తే స్వప్నపురుషాస్ తేషాం సత్యా ఏవానుభూతితః । ఆత్మనో ఽపి పరస్యాపి సర్వగత్వాచ్ చిదాత్మనః
వాళ్ల కలలో కనిపించే మనుషులు వాళ్ల అనుభవంలో నిజంగానే ఉంటారు. ఎందుకంటే, మనకు కూడా, ఇతరులకు కూడా, చైతన్యం అన్నీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
యథా తే స్వప్నపురుషాస్ సత్యమ్ ఆత్మన్య్ అథాపరే । తవాపి స్వప్నపురుషాస్ సత్యమ్ ఏవ తథైవ తే
వాళ్ల కలలో కనిపించే మనుషులు వాళ్లకు, ఇతరులకు నిజమే అనిపించడంలా, నీ కలలో కనిపించే మనుషులూ నిజంగానే ఉంటారు.
స్వస్వప్నపురపౌరా యే త్వయా దృష్టాస్ తథైవ తే । స్థితాస్ తత్ర తథాద్యాపి బ్రహ్మ సర్వాత్మకం యతః
నీ కలలోని పట్టణ ప్రజలను నువ్వు చూసినట్లే, వారు ఇప్పటికీ అక్కడే ఉన్నారు. ఎందుకంటే బ్రహ్మం అన్నిదానికీ ఆత్మస్వరూపం.
ప్రబోధే ఽపి హి విద్యన్తే స్వప్నభావా యథాస్థితి । తయా స్థిత్యానుభూయన్తే పరం బ్రహ్మతయాథవా
మెలకువ వచ్చిన తర్వాత కూడా కలలోని స్థితులు యథాతథంగా ఉంటాయి. ఆ స్థితి వల్ల అవి అనుభవించబడతాయి, అవి పరబ్రహ్మంగా కావచ్చు లేదా వేరేలా కావచ్చు.
సర్వం సర్వాత్మ సర్వత్ర సర్వదాస్తి తథా పరే । యథా నకిఞ్చిద్ ఆకాశం న క్వచిన్ న చ హన్యతే
ప్రపంచంలో అన్నీ, అన్నిటికీ ఆత్మ, ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా ఉంటాయి. ఇది ఆకాశం లాంటిది — అది ఎక్కడా ఏమీ కాదు, ఎప్పుడూ నాశనం కాదు.
నిరన్తే పరమాకాశే నిరన్తే వేదనోదయే । నిరన్తే చిత్తసఙ్ఘాతే నిరన్తో జగతాం గణః
అంతులేని పరమాకాశంలో, అంతులేని అనుభూతి ఉద్భవంలో, అంతులేని మనస్సు సమూహంలో, ప్రపంచాల సముదాయం కూడా అంతులేనిదే.
ప్రత్య్ ఆకాశకలాకోశం ప్రతి సంసారమణ్డలమ్ । ప్రతి లోకాన్తరాగారం ప్రతి ద్వీపం గిరిం ప్రతి
ప్రతి ఆకాశపు పొరకి, ప్రతి సంసారపు వలయానికి, ప్రతి లోకాంతర గృహానికి, ప్రతి ద్వీపం, ప్రతి పర్వతానికి,
ప్రతి మణ్డలవిస్తారం ప్రతి గ్రామం పురం ప్రతి । ప్రతి జన్తుం ప్రతి గృహం ప్రతి వర్షం యుగం ప్రతి
ప్రతి ప్రాంతపు విస్తారానికి, ప్రతి గ్రామం, పట్టణానికి, ప్రతి జీవికి, ప్రతి ఇంటికి, ప్రతి భూమికి, ప్రతి యుగానికి,
యావన్తో యే మృతాẖ కేచిజ్ జీవా మోక్షవివర్జితాః । స్థితాస్ తే తత్ర తావన్తస్ సంసారాḫ పృథగ్ అక్షయాః
ఎన్ని మంది చనిపోయారో, ఎన్ని మంది ముక్తి లేని జీవులున్నారో, అంతే మంది అక్కడే ఉంటారు; అంతే విభిన్నమైన, అంతులేని సంసార చక్రాలు ఉన్నాయి.
తేషామ్ అన్తర్ జనాస్ సన్తి జనం ప్రతి పునర్ జనాః । పునర్ జనం ప్రతి జగజ్ జగత్ ప్రతి పునర్ జనాః
వారిలో, మనుషులలో మనుషులు, మళ్లీ మనుషులలో మనుషులు; లోకంలో లోకం, మళ్లీ లోకంలో మనుషులు ఉన్నారు.
ఏవమ్ ఆద్యన్తరహిత ఏష దృశ్యభ్రమో భ్రమః । బ్రహ్మైవ బ్రహ్మవిత్పక్షే నాత్రేయత్తాస్తి కాచన
ఇలా, ఆది అంతం లేని ఈ దర్శన భ్రమ సర్వం మాయ మాత్రమే. బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారికి బ్రహ్మమే ఉన్నది, ఇక్కడ రెండవదేమీ లేదు.
