క్వచిద్ అక్షయమత్తాభ్రẖ క్వచిద్ దుర్లభవారిదః । క్వచిద్ గర్భగుహాశ్వభ్రగహనోపాన్తమణ్డలః
కొన్ని చోట్ల ఎప్పటికీ తరిగిపోని మత్తులో ఉన్న మేఘాలు ఉంటాయి; మరికొన్ని చోట్ల అరుదైన, అమూల్యమైన వర్షం కురుస్తుంది; ఇంకొన్ని ప్రాంతాల్లో పర్వత గర్భంలో ఉన్న గుహల దగ్గర దట్టమైన అడవుల మధ్య వలయాలు కనిపిస్తాయి.
క్వచిత్ క్షుద్రజనాక్షేపసముత్సాదితభూతభూః । క్వచిద్ వాస్తవ్యజనతాసౌన్దర్యజితవిష్టపః
కొన్ని ప్రాంతాల్లో నీచుల కలహంతో అన్ని జీవులు పారిపోయేలా భూమి కలతకు గురవుతుంది; మరికొన్ని చోట్ల మంచి ప్రజల అందంతో ఆ లోకం అందరినీ ఆకర్షిస్తుంది.
క్వచిన్ నిత్యం వహద్వాతాజ్ఞాతస్థావరజఙ్గమః । క్వచిన్ మహామరుమరున్మత్తభాఙ్కారభీషణః
కొన్ని చోట్ల ఎప్పుడూ గాలి బలంగా వీయడం వల్ల అక్కడ స్థిరమైనదైనా, చలించేదైనా ఏదీ కనిపించదు; ఇంకొన్ని చోట్ల మహా ఎడారి గాలి ఉరుములతో భయంకరంగా గర్జిస్తుంది.
క్వచిత్ క్వణత్కమలినీమత్తసారసభూషణః । క్వచిత్ సలిలకల్లోలజలదోల్లాసఘర్ఘరః
కొన్ని చోట్ల పుష్పించిన కమలాల మధ్య మత్తులో ఉన్న హంసల కూతలతో ఆ ప్రాంతం అలంకరించబడుతుంది; మరికొన్ని చోట్ల నీటి అలలు, ఉప్పెనలు ఘోరంగా మోగుతూ ఆ ఒడ్డున శబ్దాన్ని పంచుతాయి.
క్వచిన్ మత్తాప్సరోదోలావిలాసజనితస్మరః । క్వచిత్ పిశాచకుమ్భాణ్డచేష్టితావిష్టదిక్తటః
కొన్ని చోట్ల మత్తులో ఉన్న అప్సరసలు ఊయలలో ఆడుతూ, మనసులో కోరికలను రేపుతుంటారు. మరికొన్ని చోట్ల పిశాచులు, రాక్షసులు చేసే అల్లరి వల్ల ఆ తీరం భయంకరంగా మారిపోతుంది.
క్వచిద్ విద్యాధరీసిద్ధగీతనృత్తలసత్తటః । క్వచిద్ ఉద్వర్షదమ్భోదసరిద్వాహలుఠత్తటః
ఎక్కడో విద్యాధరీలు, సిద్ధులు పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ ఆ తీరాన్ని ఉల్లాసంగా మార్చుతుంటారు. ఇంకొన్ని చోట్ల ఎగిసిపడుతున్న నదుల ప్రవాహాలు ఆ ఒడ్డును కలకలం చేస్తుంటాయి.
క్వచిత్ సతతగానీతనీతనానాభ్రసత్పటః । క్వచిత్ కమలినీకోశచక్రస్థధ్యానిమణ్డలః
కొన్ని చోట్ల ఎప్పుడూ మేఘాలు కమ్ముకొని, పాటలు, సంగీతంతో ఆ ప్రాంతం నిండిపోతుంది. మరికొన్ని చోట్ల కమలపు పొదల్లో ధ్యానానికి వలయాలు ఏర్పడుతుంటాయి.
క్వచిత్ సర్వాఙ్గనాసిద్ధసున్దరీదత్తమణ్డనః । క్వచిత్ తపద్దినకరజనితాచారసున్దరః
ఎక్కడో అందమైన స్త్రీలు తమ చేతులతో అలంకారాలు ఇచ్చి, ఆ ప్రాంతాన్ని శోభాయమానంగా చేస్తారు. ఇంకొన్ని చోట్ల ఎండ వేడి తపస్సుతో అలవాటైన ఆచారాలు ఆ ప్రాంతాన్ని అందంగా మార్చుతుంటాయి.
క్వచిన్ నైశతమోగేహనృత్తోన్మత్తనిశాచరః । క్వచిద్ ఉత్పతదుత్పాతతయా నశ్యజ్జనావనిః
కొన్ని చోట్ల రాత్రి చీకటిలో పిచ్చిగా ప్రవర్తించే రాక్షసులు ఉల్లాసంగా నాట్యం చేస్తారు; మరికొన్ని చోట్ల అకస్మాత్తుగా సంభవించే విపత్తులతో ప్రజలు నివసించే భూమి నాశనం అవుతుంది.
