నిరిన్ద్రియబలస్యాపి యస్యాశేషేన్ద్రియక్రియాః । యస్య నిర్మనసో ఽప్య్ ఏతా మనోనిర్మాణరీతయః
ఇంద్రియాల బలం లేకపోయినా, అన్ని ఇంద్రియాల పనులు ఆయనవే. మనస్సు లేకపోయినా, ఈ మనస్సు సృష్టించే మార్గాలు కూడా ఆయనవే.
యదనాలోచనాద్ భాన్తి సంసారోరగభీతయః । యస్మిన్ దృష్టే పలాయన్తే సర్వథా సర్వదేతయః
ఆయనను గ్రహించకపోవడం వల్లే సంసారసర్ప భయాలు కలుగుతాయి. ఆయనను చూసినప్పుడు, అన్ని రకాల భయాలు పూర్తిగా పారిపోతాయి.
సాక్షిణి స్ఫార ఆభాసే ధ్రువే దీప ఇవ క్రియాః । సతి యస్మిన్ ప్రవర్తన్తే చిత్రేహాస్ స్పన్దపూర్వికాః
సాక్షిగా, వెలిగే దీపంలా స్థిరంగా ఉన్న ఆయనలోనే అన్ని క్రియలు జరుగుతాయి. ఆయన ఉన్నప్పుడు, అన్ని విధాలైన చర్యలు మొదలవుతాయి.
యస్మాద్ ఘటపటాకారపదార్థశతపఙ్క్తయః । తరఙ్గకణకల్లోలవీచయో వారిధేర్ ఇవ
ఆయన నుంచే గడలు, వస్త్రాలు వంటి అనేక వస్తువుల వరుసలు పుట్టుకొస్తాయి. అవి సముద్రంలో అలలు, చినుకులు, కెరటాలు, తరంగాల్లా విస్తరిస్తాయి.
స ఏవాన్యతయోదేతి యః పదార్థశతభ్రమైః । కటకాఙ్గదకేయూరనూపురైర్ ఇవ కాఞ్చనమ్
ఎలా పసిడి చేతబట్టలు, చేతికడులు, పాదకడులు రూపంలో వేర్వేరుగా కనిపిస్తుందో, అదే విధంగా ఒకటే ఉన్నది అనేక వస్తువుల భ్రమతో వేరుగా కనిపిస్తుంది.
యస్ త్వమ్ ఏకావభాసాత్మా యో ఽహమ్ ఏతే జనాశ్ చ యే । యశ్ చ న త్వమ్ అబుద్ధాత్మన్ నాహం నైతే జనాశ్ చ యే
నీవు, నేను, ఈ జనులు — మనందరం ఒకే వెలుగు స్వరూపులం. నీవు కాదు, నేను కాదు, వీళ్లూ కాదు అనిపించేది ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడం వల్లే. నిజానికి మనందరం ఒక్కటే.
అన్యేవావ్యతిరిక్తైవ సైవాసేవ చ భఙ్గురా । పయసీవ తరఙ్గాలీ యస్మిన్ స్ఫురతి దృశ్యభూః
అదే ఒకటి వేరుగా కూడా ఉంటుంది, వేరుగా కానిది కూడా, ఉంది కూడా, లేదు కూడా, నశించేది కూడా. నీటిలో అలలు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో, అలాగే ఈ జగత్తు అందులో కనిపిస్తుంది.
యతః కాలస్య కలనా యతో దృశ్యస్య దృశ్యతా । మానసీ కలనా యేన యేన భాసాం విభాసనమ్
కాలం లెక్కించడమూ, కనబడే దానికి కనబడుట కూడా, మనస్సులో ఊహించడమూ, అన్ని వెలుగులకు వెలుగు ఇచ్చేది కూడా ఎవడో అతడినుంచే కలుగుతాయి.
క్రియాం రూపం రసం గన్ధం స్పర్శం శబ్దం చ చేతనమ్ । యద్ వేత్సి తద్ అసౌ దేవో యేన వేత్సి తద్ అప్య్ అసౌ
నీవు క్రియ, రూపం, రుచి, వాసన, స్పర్శ, శబ్దం, లేదా చైతన్యం ఏదైనా తెలుసుకుంటే, అది ఆ దేవుడే. నీవు దానిని తెలుసుకునే ద్వారా కూడా అదే దేవుడు ఉన్నాడు.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం మధ్యే యద్ దర్శనం స్థితమ్ । సాధో తదవధానేన స్వాత్మానమ్ అవబుధ్యసే
దృష్టికర్త, దర్శనం, దృష్ట్యర్థం — వీటి మధ్య నిలిచిన ఆ అవగాహనను, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు దృష్టిపెట్టినప్పుడు నీ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు.