కుడ్యే నభస్య్ ఉపలకే సలిలే స్థలే ఽన్తశ్ చిన్మాత్రమ్ అస్తి హి యతస్ తద్ అశేషవిశ్వమ్ । తద్ యత్ర తత్ర జగద్ అస్తి కుతో ఽత్ర సఙ్ఖ్యా తజ్జ్ఞేషు తత్ పరమ్ అథాజ్ఞమనస్సు దృశ్యమ్
గోడలోనూ, ఆకాశంలోనూ, రాయిలోనూ, నీటిలోనూ, భూమిలోనూ — అన్నిటిలోనూ ఉన్నది ఒక్క చైతన్యమే. అందుకే ఈ విశ్వమంతా అదే. ప్రపంచం ఎక్కడ కనిపించినా, దాన్ని లెక్కించటం ఎలా సాధ్యం? దాన్ని తెలిసినవారికి అది పరమమైనది; తెలియని మనసుకు మాత్రం అది నానావిధాలుగా కనిపిస్తుంది.
తతẖ కువలయోల్లాసిమాలతీ సాలిలోచనా । లలనా లలితాలోక్య లీలయా లపితా మయా
అంతట, నీలకమలాలు, మల్లెల వలె కనులు కలిగిన, సుందరమైన రూపంతో ఉన్న ఒక యువతి, ఆడుకుంటూ నన్ను చూసి మృదువుగా పలికింది.
కా త్వం కమలపత్త్రాభే కిమర్థం మామ్ ఉపాగతా । కస్యాసి కిం ప్రార్థయసే క్వాగతాసి కిమాస్పదా
నీరు తడిసిన కమలదళాల్లా నీ కన్నులు మెరిసిపోతున్నాయి. నువ్వెవరు? నన్ను ఎందుకు చేరుకున్నావు? ఎవరిది నువ్వు? ఏమి కోరుకుంటున్నావు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? నీ నివాసం ఎక్కడ?
మునే శృణు యథావత్ త్వమ్ ఆత్మోదన్తం వదామ్య్ అహమ్ । ప్రష్టుమ్ అర్హసి విస్రబ్ధమ్ ఆర్తాం కరుణయార్థినీమ్
ఓ మునీశ్వరా, నేను నీకు ఆత్మ విషయాన్ని పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను. నీవు నన్ను నిస్సంకోచంగా అడగవచ్చు. బాధపడుతూ జ్ఞానం కోరే వారికి నేను కరుణతో సమాధానం ఇస్తాను.
పరమాకాశకోశస్య కస్మింశ్చిత్ కోణకోటరే । యుష్మాకం సంస్థితం కిఞ్చిద్ ఇదం తావజ్ జగద్గృహమ్
ఈ విశాలమైన ఆకాశంలో ఎక్కడో ఒక మూలలో, మీ ఈ లోకమంతా ఒక చిన్న భాగంగా స్థితమై ఉంది.
పాతాలభూతలస్వర్గా ఇహావవరకాస్ త్రయః । కల్పనైకకుమార్యాన్తẖ కృతా ధాతృత్వమ్ ఆప్తయా
ఇక్కడ పాతాళం, భూమి, స్వర్గం అనే మూడు లోకాలు, ఊహ అనే ఒకే ఒక కన్యక చేత సృష్టించబడి, సృష్టికర్త స్థానం పొందినవి.
తత్ర ద్వీపైస్ సముద్రైశ్ చ వలితం వలయైర్ ఇవ । పాతాలోత్థం జగల్లక్ష్మ్యాḫ ప్రకోష్ఠమ్ ఇవ భూతలమ్
అక్కడ ద్వీపాలు, సముద్రాలు ఉంగరాల్లా చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి. పాతాళం నుండి పుట్టిన ఈ భూమి, జగతికి ఐశ్వర్యంగా ఉండే భుజములాంటి భాగంగా ఉంది.
అన్తే ద్వీపసముద్రాణాం సర్వదిక్కమ్ అవస్థితా । యోజనానాం సహస్రాణి దశ హేమమయీ మహీ
అయా ద్వీపాలూ సముద్రాల చివర, అన్ని దిశల్లో, పది వేల యోజనాల వెడల్పుతో ఒక బంగారు భూమి ఉంది.
స్వయమ్ప్రకాశా సఙ్కల్పఫలదామ్బరనిర్మలా । చిన్తామణిమయీ స్వచ్ఛా స్వచ్ఛాయాజితవిష్టపా
ఆ భూమి తానే వెలిగే ప్రకాశంతో, ఆలోచనలకు ఫలితాలు ఇచ్చే స్వభావంతో, ఆకాశంలా నిర్మలంగా, మనసు కోరిన రత్నాలతో తయారై, పారదృష్టంగా, స్వచ్ఛతలో స్వర్గాలకన్నా మించిపోయింది.
సాప్సరోఽమరసిద్ధానాం లీలావిహరణావనిః । సఙ్కల్పమాత్రసమ్పన్నసర్వసమ్భోగసున్దరీ
ఆ భూమి అప్సరసలు, అమరులు, సిద్ధులు ఆడుకునే ఆటస్థలం; కేవలం సంకల్పంతో అన్ని ఆనందాలూ తీరిపోతూ అందంగా ఉంటుంది.
