చిన్మాత్రే పరమే వ్యోమ్ని కుత ఏవ భవాభవౌ । కుతో భావవికారాదిẖ కథం వ్యోమ్ని నిరాకృతౌ
శుద్ధమైన పరమ చైతన్య ఆకాశంలో ఉత్పత్తి లేదా లయం ఎలా కలుగుతాయి? రూపం లేని ఆకాశంలో ఉనికిలో మార్పులు ఎలా సంభవిస్తాయి?
మహాకల్పాదయో భావా రామైతాని జగన్తి చ । బ్రహ్మాత్మకతయైవాస్మిన్ సంవిద్బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
ఓ రామా, మహాకల్పాలు, ఈ జగత్తులన్నీ బ్రహ్మస్వరూపమైన ఈ చైతన్యంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
నిరాకృత్య్ అచ్ఛచిన్మాత్రం దృశ్యం సఙ్కల్ప్య తద్వశమ్ । యాతి యేనైవ ఘటితో యక్షస్ తం ఘట్టయేత్ కిల
నిరాకారమైన, నిర్మలమైన ఆ చైతన్యం, ఈ జగత్తును ఊహించి, దానిని తన వశంలో ఉంచుతుంది. ఇది యక్షుడు ఒక మాయను సృష్టించి, దాన్ని తన ఇష్టానుసారం నడిపించడంలా ఉంటుంది.
అవయవావయవినోర్ దృశ్యయోర్ వాప్య్ అదృశ్యయోః । ఏకాత్మనోర్ ఏవ సదా న భేదో ఽస్తి కదాచన
భాగం, సంపూర్ణం, కనిపించేది, కనిపించనిది — వీటన్నిటికీ ఎప్పుడూ వాస్తవంగా ఎలాంటి తేడా ఉండదు. ఇవన్నీ ఒకే తత్వానికి చెందినవే.
ఇతో భావ ఇతో ఽభావ ఇతస్ సర్గ ఇతẖ క్షయః । స్వభావమ్ ఏవానుభవద్ ఇతి బ్రహ్మాచలం స్థితమ్
ఇదినుండే ఉనికి, ఇదినుండే లేనితనం, ఇదినుండే సృష్టి, ఇదినుండే లయము కలుగుతాయి. తన స్వభావాన్ని అనుభవిస్తూ, బ్రహ్మం అచలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవమ్మయే ఽపి పరమే బ్రహ్మాకాశే న రఞ్జనాః । కాశ్చిద్ ఏవాఙ్గ సన్తీన్దుబిమ్బే విషలతా యథా
ఇలాంటి పరమమైన బ్రహ్మాకాశంలో ఎలాంటి మలినతలు ఉండవు. ఓ సఖీ! చంద్రబింబంపై కొన్ని చిన్న మచ్చలు ఉన్నట్టు మాత్రమే కొన్ని తక్కువ మచ్చలు ఉండొచ్చు.
నిర్మలే పరమాకాశే క్వ భావాభావరఞ్జనాః । క్వాదిమధ్యాన్తకలనాẖ క్వ లోకాన్తరవిభ్రమః
పరిపూర్ణమైన పవిత్రమైన ఆకాశంలో, ఉండటమో లేక ఉండకపోవడమో అనే భావాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? మొదలు, మధ్య, అంతం అనే ఊహలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇతర లోకాల గురించి అయోమయం ఎక్కడ ఉంది?
అపరిజ్ఞానమ్ ఏవైకమ్ అత్ర దోషవద్ ఉత్థితమ్ । కేవలం తత్ పరావృత్య ప్రేక్షణాత్ పరిశామ్యతి
ఇక్కడ ఒక తప్పులా అనిపించే అజ్ఞానం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అయితే దాన్ని తిరిగి చూసినప్పుడు, అది పూర్తిగా నశిస్తుంది.
అజ్ఞానం జ్ఞప్తిబోధేన పరామృష్టం ప్రణశ్యతి । యేనైవాభ్యుత్థితం తేన పవనేనేవ దీపకః
అజ్ఞానం జ్ఞానరశ్మి తాకినప్పుడు, అది నశిస్తుంది. దీపాన్ని వెలిగించిన గాలి చివరికి దానిని ఆర్పేసినట్లే.
అజ్ఞానం సమ్పరిజ్ఞాతం నాసీద్ ఏవేతి బుధ్యతే । అబన్ధమోక్షం బ్రహ్మైవ సర్వమ్ ఇత్య్ అవగమ్యతే
అజ్ఞానం పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది అసలు లేనిదే అని గ్రహించబడుతుంది. అప్పుడు బంధమూ, మోక్షమూ లేని బ్రహ్మమే అన్నీ అని స్పష్టమవుతుంది.
