యథా స్వప్నే ధరాబ్ధ్యద్రిప్రజావ్యవహృతిర్ నభః । తదాద్య చాహం త్వం సా చ తద్ ఇదం చ తథా నభః
కలలో భూమి, సముద్రం, పర్వతాలు, జీవుల వ్యవహారాలు ఆకాశంలో కనిపించునట్లు, నేను, నువ్వు, ఆమె, ఇది అన్నీ కూడా ఆకాశంలా ఉన్నాయి.
యథా స్వప్నే నృభిర్ యుద్ధకోలాహలగమాగమాః । అసన్తో ఽప్య్ అనుభూయన్తే సంసారనికరాస్ తథా
కలలో మనుషుల రాకపోకలు, యుద్ధ గోల, ఇవన్నీ నిజం కాకపోయినా అనుభూతి కలిగినట్టు ఉంటాయి. అలాగే ఈ లోక జీవనపు సమూహాలూ అనుభూతి కలిగినట్టే ఉంటాయి.
వక్షి చేత్ స్వప్నదృశ్యా శ్రీẖ కస్మాత్ తద్ అసమఞ్జసమ్ । అవాచ్యమ్ ఏతద్ ధేతుర్ హి నాన్యో ఽస్త్య్ అనుభవస్థితేః
నీవు అడిగితే — 'ఈ కలలో దృశ్యాలు ఎందుకు కనిపిస్తాయి?' అని — దానికి చెప్పదగిన కారణం లేదు. అనుభవానికి వేరే కారణం ఉండదు.
కథమ్ ఆలక్ష్యతే స్వప్న ఇతి ప్రష్టుḫ ప్రకథ్యతే । యథైనం పశ్యసీత్య్ ఏవ హేతుర్ అత్రాస్తి నేతరః
నీవు అడిగితే — 'కల ఎలా కనిపిస్తుంది?' అని — దానికి ఒకటే కారణం ఉంది: నువ్వు అలా చూస్తున్నావు కాబట్టి. దీనికి వేరే కారణం లేదు.
స్వప్నజన్తుర్ ఇవ వ్యోమ్ని భాతి ప్రథమసర్గతః । ప్రభృత్య్ ఏవ విరాడాత్మా ఖే ఖమ్ ఏవ పరాపరే
కలలో కనిపించే జీవిలా, సృష్టి మొదటి నుండే విరాట్స్వరూపుడు ఆకాశంలో కనిపిస్తున్నాడు. పైకీ, లోకికంగానీ, అన్నీ ఆకాశమే.
స్వప్నశబ్దేన బోధార్థం తవ వ్యవహరామ్య్ అహమ్ । దృశ్యం త్వ్ ఇదం న సన్ నాసన్ న స్వప్నో బ్రహ్మ కేవలమ్
నీకు అర్థమయ్యేలా నేను 'కల' అనే మాటను ఉపయోగిస్తున్నాను. కానీ ఈ కనిపించే ప్రపంచం — ఇది నిజమైనదీ కాదు, అబద్ధమైనదీ కాదు, కల కూడా కాదు; ఇది కేవలం బ్రహ్మమే.
అథ రాఘవ సా కాన్తా మయా కాన్తానుషఙ్గిణీ । సంవిదం తన్మయీం కృత్వా పృష్టేదం దృష్టరూపిణీ
రాఘవా, ఆ ప్రియమైన మహిళ నాకు ఎంతో అనురాగంతో, తన మనస్సును నా మనస్సుతో కలిపి, ప్రత్యక్షంగా నా ముందుకు వచ్చి ఈ ప్రశ్న అడిగింది.
వ్యవహారో యథోదేతి స్వప్నే స్వప్నజనైస్ సహ । తథా తదా తయా సార్ధం వ్యవహారో మమోదితః
స్వప్నంలో మనం స్వప్నపాత్రలతో ఎలా వ్యవహరిస్తామో, అప్పుడు నేను ఆమెతో కూడా అలా వ్యవహరించాను.
యథైవ స్వప్నసఙ్కాశో వ్యవహారẖ ఖమ్ ఏవ సః । తథైవ త్వమ్ ఇమం విద్ధి మమాత్మానం జగచ్ చ ఖమ్
స్వప్నంలో జరిగే వ్యవహారం ఖాళీ ఆకాశంలా ఉంటుందే, అలాగే నా ఆత్మను, ఈ లోకాన్ని కూడా నువ్వు ఆకాశంలా అని తెలుసుకో.
యథా స్వప్నే జగద్రూపం ఖమ్ ఏవైవమ్ ఇదం జగత్ । జాగ్రదాఖ్యో మహాస్వప్నస్ సర్గాదౌ వియదుద్భవః
స్వప్నంలో ప్రపంచం ఆకాశంలా కనిపించునట్లే, ఈ మేల్కొనిన లోకమూ ఒక గొప్ప స్వప్నమే. సృష్టి ఆరంభంలో ఇది ఆకాశం నుంచే ఉద్భవించింది.