అన్తే తస్యా భువశ్ శైలో లోకాలోకో ఽస్తి విశ్రుతః । భూపీఠస్య ప్రకోష్ఠస్య వలయావలనాం దధత్
ఆ భూమి చివరలో, లోకలోక అనే ప్రసిద్ధ పర్వతం ఉంది; అది భూమిని ఒక గోడలా చుట్టి, సరిహద్దుగా నిలుస్తుంది.
క్వచిన్ నిత్యం తమోవ్యాప్తో మూఢబుద్ధేర్ ఇవాశయః । క్వచిన్ నిత్యం ప్రకాశాత్మా మనస్ సత్త్వవతామ్ ఇవ
కొన్నిసార్లు అది చీకటిలో మునిగిపోయినట్టు, మూర్ఖుడి మనసు ఎలా ఉంటుందో అలాగే ఉంటుంది. మరికొన్నిసార్లు అది ఎప్పుడూ వెలుగుతో నిండినట్టు, శుద్ధమైన మనసున్నవారి లాగా ఉంటుంది.
క్వచిద్ ఆహ్లాదజనకస్ సాధూనామ్ ఇవ సఙ్గమః । క్వచిద్ ఉద్వేగజనకో మూర్ఖైర్ ఇవ సమాగమః
కొన్నిసార్లు అది మంచి మనుషుల సాంగత్యంలో కలిగే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. మరికొన్నిసార్లు మూర్ఖులతో కలిసినప్పుడు కలిగే బాధను కలిగిస్తుంది.
క్వచిత్ ప్రకటసర్వార్థో మనో మతిమతామ్ ఇవ । క్వచిద్ అత్యన్తగహనో మూర్ఖశ్రోత్రియచిత్తవత్
కొన్నిసార్లు అది తన స్వభావాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది, జ్ఞానులు ఎలా ఉంటారో అలాగే. మరికొన్నిసార్లు అది పూర్తిగా అర్థం కానిదిగా, మూర్ఖులు లేదా విద్యలేని వారి మనసుల్లా ఉంటుంది.
క్వచిద్ అప్రాప్తసూర్యాంశుః క్వచిత్ సమ్ప్రాప్తసూర్యభాః । క్వచిల్ లోకమయస్ తేన క్వచిద్ ఆశూన్యదిక్తటః
కొన్నిసార్లు అది సూర్యకిరణాలు తాకని చోటలా ఉంటుంది. మరికొన్నిసార్లు సూర్యప్రకాశంతో నిండిపోతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో అది లోకంతో నిండిపోతుంది, మరికొన్ని సందర్భాల్లో దిశలు ఖాళీగా కనిపిస్తాయి.
క్వచిద్ దేవపురవ్యాప్తẖ క్వచిద్ దైత్యపురాన్వితః । క్వచిత్ పాతాలగహనẖ క్వచిచ్ ఛృఙ్గోర్ధ్వకన్దరః
కొన్ని సార్లు అది దేవతల పట్టణంతో నిండిపోతుంది; మరికొన్ని సార్లు దానిని రాక్షసుల ఊరు ఆక్రమిస్తుంది. ఎప్పుడో అది లోతైన పాతాళపు అగాధంలా ఉంటుంది; ఇంకొన్ని సార్లు ఎత్తైన కొండ గుహలా కనిపిస్తుంది.
క్వచిచ్ ఛ్వభ్రభ్రమద్గృధ్రẖ క్వచిత్ సానుమనోహరః । క్వచిచ్ ఛృఙ్గశిఖాక్రాన్తవైరిఞ్చనగరాన్తరః
ఎప్పుడో అది మేఘాల్లో తిరిగే గద్దలా ఉంటుంది; మరొకసారి అది అందమైన కొండపై భాగంగా మారుతుంది. ఇంకొన్ని సార్లు అది శిఖరంపై ఉన్న బ్రహ్మ పట్టణం మధ్యలో కనిపిస్తుంది.
క్వచిచ్ ఛూన్యమహారణ్యవహత్కల్పాన్తమారుతః । క్వచిత్ పుష్పవనోద్యానగాయద్విద్యాధరీగణః
కొన్ని సార్లు అది శూన్యమైన అరణ్యంలో, ప్రపంచాంతపు గాలితో ఊదిపోతుంది; మరికొన్ని సార్లు అది పూలతో నిండిన తోటగా, అక్కడ విద్యాధరులు గానం చేస్తూ ఉంటారు.
క్వచిత్ పాతాలగమ్భీరగుహాకుమ్భాణ్డభీషణః । క్వచిన్ నన్దనసౌన్దర్యమున్యాశ్రమమనోహరః
ఎప్పుడో అది పాతాళంలో భయంకరమైన లోతైన గుహలా ఉంటుంది; మరొకసారి అది నందనవనం అందం లాగా, ఋషుల ఆశ్రమం లా మనసును ఆకట్టుకుంటుంది.