ఏవమ్బోధాద్ ధి యో రామ మోక్ష ఉక్తస్ స్వసంవిదా । విచారయన్న్ ఆలభతే నాత్ర కశ్చన సంశయః
రామా, ఈ జ్ఞానంతో, అంటే తన స్వంత బుద్ధితో విచారించి తెలుసుకుంటే, మోక్షం కలుగుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇదం జగజ్జాలమ్ అనాద్య్ అజాతం బ్రహ్మేత్థమ్ ఆభాతమ్ ఇతీహ దృష్ట్వా । విచారదృష్ట్యాష్టగుణేశ్వరత్వం పశ్యంస్ తృణం స్వాత్మని జీవ ఆస్తే
ఈ ప్రపంచం ఆదిలేని, పుట్టని, బ్రహ్మమే అన్నట్టు కనిపిస్తున్నదని తెలుసుకుని, విచారణ దృష్టితో ప్రతిదీ పరమేశ్వరుడిగా చూసేవాడు, ఒక గడ్డి పరకను కూడా తన ఆత్మగా భావించి ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
యద్ ఏతద్ భవతా దృష్టం చిద్వ్యోమవపుషా తదా । తద్ ఏకదేశసంస్థేన కిమ్ ఉత భ్రమతామ్బరే
నీవు చైతన్యాకాశ రూపంగా చూసింది ఒక చోట నిలిచినా, లేక ఆకాశంలో సంచరిస్తున్నా, దాని తేడా ఏమిటి?
సమ్పన్నో ఽహమ్ అనన్తాత్మా వ్యాపీ వ్యోమ తదా కిల । స్యాతాం తస్యామ్ అవస్థాయాం కీదృశౌ తౌ గమాగమౌ
నేను పరిపూర్ణుడిని, అనంత స్వరూపుడిని, ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్నాను. అలాంటి స్థితిలో రాకపోకలకు ఏమి అర్థం ఉంటుంది?
నైకస్థానస్థితిమయో నాహం గతిమయో ఽభవమ్ । తదా తేన ఖ ఏవాస్మిన్ దృష్టమ్ ఏతన్ మయాత్మని
ఒకే చోట నిలిచినవాడిని కాదు, కదలికతో కూడినవాడిని కూడా కాదు. ఆ సమయంలో నా లోపల ఖాళీ ఆకాశమే నాకు కనిపించింది.
యథాఙ్గాని శరీరే త్వం పశ్యస్య్ ఆపాదమస్తకమ్ । చిన్నేత్రేణాప్య్ అనేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
నీవు నీ శరీరాన్ని తల నుంచి పాదాల వరకు, జ్ఞానదృష్టితో అయినా లేకపోయినా, ఎలా చూస్తావో, నేను కూడా ఇదే విధంగా చూశాను.
అనాకృతేర్ నిరవయవస్థితేస్ తదా తథాభవన్ విమలచిదమ్బరాత్మనః । జగన్తి తాన్య్ అవయవజాలకాని మే యథా ఖతా న హి గలితా న వస్తుతా
ఆ సమయంలో నేను రూపం లేకుండా, భాగాలు లేకుండా, నిర్మలమైన ఆకాశస్వరూపమైన చైతన్యంగా ఉన్నాను. అప్పుడు లోకాలు నాకు భాగాల సముదాయాల్లా కనిపించాయి. అవి ఆకాశంలోని రంధ్రాల్లా, పడిపోలేదు, నిజంగా లేవు కూడా.
ప్రమాణమ్ అత్ర తే స్వప్నదృష్టో భువనవిభ్రమః । స్వప్నే ఽనుభూయతే దృశ్యం న చ కిఞ్చిత్ ఖమ్ ఏవ తత్
ఇక్కడ నీకు నిదర్శనం — నీవు కలలో చూస్తే లోకాలు కలవరంగా కనిపిస్తాయి. కానీ కలలో కనిపించేది అంతా ఖాళీ ఆకాశమే.
యథా పశ్యతి వృక్షస్ స్వం పత్త్రపుష్పఫలాదికమ్ । స్వసంవేదననేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
ఎలా ఒక చెట్టు తన ఆకులు, పువ్వులు, పండ్లు అన్నిటినీ తన స్వంత భావనతో చూస్తుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా చూశాను.
యథామ్బుధిర్ అనన్తాత్మా వేత్తి సర్వాఞ్ జలేచరాన్ । తరఙ్గావర్తఫేనాంశ్ చ తథైతద్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎలా అనంతమైన సముద్రం తనలోని అన్ని జలచరాలను, అలలు, తిరుగులు, నురుగు అన్నిటినీ తెలుసుకుంటుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా గ్రహించాను.
అవయవాన్ అవయవీ యథా వేత్తి నిజాత్మని । అనన్యాన్ ఆత్మనస్ సర్గాంస్ తథైతాన్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎలా ఒకదానికొక భాగాలు ఉన్నదాన్ని అది తనలోని భాగాలన్నింటినీ తెలుసుకుంటుందో, అలాగే ఈ సృష్టులన్నీ నన్ను వేరుగా కాకుండా నేను తెలుసుకున్నాను.