స్వప్నో ఽయం జగదాభోగో నకిఞ్చిద్ వా ఖమ్ ఏవ వా । నిర్మలం జ్ఞప్తితామాత్రమ్ ఇత్య్ అసన్మాత్రఖం స్థితమ్
ఈ లోక అనుభవం ఒక కలలా ఉంది, లేదా అసలు ఏమీ లేదు, లేదా ఖాళీ ఆకాశంలా ఉంది. ఇది నిర్మలమైన జ్ఞానం మాత్రమే, అసలు లేని ఖాళీగా నిలిచింది.
స్వప్నస్య విద్యతే ద్రష్టా సాకారో యుష్మదాదికః । ద్రష్టా తు సర్గస్వప్నస్య చిద్వ్యోమైవామలం స్వతః
కలలో చూసేవాడు, మీరు లాంటి రూపంతో ఉంటారు. కానీ సృష్టి అనే కలను చూసేవాడు స్వతహాగా నిర్మలమైన చైతన్య ఆకాశమే.
యథా ద్రష్టామలం వ్యోమ దృశ్యం తద్దృగ్గతం తథా । స్వప్నరూపం కచత్య్ ఉచ్చైర్ జగత్ తేనామలం నభః
ఎలా చూసేవాడు నిర్మలమైన ఆకాశంలా ఉంటాడో, చూసేది కూడా ఆ దర్శనంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అలాగే ఈ లోకం కలలా కనిపిస్తూ, ఆ నిర్మలమైన ఆకాశంలో వెలుగుతుంది.
చిద్వ్యోమ్నో ఽనాకృతేస్ స్వప్నో హృది స్ఫురతి యస్ స్వతః । సర్గస్ తస్య కుతస్ తేన సాకృతిత్వం కథం భవేత్
హృదయంలో ఆకారరహితమైన చైతన్య ఆకాశంలో కల స్వయంగా ఉద్భవించినప్పుడు, అక్కడ సృష్టి ఎలా ఉంటుంది? దానికి నిజమైన రూపం ఎలా కలుగుతుంది?
సాకారస్యైవ యత్ స్వప్నజగత్ తద్ వ్యోమ కేవలమ్ । నిరాకారస్య చిద్వ్యోమ్నస్ సర్గస్వప్నẖ కథం న ఖమ్
రూపమున్నవాడి కలలో కనిపించే లోకం అంతా ఖాళీ ఆకాశమే. అలాంటప్పుడు, రూపం లేని ఆ చైతన్యాకాశంలో కలిగే సృష్టికల కూడా ఆకాశమే కదా?
నిరుపాదానసమ్భారమ్ అభిత్తావ్ ఏవ చిన్నభః । పశ్యత్య్ అకృతమ్ ఏవేమం జగత్స్వప్నం కృతం యథా
ఏ కారణం లేకుండా, ఆ చైతన్యాకాశం తన మీదే ఈ సృష్టికలని, అది నిజంగా సృష్టించబడినట్టే, చూస్తుంది.
మృద్వ్యా చిదాకాశమృదా బ్రహ్మణా బ్రాహ్మణేన ఖే । కృతో ఽపి న కృతస్ సర్గమణ్డపో ఽక్షగవాక్షకః
బ్రహ్మజ్ఞాని, బ్రహ్మతో, ఆ చైతన్యాకాశమన్న మట్టితో, ఈ సృష్టి మందపాన్ని, కిటికీలు తలుపులు ఉన్నట్టు చేసినా, అది నిజంగా సృష్టించబడలేదు.
నో కర్తృతా న చ జగన్తి న భోక్తృతాస్తి నాస్తీతి నాస్తి న చ కిఞ్చిద్ అతో బుధస్ సన్ । పాషాణమౌనమ్ అవలమ్బ్య యథాప్రవాహమ్ ఆచారమ్ ఆచర శరీరమ్ ఇహాస్తు మా వా
ఇక్కడ ఎవ్వరూ చేయేవారు లేరు, లోకాలు లేవు, అనుభవించేవారు లేరు, ఏదీ లేదు, లేదనడానికీ లేదు. అందుకే, జ్ఞానిగా, రాయి మౌనాన్ని ఆశ్రయించి, జీవితం ఎలా నడుస్తుందో అలా నడవు. ఈ శరీరం ఇక్కడ ఉండొచ్చు, లేకపోయినా పరవాలేదు.
తవ స్త్రియా ఖరూపేణ దేహేనాభూత్ తయా కథా । కథమ్ ఉచ్చారితాస్ తత్ర వర్ణాẖ కచటతాదయః
నీ కథ ఒక మహిళ రూపంలో, గాడిద ఆకారంతో ఉన్న శరీరంతో చెప్పబడింది. అలాంటి స్థితిలో 'క', 'చ', 'ట' వంటి అక్షరాలు ఎలా పలికాయో చెప్పు.
అథ చేత్ స్వప్నవద్ వక్షి తత్ పృచ్ఛామి తద్ అప్య్ అహమ్ । ప్రోచ్చరన్తి కుతస్ స్వప్నే వర్ణా యరలవాదయః
నీకు అది కలలా అనిపిస్తే, నేను అడుగుతున్నాను: కలలో 'య', 'ర', 'ల' వంటి అక్షరాలు ఎక్కడి నుంచి వస్తాయో చెప్పు.
