ఏవమ్బోధాద్ ధి యో రామ మోక్ష ఉక్తస్ స్వసంవిదా । విచారయన్న్ ఆలభతే నాత్ర కశ్చన సంశయః
రామా, ఈ జ్ఞానంతో, అంటే తన స్వంత బుద్ధితో విచారించి తెలుసుకుంటే, మోక్షం కలుగుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇదం జగజ్జాలమ్ అనాద్య్ అజాతం బ్రహ్మేత్థమ్ ఆభాతమ్ ఇతీహ దృష్ట్వా । విచారదృష్ట్యాష్టగుణేశ్వరత్వం పశ్యంస్ తృణం స్వాత్మని జీవ ఆస్తే
ఈ ప్రపంచం ఆదిలేని, పుట్టని, బ్రహ్మమే అన్నట్టు కనిపిస్తున్నదని తెలుసుకుని, విచారణ దృష్టితో ప్రతిదీ పరమేశ్వరుడిగా చూసేవాడు, ఒక గడ్డి పరకను కూడా తన ఆత్మగా భావించి ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
యద్ ఏతద్ భవతా దృష్టం చిద్వ్యోమవపుషా తదా । తద్ ఏకదేశసంస్థేన కిమ్ ఉత భ్రమతామ్బరే
నీవు చైతన్యాకాశ రూపంగా చూసింది ఒక చోట నిలిచినా, లేక ఆకాశంలో సంచరిస్తున్నా, దాని తేడా ఏమిటి?
సమ్పన్నో ఽహమ్ అనన్తాత్మా వ్యాపీ వ్యోమ తదా కిల । స్యాతాం తస్యామ్ అవస్థాయాం కీదృశౌ తౌ గమాగమౌ
నేను పరిపూర్ణుడిని, అనంత స్వరూపుడిని, ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్నాను. అలాంటి స్థితిలో రాకపోకలకు ఏమి అర్థం ఉంటుంది?
నైకస్థానస్థితిమయో నాహం గతిమయో ఽభవమ్ । తదా తేన ఖ ఏవాస్మిన్ దృష్టమ్ ఏతన్ మయాత్మని
ఒకే చోట నిలిచినవాడిని కాదు, కదలికతో కూడినవాడిని కూడా కాదు. ఆ సమయంలో నా లోపల ఖాళీ ఆకాశమే నాకు కనిపించింది.
యథాఙ్గాని శరీరే త్వం పశ్యస్య్ ఆపాదమస్తకమ్ । చిన్నేత్రేణాప్య్ అనేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
నీవు నీ శరీరాన్ని తల నుంచి పాదాల వరకు, జ్ఞానదృష్టితో అయినా లేకపోయినా, ఎలా చూస్తావో, నేను కూడా ఇదే విధంగా చూశాను.
అనాకృతేర్ నిరవయవస్థితేస్ తదా తథాభవన్ విమలచిదమ్బరాత్మనః । జగన్తి తాన్య్ అవయవజాలకాని మే యథా ఖతా న హి గలితా న వస్తుతా
ఆ సమయంలో నేను రూపం లేకుండా, భాగాలు లేకుండా, నిర్మలమైన ఆకాశస్వరూపమైన చైతన్యంగా ఉన్నాను. అప్పుడు లోకాలు నాకు భాగాల సముదాయాల్లా కనిపించాయి. అవి ఆకాశంలోని రంధ్రాల్లా, పడిపోలేదు, నిజంగా లేవు కూడా.
ప్రమాణమ్ అత్ర తే స్వప్నదృష్టో భువనవిభ్రమః । స్వప్నే ఽనుభూయతే దృశ్యం న చ కిఞ్చిత్ ఖమ్ ఏవ తత్
ఇక్కడ నీకు నిదర్శనం — నీవు కలలో చూస్తే లోకాలు కలవరంగా కనిపిస్తాయి. కానీ కలలో కనిపించేది అంతా ఖాళీ ఆకాశమే.
యథా పశ్యతి వృక్షస్ స్వం పత్త్రపుష్పఫలాదికమ్ । స్వసంవేదననేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
ఎలా ఒక చెట్టు తన ఆకులు, పువ్వులు, పండ్లు అన్నిటినీ తన స్వంత భావనతో చూస్తుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా చూశాను.
యథామ్బుధిర్ అనన్తాత్మా వేత్తి సర్వాఞ్ జలేచరాన్ । తరఙ్గావర్తఫేనాంశ్ చ తథైతద్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎలా అనంతమైన సముద్రం తనలోని అన్ని జలచరాలను, అలలు, తిరుగులు, నురుగు అన్నిటినీ తెలుసుకుంటుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా గ్రహించాను.
అవయవాన్ అవయవీ యథా వేత్తి నిజాత్మని । అనన్యాన్ ఆత్మనస్ సర్గాంస్ తథైతాన్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎలా ఒకదానికొక భాగాలు ఉన్నదాన్ని అది తనలోని భాగాలన్నింటినీ తెలుసుకుంటుందో, అలాగే ఈ సృష్టులన్నీ నన్ను వేరుగా కాకుండా నేను తెలుసుకున్నాను.