క్వచిత్ సౌరాజ్యసమ్పత్త్యా ప్రోద్భవత్పురమణ్డలః । క్వచిద్ అత్యన్తనిశ్శూన్యẖ క్వచిజ్ జనపదావృతః
కొన్ని ప్రాంతాల్లో రాజ్యసంపదతో నగరాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి; మరికొన్ని చోట్ల పూర్తిగా వెలవెలబోతుంటాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల జనంతో నిండిపోతుంటాయి.
క్వచిచ్ ఛుభ్రాభ్రగమ్భీరẖ క్వచిత్ పాతాలభీషణః । క్వచిద్ బృహత్కల్పతరుẖ క్వచిన్ నిర్జలజఙ్గలః
కొన్ని చోట్ల తెల్ల మేఘాల్లా ప్రకాశవంతంగా, లోతుగా ఉంటాయి; మరికొన్ని చోట్ల పాతాళంలా భయంకరంగా ఉంటాయి; ఇంకొన్ని చోట్ల పెద్ద కల్పవృక్షాలు పెరుగుతాయి, మరికొన్ని చోట్ల నీరు లేని ఎడారులు కనిపిస్తాయి.
క్వచిన్ మహాకరికులః క్వచిన్ మత్తహరివ్రజః । క్వచిన్ నిర్భూతసూద్యానẖ క్వచిద్ ఉన్మత్తరాక్షసః
కొన్ని చోట్ల పెద్ద బకుల గుంపులు ఉంటాయి; మరికొన్ని చోట్ల మత్తులో ఉన్న సింహాల గుంపులు తిరుగుతాయి; ఇంకొన్ని చోట్ల ఎవరూ లేని తోటలు కనిపిస్తాయి, మరికొన్ని చోట్ల పిచ్చి రాక్షసులు సంచరిస్తారు.
క్వచిత్ కరఞ్జగహనẖ క్వచిత్ సర్వర్తుకాననః । క్వచిద్ వ్యోమోపమసరాẖ క్వచిద్ దీర్ఘమరుస్థలః
ఎక్కడో కరంజ చెట్లతో పొదలు, ఇంకెక్కడో అన్ని ఋతువుల అడవులు, మరికొన్ని చోట్ల ఆకాశం లాంటి విస్తారమైన సరస్సులు, ఇంకొన్ని చోట్ల పొడవాటి ఎడారులు కనిపిస్తాయి.
శిఖరేషు శిలాస్ తస్య సామాన్యాచలసన్నిభాః । సన్తి సుస్థితకల్పాభ్రా రత్నమయ్యో ఽమ్బరామలాః
ఆ పర్వత శిఖరాలపై, సాధారణ పర్వతాల్లాంటి రాళ్లు ఉన్నాయి. అలాగే, అక్కడ ఆకాశంలా నిర్మలమైన, మణులతో తయారైన మేఘాలు稳గా ఉన్నాయి.
క్షీరోదజార్కగౌరీణాం వాతస్కన్ధౌకసామ్ అపి । విశ్రామ్యన్త్య్ అనిశం యాసు హరయో హారియోనయః
ఆ మేఘాలు, పాలసముద్రంలో పుట్టిన చంద్రుడిలా తెల్లగా మెరిసిపోతుంటాయి. వాటిపై గాలి లో నివసించే వానరులు, హరి వంశానికి చెందిన వారు, ఎప్పుడూ విశ్రాంతి తీసుకుంటారు.
తాసామ్ ఉత్తరదిగ్భాగే పూర్వశృఙ్గశిలోదరే । నివసామ్య్ అహమ్ అక్షీణవజ్రసారసమత్వచి
ఆ మేఘాల ఉత్తర దిశలో, తూర్పు శిఖరంలోని గుహలో, నేను ఎప్పటికీ ముడిపడని వజ్రంలా దృఢమైన శరీరంతో నివసిస్తున్నాను.
విధినా తత్ర బద్ధాస్మి నద్ధాస్మ్య్ ఉపలయన్త్రకైః । అత్రాసఙ్ఖ్యా మునే యాతా మన్యే యుగగణా మమ
అక్కడ నేను విధి చేత బందించబడి, రాళ్ల బంధనాలతో గట్టిగా కట్టబడి ఉన్నాను, ఓ మునీశ్వరా! అక్కడ నాకు ఎన్నో యుగాలు గడిచిపోయినట్టు అనిపిస్తోంది.
న కేవలమ్ అహం బద్ధా యావద్ భర్తాపి తత్ర మే । బద్ధస్ సాయన్తనే పద్మకుట్మలే షట్పదో యథా
నేను మాత్రమే కాదు, నా భర్త కూడా అక్కడే బందించబడ్డాడు. సాయంకాలంలో కమలపు పువ్వులో చిక్కుకున్న తేనెటీగలా అతడూ బంధించబడి ఉన్నాడు.
తేన సార్ధం మయా భర్త్రా శిలాకోటరసఙ్కటమ్ । అనుభూతం చిరం కాలమ్ అత్ర వర్షగణా గతాః
నా భర్తతో కలిసి ఆ రాళ్ల గుహలో ఎన్నో సంవత్సరాలు కష్టాలు అనుభవించాను; అక్కడ చాలా కాలం గడిచిపోయింది.
