అన్యేషు వ్యోమమాత్రాత్మదేహేషు వ్యోమరూపిణః । ప్రాణినస్ సన్తి సర్గేష్వ్ అదర్శనవ్యవహారిణః
కొన్ని లోకాల్లో, ఆకాశమే స్వరూపంగా ఉన్న శరీరాలలో, ఆకాశంలా ఉండే ప్రాణులు ఉన్నారు. వారు సృష్టిలో కనిపించకుండా, తమ తమ విధంగా జీవిస్తున్నారు.
పాతాలపాతిషు తథామ్బరమ్ ఉత్పతత్సు తిష్ఠత్సు విభ్రమపరేష్వ్ అథ దిఙ్ముఖేషు । నానాజగత్సు కిమ్ ఇవాస్తి మయా న దృష్టం యన్ నామ చిజ్జలధిచఞ్చలబుద్బుదేషు
పాతాళంలో నివసించేవాళ్లు, ఆకాశంలో ఎగిరేవాళ్లు, నిలిచిపోయినవారు, మాయలో మునిగిపోయినవారు, దిక్కుల సరిహద్దుల్లో ఉన్నవారు—ఇలా ఎన్నో లోకాల్లో, ఈ చైతన్య సముద్రంలో ఎప్పుడూ మారుతూ ఉండే బుడబుడల మధ్య, నేను చూడని, పేరు పెట్టని, గమనించని దేనైనా ఉందా?
చిదాకాశాశ్ చిదాకాశే పయసీవ పయోరయాః । చిత్త్వాజ్ జీవాస్ స్ఫురన్త్య్ ఏతే యే త ఏవ మనాంసి నః
నీటిలో అలలు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే చైతన్యాకాశంలో చైతన్య తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ చైతన్యంనుంచి జీవులు ఉద్భవించి, కదిలిపోతుంటారు—వీటే మన మనస్సులు.
విశదాకాశరూపాణి తాన్య్ ఏవ చ మనాంసి నః । జగన్తి తాన్య్ అనన్తాని సమ్పన్నాన్య్ అభితస్ స్వయమ్
ఈ మనస్సులే, నిర్మలమైన ఆకాశంలా రూపాన్ని కలిగి, అనేక లోకాలుగా మారతాయి. అవి అంతులేని లోకాలు, స్వయంగా అన్ని వైపులా ఉద్భవిస్తుంటాయి.
సర్వభూతగణే మోక్షం మహాకల్పక్షయే గతే । పునẖ కస్య కథం సర్గసంవిత్తిర్ ఉపజాయతే
అన్ని జీవులు మహాకల్పాంతంలో విముక్తి పొందిన తర్వాత, మళ్లీ ఎవరికోసం, ఎలా ఈ సృష్టి తెలిసివస్తుంది?
తస్మాన్ న కస్యచిత్ కిఞ్చిత్ కదాచిన్ నశ్యతి క్వచిత్ । న చైవ జాయతే బ్రహ్మ శాన్తం దృశ్యమ్ అజం స్థితమ్
కాబట్టి, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఏదీ నశించదు, ఏదీ పుట్టదు కూడా. శాంతమైన, కనిపించే, జన్మించని బ్రహ్మమే ఎప్పటికీ స్థిరంగా ఉంటుంది.
వపుర్ జగద్ ఇదం తస్యా నను నామ మహాచితేః । కథం నశ్యత్య్ అనష్టాయాం తస్యాం సా చ న నశ్యతి
ఈ జగత్తు ఆ మహాచైతన్యానికి శరీరమే. అది నశించనిప్పుడు, ఈ లోకం ఎలా నశిస్తుంది? అదే కూడా ఎప్పుడూ నశించదు.
సంవిదో హృదయం స్వప్నే యథా భాతి జగత్తయా । వ్యోమాత్మైవ తథైవాదిసర్గాత్ ప్రభృతి భాసతే
మనసులో కలలో ప్రపంచం కనిపించునట్లు, సృష్టి ఆరంభం నుంచీ ఆ ఆకాశస్వరూపమైనది కూడా అలాగే వెలుగుగా కనిపిస్తుంది.
చిద్వ్యోమావయవస్ సర్గస్ సర్గస్యైతా దశాః క్షయాః । ఉదయాశ్ చేతి ఖం సర్వం కిం నాశి కిమ్ అనాశి వా
చైతన్య ఆకాశంలో భాగాలు సృష్టి, సృష్టిలోని వివిధ స్థితులు, లయ, ఉద్భవం ఇవన్నీ. అలా చూస్తే, ఆకాశం అంతా — నశించేది ఏది? నశించని ఏది?