అద్యాపి తాన్ అహం దేహే వ్యోమ్ని శైలే జలే స్థలే । తథైవ సర్గాన్ పశ్యామి రామ బోధైకతాం గతః
ఇప్పటికీ, ఈ శరీరంలోనూ, ఆకాశంలోనూ, పర్వతంలోనూ, నీటిలోనూ, భూమిలోనూ, నేను ఈ సృష్టులన్నిటినీ అలాగే చూస్తున్నాను రామా, ఎందుకంటే నేను జ్ఞానంతో ఏకత్వాన్ని పొందాను.
పురో ఽస్మాకమ్ ఇదమ్ యత్ ఖం గృహస్యాన్తర్ బహిస్ తథా । పూర్ణమ్ ఏతజ్ జగద్వృన్దైర్ వేత్తి బోధైకతాం గతః
మన ముందున్న ఖాళీ స్థలం, ఇది ఇంటి లోపలైనా బయటైనా, అనేక లోకాలతో నిండిపోయి ఉంటుంది. ఎవడు నిర్మలమైన జ్ఞానంలో ఏకత్వాన్ని పొందాడో, వాడు ఇదంతా తెలుసుకుంటాడు.
యథామ్భో రసతాం వేత్తి శైత్యం వేత్తి యథా హిమమ్ । స్పన్దం వేత్తి యథా వాయుస్ తథైతద్ వేత్తి శుద్ధధీః
నీరు తన రుచి తెలుసుకున్నట్లే, మంచు తన చలిని తెలుసుకున్నట్లే, గాలి తన కదలికను తెలుసుకున్నట్లే, నిర్మలమైన మనస్సు కూడా ఇదే విషయాన్ని తెలుసుకుంటుంది.
యో యో రామ వివేకాత్మా శుద్ధబోధైకతాం గతః । స స ఏవమ్మయైకాత్మా వేత్తి స్వాత్మానమ్ ఈదృశమ్
ఓ రామా, ఎవడు వివేకంతో ఉండి, నిర్మలమైన జ్ఞానంలో ఏకత్వాన్ని పొందాడో, వాడే తనను తాను ఇలాంటి రూపంలో తెలుసుకుంటాడు.
అస్యాం దృష్టౌ పరిణతే వేత్తృవేదనవేద్యధీః । న కాచిద్ అస్త్య్ అభ్యుదితా విజ్ఞానైకాత్మతా యతః
ఈ దృష్టి పూర్తిగా పరిపక్వమైనప్పుడు, తెలుసుకునేవాడు, తెలుసుకోవడం, తెలుసుకోబడేది అన్నీ కలగలిపి పోయి, అవి లేవు. ఎందుకంటే అక్కడ కేవలం చైతన్యమే ఒకటిగా ఉంటుంది.
దివ్యా దృగ్ అద్రిసంస్థస్య యథా యోజనకోటిగాన్ । భావాన్ వేత్తి బహిశ్ చాన్తర్ ఏవం తద్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎవరైనా కొండపై నిలబడి ఉన్నప్పుడు, అతని దివ్యదృష్టికి బయట ఉన్నవాటితో పాటు లోపల ఉన్నవాటికూడా లక్షల యోజనల దూరంలో ఉన్నవి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, నేను బోధిని అయిన తర్వాత, లోపల బయట అన్నీ అలా చూడగలుగుతున్నాను.
యథా భూమణ్డలం భావాన్ నిధిధాతురసాదికాన్ । వేత్త్య్ ఏవం తన్ మయా బుద్ధమ్ అనన్యద్ దృశ్యమ్ ఆత్మనః
భూమి నిధులు, ఖనిజాలు వంటి వస్తువులను ఎలా తెలుసుకుంటుందో, అలాగే నేను కూడా — ఆత్మను తప్ప వేరే ఏదీ కనిపించదని — బాగా గ్రహించాను.
బ్రహ్మన్న్ అనుభవత్య్ ఏవం త్వయి తామరసేక్షణా । సా కిం కృతవతీ బ్రూహి కాన్తార్యాపాఠపాఠినీ
ఓ బ్రహ్మన్, తామరపువ్వు కన్నులవాడా! ఆ ప్రియురాలు నీలో ఇదే అనుభవిస్తోంది. ఆ మహత్తర పద్యాలను పఠించే ఆ ప్రియురాలు ఏమి సాధించింది? చెప్పు.
తామ్ ఏవార్యాం పఠన్తీ సా తథైవానునయాన్వితా । మత్సమీపే నభోదేహా వ్యోమ్ని దేవీవ సంస్థితా
ఆ మహత్తర పద్యాలను పఠిస్తూ, అదే మనసుతో, ఆకాశపు శరీరంతో, నా దగ్గర ఆ దేవత ఆకాశంలో నిలబడినట్టు నిలిచింది.