అద్యాప్య్ ఆత్మైకదోషేణ న హి మోక్షం లభావహే । చిరం తత్రైవ తిష్ఠావస్ తథైవాబద్ధభావనౌ
ఇప్పటికీ నా ఒక్క తప్పు వల్ల మాకు విముక్తి లభించలేదు; మేమిద్దరం అక్కడే చాలా కాలంగా అదే బంధన భావనతో ఉండిపోయాం.
పాషాణసఙ్కటే తస్మిన్ బద్ధావ్ ఆవాం న కేవలమ్ । బద్ధో యావద్ అశేషేణ పరివారో ఽపి తత్ర నః
ఆ పర్వతపు బంధంలో కేవలం మేమిద్దరం మాత్రమే కాదు, మా కుటుంబమంతా అక్కడ పూర్తిగా బంధించబడి ఉంది.
పురాణḫ పురుషో వృద్ధో ద్విజస్ తత్రాస్తి మే పతిః । ఏకస్థానాన్ న చలతి జీవత్య్ అబ్దశతాన్య్ అసౌ
అక్కడ నా భర్త ఒక పురాతనుడు, వృద్ధుడు, ద్విజుడు. వందల సంవత్సరాలుగా అతను ఒక్కచోటే ఉండి, ఎక్కడికీ కదలడు.
ఆ బాల్యాద్ బ్రహ్మచారీ చ శ్రోత్రియḫ పాఠకో ఽలసః । ఏకాన్త ఏక ఏవాస్తే ఽజిహ్మవృత్తిర్ అచాపలః
అతను చిన్నప్పటి నుంచే బ్రహ్మచారి, వేదాలు చదివినవాడు, కొంచెం మాంద్యంగా ఉంటాడు. ఎప్పుడూ ఒంటరిగా ఉండి, నేరుగా, చంచలత లేకుండా జీవిస్తాడు.
అహం వ్యసనినీ భార్యా తస్య వేద్యవిదాం వర । న నిమేషం సమర్థాస్మి తం వినా దేహధారణే
నేను అతనికి భార్యను, దుఃఖాలకు అలవాటుపడినవాడిని, యజ్ఞవేదికను తెలిసినవారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. అతడిని లేకుండా నేను క్షణమంత కూడా శరీరాన్ని నిలబెట్టుకోలేను.
శృణు తేన కథం బ్రహ్మన్ భార్యాహం సముపార్జితా । కథం వృద్ధిమ్ అయం యాతస్ స్నేహో ఽస్మాకమ్ అకృత్రిమః
బ్రాహ్మణా, నేను ఆయన భార్యగా ఎలా అయ్యాను, మన ఇద్దరి మధ్య ఈ సహజమైన ప్రేమ ఎలా పెరిగింది అనే సంగతి విను.
తేన జాతేన మద్భర్త్రా బాలేనైవ సతా పురా । కిఞ్చిజ్జ్ఞేన సతైకేన తిష్ఠతాత్మాలయే ఽమలే
ఆయన, అంటే నా భర్త, అప్పట్లో చిన్నవాడిగా, కొంతమంది మాత్రమే తెలిసినవాడిగా, ఒంటరిగా తన పవిత్రమైన ఇంట్లో ఉండేవాడు.
శ్రోత్రియత్వానురూపేహ జాయా మే జన్మశాలినీ । కుతస్ సమ్భవతీత్య్ ఏవ నిర్ణీయ చిరచిన్తయా
పండితునికి తగిన మంచి వంశంలో పుట్టిన భార్య ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో అని ఆయన చాలా కాలం ఆలోచిస్తూ విచారించాడు.
స్వయమ్ ఏవానవద్యాఙ్గీ తేన తామరసేక్షణా । ఉత్పాదితాస్మి నాథేన జ్యోత్స్నేవ శశినామలా
తన స్వేచ్ఛతోనే, నిష్కళంకమైన అవయవాలు, తామరపువ్వు కన్నులున్న ఆ ప్రభువు నన్ను, చంద్రుడు అమాయకమైన జ్యోత్స్నను పుట్టించినట్టు, సృష్టించాడు.
మనసా మానసీ భార్యా మన్దారోదరసున్దరీ । తతో వృద్ధిం ప్రయాతాస్మి వసన్త ఇవ మఞ్జరీ
ఆ మనస్సు సృష్టించిన భార్యగా, మందారవృక్షపు నాజూకైన నడుము లాంటి అందంతో, నేను అతని మనసులో కలిసిపోయాను. ఆ తర్వాత నేను వసంతకాలపు మంజరి లాగా వికసించాను.
సహజామ్బరసఞ్ఛన్నా భూతానాం చిత్తహారిణీ । పూర్ణేన్దుబిమ్బవదనా ద్యౌర్ ఇవామలతారకా
సహజమైన ప్రకాశంతో కప్పబడి, జీవుల మనసులను ఆకర్షిస్తూ, పూర్ణచంద్రుని వలె వెలిగే ముఖంతో, నిర్మలమైన నక్షత్రాలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా మెరిసిపోయాను.