యద్ యద్ యదాత్మకం తత్త్వం తద్ వినాశం వినాక్షయి । తస్మాద్ బ్రహ్మాత్మకం దృశ్యం విద్ధి బ్రహ్మవద్ అక్షయమ్
ఏది ఏ స్వభావంతో ఉందో అది మాత్రమే నశిస్తుంది; ఆ స్వభావం లేనిది నశించదు. అందుకే, బ్రహ్మ స్వరూపంగా కనిపించేది కూడా బ్రహ్మ వలెనే నశించదు అని తెలుసుకో.
చిన్మాత్రే పరమే వ్యోమ్ని కుత ఏవ భవాభవౌ । కుతో భావవికారాదిẖ కథం వ్యోమ్ని నిరాకృతౌ
శుద్ధమైన పరమ చైతన్య ఆకాశంలో ఉత్పత్తి లేదా లయం ఎలా కలుగుతాయి? రూపం లేని ఆకాశంలో ఉనికిలో మార్పులు ఎలా సంభవిస్తాయి?
మహాకల్పాదయో భావా రామైతాని జగన్తి చ । బ్రహ్మాత్మకతయైవాస్మిన్ సంవిద్బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
ఓ రామా, మహాకల్పాలు, ఈ జగత్తులన్నీ బ్రహ్మస్వరూపమైన ఈ చైతన్యంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
నిరాకృత్య్ అచ్ఛచిన్మాత్రం దృశ్యం సఙ్కల్ప్య తద్వశమ్ । యాతి యేనైవ ఘటితో యక్షస్ తం ఘట్టయేత్ కిల
నిరాకారమైన, నిర్మలమైన ఆ చైతన్యం, ఈ జగత్తును ఊహించి, దానిని తన వశంలో ఉంచుతుంది. ఇది యక్షుడు ఒక మాయను సృష్టించి, దాన్ని తన ఇష్టానుసారం నడిపించడంలా ఉంటుంది.
అవయవావయవినోర్ దృశ్యయోర్ వాప్య్ అదృశ్యయోః । ఏకాత్మనోర్ ఏవ సదా న భేదో ఽస్తి కదాచన
భాగం, సంపూర్ణం, కనిపించేది, కనిపించనిది — వీటన్నిటికీ ఎప్పుడూ వాస్తవంగా ఎలాంటి తేడా ఉండదు. ఇవన్నీ ఒకే తత్వానికి చెందినవే.
ఇతో భావ ఇతో ఽభావ ఇతస్ సర్గ ఇతẖ క్షయః । స్వభావమ్ ఏవానుభవద్ ఇతి బ్రహ్మాచలం స్థితమ్
ఇదినుండే ఉనికి, ఇదినుండే లేనితనం, ఇదినుండే సృష్టి, ఇదినుండే లయము కలుగుతాయి. తన స్వభావాన్ని అనుభవిస్తూ, బ్రహ్మం అచలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవమ్మయే ఽపి పరమే బ్రహ్మాకాశే న రఞ్జనాః । కాశ్చిద్ ఏవాఙ్గ సన్తీన్దుబిమ్బే విషలతా యథా
ఇలాంటి పరమమైన బ్రహ్మాకాశంలో ఎలాంటి మలినతలు ఉండవు. ఓ సఖీ! చంద్రబింబంపై కొన్ని చిన్న మచ్చలు ఉన్నట్టు మాత్రమే కొన్ని తక్కువ మచ్చలు ఉండొచ్చు.
నిర్మలే పరమాకాశే క్వ భావాభావరఞ్జనాః । క్వాదిమధ్యాన్తకలనాẖ క్వ లోకాన్తరవిభ్రమః
పరిపూర్ణమైన పవిత్రమైన ఆకాశంలో, ఉండటమో లేక ఉండకపోవడమో అనే భావాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? మొదలు, మధ్య, అంతం అనే ఊహలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇతర లోకాల గురించి అయోమయం ఎక్కడ ఉంది?