స్వప్నేషు ఖశరీరాణాం వర్ణాẖ కచటతాదయః । కదాచనాపి నోద్యన్తి శవానామ్ ఇవ కేచన
కలలో ఖాళీ శరీరాలు ఉన్నవారికి 'క', 'చ', 'ట' వంటి అక్షరాలు ఎప్పుడూ ఉచ్చరించబడవు. మృతదేహాలకి ఎలాంటి శబ్దాలు రావు కదా, అదే విధంగా.
వర్ణోచ్చారో ఽభవిష్యచ్ చేత్ ప్రకటార్థస్ తతẖ క్వచిత్ । స్వప్నేష్వ్ అన్వభవిష్యత్ తం వినిద్రḫ పార్శ్వగో జనః
కలలో అక్షరాలు పలికితే, అవి స్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా పక్కన నిద్రలేకుండా ఉన్నవారికి కూడా వినిపించేవి కదా.
తస్మాన్ న కిఞ్చిత్ స్వప్నేషు తత్ సత్యం భ్రాన్తిర్ ఏవ సా । చిన్మాత్రాకాశకచనం తథా తత్ ఖే స్వభావజమ్
కాబట్టి, మనకు కలల్లో కనబడే ఏదీ నిజమైనది కాదు; అది కేవలం మాయ మాత్రమే. అది చిత్తమాత్రపు ఆకాశంలో సహజంగా మెరిసే ఒక కాంతిలా ఉంటుంది.
యథేన్దుకార్ష్ణ్యఖతరుశిలాగేయాదితాం గతః । ఇవాభాతి చిదాకాశస్ తథా యరలవాదితాం
ఎలా కొత్తచంద్రమాసంలో ఆకాశం చీకటి రంగు, చెట్టు నీడ, రాయి వర్ణం లాంటివి ధరించినట్టు కనిపిస్తుందో, అలాగే చైతన్యమయమైన ఆకాశం కూడా వేర్వేరు లక్షణాలు కలిగి ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.
తచ్ చిదాకాశకచనం యన్ నామ స్వప్నవేదనమ్ । ఆకాశమ్ ఏవ నభసẖ కచనం విద్ధి నేతరత్
కల అనుభవం అని పిలవబడేది చైతన్యమయమైన ఆకాశంలో మెరిసే కాంతి మాత్రమే. అది కూడా ఆకాశమే, వేరే ఏదీ కాదు అని తెలుసుకో.
యథా స్వప్నస్ తథైవేదం జాగ్రద్ అగ్రే వ్యవస్థితమ్ । ఆకాశమ్ అప్య్ అనాకాశం యథైవేదం తథైవ తత్
ఎలా కల ఒకటి ఉంటుందో, అలాగే మన ముందున్న ఈ జాగ్రత్త స్థితి కూడా అలాగే ఉంది. ఆకాశం నిజంగా ఆకాశం కాదని చెప్పినట్టు, ఇదీ అలాగే అని తెలుసుకో.
తథా కచతి తచ్ చారు చేతనం చతురం తదా । యథా స్థితం తద్ ఏవేదం సత్యం స్థిరమ్ ఇవ స్ఫురత్
అలా ఆ ప్రకాశం మనస్సులో అందంగా, చురుకుగా మెరిసిపోతుంది. అది ఎలా ఉన్నదో, ఇదీ అలాగే కనిపిస్తుంది — నిజమైనదిగా, స్థిరంగా అనిపిస్తుంది.
భగవన్ స్వప్న ఏవేదం కథం జాగ్రద్ అవస్థితమ్ । అసత్యమ్ ఏవ సత్యత్వమ్ ఇవ యాతం కథం వద
ప్రభూ, ఇది కేవలం కల మాత్రమే అయితే, ఇది ఎలా మేల్కొన్న స్థితిలా అనిపిస్తోంది? అసత్యం ఎలా నిజంలా కనిపిస్తోంది? దయచేసి చెప్పండి.
శృణు స్వప్నమయాన్య్ ఏవ కథం సన్తి జగన్త్య్ అలమ్ । నాన్యాని న చ సత్యాని న స్థిరాణి స్థితాని చ
వినండి: ఈ లోకాలు అన్నీ కలలతోనే ఏర్పడినవి. వేరేవి లేవు, ఇవి నిజమైనవీ కావు, నిలిచిపోయేవీ కావు.
అనుభూతాని బీజాని బీజరాశావ్ ఇవామ్బరే । అన్యాన్య్ అన్యాని తాన్య్ ఏవ సమాని న సమాని చ
అనుభవాలు ఆకాశంలో విత్తనాల గుత్తిగా ఉంటాయి. అవన్నీ వేర్వేరు అయినప్పటికీ, ఒకేలా కూడా ఉంటాయి, ఒక్కోసారి వేరు, ఒక్కోసారి ఒకేలా కనిపిస్తాయి.