారసారావసరసా మమ నీరసాః
తేలియాడే కమలాలు, నీలకలువలు, మృదువైన పద్మాలతో నిండిన నా సరస్సులు, బకులు, హంసలు ఉన్నా, ఇప్పుడు నాకు ఏ ఆనందమూ ఇవ్వడం లేదు.
అహం పుష్కరమన్దారకుముదోత్కరమాలితా । భృశం దాహమ్ అవాప్నోమి కణ్టకేష్వ్ ఇవ దోలితా
పద్మాలు, మందారాలు, కమలాల తుదలతో అలంకరించబడి ఉన్న నేను, మిక్కిలి వేడితో కాలిపోతూ, ముల్లల్లో ఊగిపడినట్టు బాధపడుతున్నాను.
కుముదోత్పలకల్హారకదలీతల్పపాలయః । మదఙ్గసఙ్గమాద్ గ్రీష్మమర్మరా యాన్తి భస్మతామ్
కుముదాలు, నీలకలువలు, కలహారాలు, అరటి ఆకులతో చేసిన మంచాలు, నా శరీరాన్ని తాకిన వేడి వల్ల బూడిదై పోతున్నాయి.
యత్ కాన్తమ్ ఉదితం స్వాదు విచిత్రం చిత్తహారి వా । తద్ ఆలోక్య భవామ్య్ అన్తర్బాష్పపూర్ణాయతేక్షణా
ఎప్పుడైనా మనసుకు ఆకర్షణీయంగా, మధురంగా, అందంగా ఏదైనా కనిపిస్తే, నా కన్నుల్లో లోపల కన్నీళ్లు నిండిపోతాయి.
వ్యసనానలసన్తప్తాḫ పతన్తో బాష్పబిన్దవః । ఛమచ్ఛమితి మజ్జన్తి కమలోత్పలపఙ్క్తిషు
బాధాగ్నిలో కాలిపోయిన కన్నీటి బిందువులు మృదువుగా జారిపడి, తామరపూలూ, నీలకమలాల వరుసల్లో మునిగిపోతున్నాయి.
కదలీకన్దలీస్కన్ధదోలాన్దోలనలీలయా । లలితోద్యానషణ్డేషు ముఖమ్ ఆచ్ఛాద్య రోదిమి
అందమైన తోటల్లో, అరటి చెట్ల కాండాలు, కాయలు ఊగిపోతుండగా, నా ముఖాన్ని దాచుకుని నేను ఏడుస్తుంటాను.
తుషారనికరాకీర్ణం కదలీదలమణ్డపమ్ । పశ్యామ్య్ ఊష్మాణమ్ ఉజ్ఝన్తం ఖదిరాఙ్గారభీషణమ్
చలిమంటలతో కప్పబడిన అరటి ఆకుల మండపాన్ని చూస్తూ, అది ఖదిరం బొగ్గుల్లా భయంకరమైన వేడిని వెదజల్లుతుందని అనిపిస్తుంది.
నలినీనాలదోలాసు సారసీం సారసాశ్రితామ్ । దీనాననా విలోక్యాన్తర్ నిన్దామి నిజయౌవనమ్
తలతలాడుతున్న కమల కండల్లో ఆశ్రయమైన సరసపక్షుల బాధతో కూడిన ముఖాలను చూసి, నా యౌవనాన్ని లోపల నాలోనే తిడతాను.
రమ్యే రోదిమి మధ్యస్థే పదార్థే యామి సోమ్యతామ్ । హృష్యామ్య్ అశోభనే దీనా న జానే కిమ్ అహం స్థితా
అందమైన ప్రదేశాల్లో నేను ఏడుస్తాను; మధ్యలో ఉన్న వస్తువులలో మృదువుగా మారిపోతాను; ఆకర్షణలేని వాటిలో ఆనందపడతాను, మళ్లీ దుఃఖిస్తాను—నిజంగా నేను ఏ స్థితిలో ఉన్నానో నాకు తెలియదు.