అజమ్ అజరమ్ అజాడ్యం శాశ్వతం బ్రహ్మ నిత్యం శివమ్ అమలమ్ అనాద్యం వన్ధ్యవేద్యైర్ అనిన్ద్యమ్ । సకలకలనశూన్యం కారణం కారణానామ్ అనుభవనమ్ అవేద్యం వేదనం విత్త్వమ్ అన్తః
పుట్టుకలేని, వృద్ధాప్యములేని, మబ్బు లేని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మం, ఎప్పటికీ ఉండే, మంగళకరమైన, మలినతలేని, ఆదియులేని, వృథా జ్ఞానంతో అందుకోలేని, నిందలేని, అన్ని కల్పనలకూ అతీతమైనది, కారణాలకు కారణమైనది, అనుభూతికీ అందని, తెలిసే, అంతరంగ జ్ఞానిగా ఉన్నది.
మహాప్రలయసమ్పత్తౌ యద్ ఏతద్ అవశిష్యతే । భవత్వ్ ఏతద్ అనాకారం నామ నాస్త్య్ అత్ర సంశయః
మహాప్రళయ సమయంలో మిగిలేది ఏదైతే ఉంటుందో, అది రూపరహితం అవుతుంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
న శూన్యం కథమ్ ఏతత్ స్యాన్ న ప్రకాశః కథం భవేత్ । కథం వా న తమోరూపం కథం వా నైవ ఖాత్మకమ్
ఇది శూన్యమా ఎలా అవుతుంది? దీని లో వెలుగు లేనట్టు ఎలా ఉంటుంది? ఇది చీకటి స్వభావముకాదు అని ఎలా చెబుతాం? ఇది ఆకాశ స్వరూపం కాదు అని ఎలా చెప్పగలం?
కథం వా నైవ చిద్రూపం జీవో వా న కథం భవేత్ । కథం న బుద్ధితత్త్వం స్యాత్ కథం వా న మనో భవేత్
ఇది చైతన్య స్వరూపం కాదు అని ఎలా చెప్పగలం? జీవుడు లేడు అని ఎలా అంటాం? బుద్ధి తత్వం లేదు అని ఎలా చెబుతాం? మనస్సు లేదు అని ఎలా చెప్పగలం?
కథం వా న నకిఞ్చిత్ స్యాత్ కథం వా సర్వమ్ ఇత్య్ అపి । అనయా చ వచోభఙ్గ్యా మమ మోహ ఇవోదితః
ఏమీ లేదు అని ఎలా అంటాం? అంతా ఇదే అని ఎలా చెప్పగలం? ఇలాంటి ప్రశ్నలతో నా మోహమే బయటపడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది.
విషమో ఽయమ్ అతి ప్రశ్నో భవతా సముదాహృతః । భినద్మ్య్ ఏనం త్వ్ అయత్నేన నైశం తమ ఇవాంశుమాన్
మీరు చాలా క్లిష్టమైన ప్రశ్న అడిగారు. అయినా, నేను దాన్ని సులభంగా తొలగిస్తాను, రాత్రి చీకటిని సూర్యుడు పోగొట్టినట్టు.
మహాకల్పాన్తసమ్పత్తౌ యత్ తత్ సద్ అవశిష్యతే । తన్ నామ న యథా శూన్యం తద్ ఇదం కథ్యతే శృణు
మహాకల్పాంతంలో అన్నీ నశించిన తర్వాత కూడా ఏదో ఒకటి మిగిలి ఉంటుంది. అది ఖాళీగా లేదని, దానికి ఏమంటారో నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
అనుత్కీర్ణా యథా స్తమ్భే సంస్థితా సాలభఞ్జికా । తథా విశ్వం స్థితం తత్ర తేన శూన్యం న తత్ పదమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో చెక్కిన సాలభంజికా అక్కడే నిలిచి ఉంటుందో, అలాగే ఈ విశ్వం కూడా అక్కడే ఉంటుంది. అందుకే ఆ స్థితి ఖాళీ అని చెప్పలేం.
అయమ్ ఇత్థం మహాభోగో జగదాఖ్యో ఽవభాసతే । సత్యో భవత్వ్ అసత్యో వా యత్ర తత్ర క్వ శూన్యతా
ఇలా ఈ విశాలమైన అనుభవాన్ని జగత్తు అని పిలుస్తారు. అది నిజమా, అబద్ధమా అన్నది ఎలా ఉన్నా, ఖాళీ అనే భావన అక్కడ లేదు.
యథా న పుత్రికాశూన్యస్ స్తమ్భో ఽనుత్కీర్ణసాలికః । తథా తాత జగద్ బ్రహ్మ తేన శూన్యం న తత్ పదమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో చెక్కిన బొమ్మ లేనప్పుడు అది ఖాళీ అని చెప్పలేమో, అలాగే ప్రియమైనవాడా, ఈ జగత్తు బ్రహ్మమే. అందుకే ఆ స్థితి ఖాళీ కాదు.