అద్యాపి తాన్ అహం దేహే వ్యోమ్ని శైలే జలే స్థలే । తథైవ సర్గాన్ పశ్యామి రామ బోధైకతాం గతః
ఇప్పటికీ, ఈ శరీరంలోనూ, ఆకాశంలోనూ, పర్వతంలోనూ, నీటిలోనూ, భూమిలోనూ, నేను ఈ సృష్టులన్నిటినీ అలాగే చూస్తున్నాను రామా, ఎందుకంటే నేను జ్ఞానంతో ఏకత్వాన్ని పొందాను.
పురో ఽస్మాకమ్ ఇదమ్ యత్ ఖం గృహస్యాన్తర్ బహిస్ తథా । పూర్ణమ్ ఏతజ్ జగద్వృన్దైర్ వేత్తి బోధైకతాం గతః
మన ముందున్న ఖాళీ స్థలం, ఇది ఇంటి లోపలైనా బయటైనా, అనేక లోకాలతో నిండిపోయి ఉంటుంది. ఎవడు నిర్మలమైన జ్ఞానంలో ఏకత్వాన్ని పొందాడో, వాడు ఇదంతా తెలుసుకుంటాడు.
యథామ్భో రసతాం వేత్తి శైత్యం వేత్తి యథా హిమమ్ । స్పన్దం వేత్తి యథా వాయుస్ తథైతద్ వేత్తి శుద్ధధీః
నీరు తన రుచి తెలుసుకున్నట్లే, మంచు తన చలిని తెలుసుకున్నట్లే, గాలి తన కదలికను తెలుసుకున్నట్లే, నిర్మలమైన మనస్సు కూడా ఇదే విషయాన్ని తెలుసుకుంటుంది.
యో యో రామ వివేకాత్మా శుద్ధబోధైకతాం గతః । స స ఏవమ్మయైకాత్మా వేత్తి స్వాత్మానమ్ ఈదృశమ్
ఓ రామా, ఎవడు వివేకంతో ఉండి, నిర్మలమైన జ్ఞానంలో ఏకత్వాన్ని పొందాడో, వాడే తనను తాను ఇలాంటి రూపంలో తెలుసుకుంటాడు.
అస్యాం దృష్టౌ పరిణతే వేత్తృవేదనవేద్యధీః । న కాచిద్ అస్త్య్ అభ్యుదితా విజ్ఞానైకాత్మతా యతః
ఈ దృష్టి పూర్తిగా పరిపక్వమైనప్పుడు, తెలుసుకునేవాడు, తెలుసుకోవడం, తెలుసుకోబడేది అన్నీ కలగలిపి పోయి, అవి లేవు. ఎందుకంటే అక్కడ కేవలం చైతన్యమే ఒకటిగా ఉంటుంది.
దివ్యా దృగ్ అద్రిసంస్థస్య యథా యోజనకోటిగాన్ । భావాన్ వేత్తి బహిశ్ చాన్తర్ ఏవం తద్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎవరైనా కొండపై నిలబడి ఉన్నప్పుడు, అతని దివ్యదృష్టికి బయట ఉన్నవాటితో పాటు లోపల ఉన్నవాటికూడా లక్షల యోజనల దూరంలో ఉన్నవి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, నేను బోధిని అయిన తర్వాత, లోపల బయట అన్నీ అలా చూడగలుగుతున్నాను.
యథా భూమణ్డలం భావాన్ నిధిధాతురసాదికాన్ । వేత్త్య్ ఏవం తన్ మయా బుద్ధమ్ అనన్యద్ దృశ్యమ్ ఆత్మనః
భూమి నిధులు, ఖనిజాలు వంటి వస్తువులను ఎలా తెలుసుకుంటుందో, అలాగే నేను కూడా — ఆత్మను తప్ప వేరే ఏదీ కనిపించదని — బాగా గ్రహించాను.
బ్రహ్మన్న్ అనుభవత్య్ ఏవం త్వయి తామరసేక్షణా । సా కిం కృతవతీ బ్రూహి కాన్తార్యాపాఠపాఠినీ
ఓ బ్రహ్మన్, తామరపువ్వు కన్నులవాడా! ఆ ప్రియురాలు నీలో ఇదే అనుభవిస్తోంది. ఆ మహత్తర పద్యాలను పఠించే ఆ ప్రియురాలు ఏమి సాధించింది? చెప్పు.
తామ్ ఏవార్యాం పఠన్తీ సా తథైవానునయాన్వితా । మత్సమీపే నభోదేహా వ్యోమ్ని దేవీవ సంస్థితా
ఆ మహత్తర పద్యాలను పఠిస్తూ, అదే మనసుతో, ఆకాశపు శరీరంతో, నా దగ్గర ఆ దేవత ఆకాశంలో నిలబడినట్టు నిలిచింది.