సౌమ్యామ్భసి యథా వీచిర్ న చాస్తి న చ నాస్తి చ । తథా జగద్ బ్రహ్మణీదం శూన్యాశూన్యపదం గతమ్
ఎలాగైతే మృదువైన నీటిపై అల ఒకటి ఉన్నట్టూ లేనట్టూ అనిపిస్తుందో, అలాగే ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మంలో శూన్యమూ, అశూన్యమూ అయిన స్థితిలో ఉంది.
దేశకాలాదిశాన్తత్వాత్ పుత్రికారచనం ద్రుమే । సమ్భవత్య్ అజధాతౌ తు కేన నాన్తర్ విముహ్యతే
ప్రదేశం, కాలం, దిక్కు మొదలైన పరిమితుల వల్ల చెట్టులో బొమ్మను తయారుచేయడం సాధ్యమవుతుంది. కాని జడమైన మూలంలో ఎవరు, ఎలా అంతర్గత భ్రమకు లోనవుతారు?
తత్ స్తమ్భపుత్రికాద్య్ ఏతత్ పరమార్థజగత్స్థితేః । ఏకదేశేన సదృశమ్ ఉపమానం న సర్వతః
కాబట్టి, చెట్టు లేదా బొమ్మ వంటి ఉపమానాలు పరమార్థంలో ఉన్న జగత్తు స్థితికి కొంతవరకు మాత్రమే సరిపోతాయి; పూర్తిగా సరిపోలే ఉపమానం లేదు.
న కదాచిద్ ఉదేతీదం పరస్మాన్ న చ శామ్యతి । ఇత్థంరూపం కేవలం సద్ బ్రహ్మ స్వాత్మని సంస్థితమ్
ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ వేరే దేనినుంచి ఉద్భవించదు, ఎప్పుడూ అంతమవదు కూడా. ఇలాంటి స్వరూపంతో శుద్ధమైన బ్రహ్మ మాత్రమే తనలో తానే నిలిచి ఉంటుంది.
అశూన్యాపేక్షయా శూన్యశబ్దార్థపరికల్పనా । అశూన్యత్వాసమ్భవతశ్ శూన్యతాశూన్యతే కుతః
ఖాళీగా ఉండటం అనే భావన, ఖాళీ కానిదాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఊహించబడుతుంది. నిజంగా ఖాళీ కానిదే లేకపోతే, ఖాళీగా ఉండటం లేదా ఖాళీగా లేనట్టు ఉండటం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
బ్రహ్మణ్య్ అయం ప్రకాశో హి న సమ్భవతి భూతజః । సూర్యానలేన్దుతారాది కుతస్ తత్ర కిలావ్యయే
బ్రహ్మంలో ఉన్న ఈ ప్రకాశం ఏదైనా భౌతిక పదార్థం వల్ల కలగదు. అలాంటప్పుడు, సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు లాంటి వాటికి ఆ నిత్యమైనదానిలో ఎలా చోటుంటుంది?
మహాభూతప్రకాశానామ్ అభావస్ తమ ఉచ్యతే । మహాభూతాభావజం తు తేనాత్ర న తమః క్వచిత్
పెద్ద భూతాల వెలుగు లేకపోవడాన్ని చీకటి అంటారు. కానీ ఇక్కడ ఆ భూతాలు లేవు అనే విషయం లేదు కాబట్టి, ఎక్కడా చీకటి ఉండదు.
స్వానుభూతిప్రకాశో ఽస్య కేవలం వ్యోమరూపిణః । యో ఽన్తర్ అస్తి స తేనైవ న త్వ్ అన్యేనానుభూయతే
ఆకాశ స్వరూపుడైన వానికి తన అనుభూతి ప్రకాశమే ఉంది. లోపల ఏది ఉన్నా అది ఆ అనుభూతివల్లే తెలుస్తుంది, మరేదివల్ల కాదు.
ముక్తం తమఃప్రకాశాభ్యామ్ ఇత్య్ ఏతద్ అజరం పదమ్ । ఆకాశకోశమ్ ఏవైనం విద్ధి కోశం జగత్స్థితేః
చీకటి, వెలుగు రెండింటినీ దాటి, ఏ వయస్సూ లేని స్థితి అది. అది ఒక పాత్రలో ఉన్న ఆకాశంలా, ఈ లోకమంతా నిలిచే గుడిసె అని తెలుసుకో.
బిల్వస్య బిల్వసఞ్జ్ఞస్య యథా భేదో న కశ్చన । తథేహ బ్రహ్మజగతోర్ న మనాగ్ అపి భిన్నతా
బిల్వపండులో ఎలాంటి తేడా ఉండదని మనం అనుకుంటామో, అలాగే బ్రహ్మం, ఈ జగత్తు రెండింటికీ ఏమాత్రం వేరుపాటు లేదు.