యథాహమ్ ఆకాశవపుస్ తథైవాసౌ ఖరూపిణీ । తేన దృష్టా న సా పూర్వదేహేన లలనా మయా
నేను ఎలా ఆకాశం లాంటి రూపాన్ని కలిగి ఉన్నానో, ఆమె కూడా అంతే ఖమయమైన రూపాన్ని కలిగి ఉంది. అందువల్ల, ఆమెను నేను తన మునుపటి శరీరంతో చూడలేదు.
అహమ్ ఆకాశరూపాత్మా సా ఖమాత్రశరీరిణీ । జగజ్జాలం ఖమాత్రం తద్ ఇతి తత్ర తదా స్థితమ్
నేను ఆకాశ స్వరూపుడిని, ఆమె ఇక్కడ ఖమాత్ర శరీరాన్ని ధరించింది. ఈ జగత్తు అన్నీ ఇక్కడ ఖమాత్రమే — అప్పట్లో అక్కడ ఇదే స్థిరంగా నిలిచింది.
శరీరస్థానకరణప్రయత్నప్రాణసమ్భవైః । యద్ ఉదేతి వచో వర్ణైస్ తత్ కుతస్ తాదృశాకృతేః
శరీరం, స్థానం, ఇంద్రియాలు, ప్రయత్నం, శ్వాస కలిసినప్పుడు మాట పుట్టుకొస్తుంది. అలాంటి రూపానికి అలాంటి మాట ఎలా కలుగుతుంది?
రూపాలోకమనస్కారాẖ కుతో వ్యోమాత్మనామ్ ఇతి । బ్రూహి మే భగవంస్ తత్ర తథావృత్తస్య నిశ్చయమ్
రూపాలు, దర్శనాలు, మనస్సులో కలిగే ఆలోచనలు — ఇవి ఆకాశ స్వరూపులకు ఎలా ఉంటాయి? భగవంతుడా, అక్కడ జరిగిన విషయం గురించి నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.
రూపాలోకమనస్కారాశ్ శబ్దపాఠవచాంసి చ । యథా స్వప్నే నభస్య్ ఏవ సన్తి తత్ర తథామ్బరే
రూపాలు, దర్శనాలు, మనస్సులో కలిగే ఆలోచనలు, పదాల పఠనం, మాటలు — ఇవన్నీ మనం కలలో ఆకాశంలో ఉన్నట్టు అనిపించేవి, అలాగే అక్కడ ఆ ఆకాశంలో కూడా ఇలానే ఉంటాయి.
రూపాలోకమనస్కారైస్ స్వప్నే చిన్నభ ఏవ తే । యథోదేతి తథా తత్ర తద్ దృశ్యం ఖాత్మకం స్థితమ్
కలలో కనిపించే రూపాలు, దర్శనాలు, మనస్సులో కలిగే ఆలోచనలు అన్నీ కూడా చైతన్యమయమైన ఆకాశంలోనే ఉంటాయి. అవి అక్కడ ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే అక్కడ కనిపించే వస్తువూ ఆకాశ స్వభావంతోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
న కేవలం తు తద్ దృశ్యం యావత్ త్వద్విషయే వయమ్ । జగచ్ చేదం ఖమ్ ఏవాచ్ఛం యథా తన్ నస్ తథాఖిలమ్
కేవలం ఆ కనిపించే వస్తువు మాత్రమే కాదు, నీతో మాకు సంబంధించినంతవరకూ ఈ మొత్తం జగత్తూ స్వచ్ఛమైన ఆకాశమే. అది ఎలా ఉందో, ఇదంతా కూడా అలాగే ఉంది.
పరమార్థమహాధాతుర్ వేద్యనిర్ముక్తచిద్వపుః । ఏవం నామ స్వయం భాతి స్వభావస్యైష నిశ్చయః
పరమార్థమైన మహత్తర తత్త్వం, తెలిసే వాటి నుండి విముక్తమైన చైతన్యరూపాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అది తానే తానుగా ప్రకాశిస్తుంది — ఇదే దాని సహజ స్వభావమని నిశ్చయం.
శరీరస్థానకరణసత్తాయాం కా తవ ప్రమా । యథైవ తేషాం దేహాది తథాస్మాకమ్ ఇదం స్థితమ్
నీకు శరీరం, స్థలం, పరికరాలు ఉన్నాయనే నిశ్చయం ఎంత వరకు ఉంది? అవి నీకు ఉన్నట్టు, ఇవన్నీ మాకూ అలాగే ఉన్నాయి.
యథైవ తత్ తథైవేదం యథైవేదం తథైవ తత్ । అసత్ సత్తామ్ ఇవ గతం సచ్ చాసద్ ఇవ చ స్థితమ్
అది ఎలా ఉందో, ఇదీ అలాగే ఉంది; ఇదీ ఎలా ఉందో, అదీ అలాగే ఉంది. అసత్యం నిజంగా కనిపిస్తుంది, నిజం అసత్యంలా అనిపిస్తుంది.