అపరిజ్ఞానమ్ ఏవైకమ్ అత్ర దోషవద్ ఉత్థితమ్ । కేవలం తత్ పరావృత్య ప్రేక్షణాత్ పరిశామ్యతి
ఇక్కడ ఒక తప్పులా అనిపించే అజ్ఞానం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అయితే దాన్ని తిరిగి చూసినప్పుడు, అది పూర్తిగా నశిస్తుంది.
అజ్ఞానం జ్ఞప్తిబోధేన పరామృష్టం ప్రణశ్యతి । యేనైవాభ్యుత్థితం తేన పవనేనేవ దీపకః
అజ్ఞానం జ్ఞానరశ్మి తాకినప్పుడు, అది నశిస్తుంది. దీపాన్ని వెలిగించిన గాలి చివరికి దానిని ఆర్పేసినట్లే.
అజ్ఞానం సమ్పరిజ్ఞాతం నాసీద్ ఏవేతి బుధ్యతే । అబన్ధమోక్షం బ్రహ్మైవ సర్వమ్ ఇత్య్ అవగమ్యతే
అజ్ఞానం పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది అసలు లేనిదే అని గ్రహించబడుతుంది. అప్పుడు బంధమూ, మోక్షమూ లేని బ్రహ్మమే అన్నీ అని స్పష్టమవుతుంది.
ఏవమ్బోధాద్ ధి యో రామ మోక్ష ఉక్తస్ స్వసంవిదా । విచారయన్న్ ఆలభతే నాత్ర కశ్చన సంశయః
రామా, ఈ జ్ఞానంతో, అంటే తన స్వంత బుద్ధితో విచారించి తెలుసుకుంటే, మోక్షం కలుగుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇదం జగజ్జాలమ్ అనాద్య్ అజాతం బ్రహ్మేత్థమ్ ఆభాతమ్ ఇతీహ దృష్ట్వా । విచారదృష్ట్యాష్టగుణేశ్వరత్వం పశ్యంస్ తృణం స్వాత్మని జీవ ఆస్తే
ఈ ప్రపంచం ఆదిలేని, పుట్టని, బ్రహ్మమే అన్నట్టు కనిపిస్తున్నదని తెలుసుకుని, విచారణ దృష్టితో ప్రతిదీ పరమేశ్వరుడిగా చూసేవాడు, ఒక గడ్డి పరకను కూడా తన ఆత్మగా భావించి ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
యద్ ఏతద్ భవతా దృష్టం చిద్వ్యోమవపుషా తదా । తద్ ఏకదేశసంస్థేన కిమ్ ఉత భ్రమతామ్బరే
నీవు చైతన్యాకాశ రూపంగా చూసింది ఒక చోట నిలిచినా, లేక ఆకాశంలో సంచరిస్తున్నా, దాని తేడా ఏమిటి?
సమ్పన్నో ఽహమ్ అనన్తాత్మా వ్యాపీ వ్యోమ తదా కిల । స్యాతాం తస్యామ్ అవస్థాయాం కీదృశౌ తౌ గమాగమౌ
నేను పరిపూర్ణుడిని, అనంత స్వరూపుడిని, ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్నాను. అలాంటి స్థితిలో రాకపోకలకు ఏమి అర్థం ఉంటుంది?
నైకస్థానస్థితిమయో నాహం గతిమయో ఽభవమ్ । తదా తేన ఖ ఏవాస్మిన్ దృష్టమ్ ఏతన్ మయాత్మని
ఒకే చోట నిలిచినవాడిని కాదు, కదలికతో కూడినవాడిని కూడా కాదు. ఆ సమయంలో నా లోపల ఖాళీ ఆకాశమే నాకు కనిపించింది.
యథాఙ్గాని శరీరే త్వం పశ్యస్య్ ఆపాదమస్తకమ్ । చిన్నేత్రేణాప్య్ అనేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
నీవు నీ శరీరాన్ని తల నుంచి పాదాల వరకు, జ్ఞానదృష్టితో అయినా లేకపోయినా, ఎలా చూస్తావో, నేను కూడా ఇదే విధంగా చూశాను.
అనాకృతేర్ నిరవయవస్థితేస్ తదా తథాభవన్ విమలచిదమ్బరాత్మనః । జగన్తి తాన్య్ అవయవజాలకాని మే యథా ఖతా న హి గలితా న వస్తుతా
ఆ సమయంలో నేను రూపం లేకుండా, భాగాలు లేకుండా, నిర్మలమైన ఆకాశస్వరూపమైన చైతన్యంగా ఉన్నాను. అప్పుడు లోకాలు నాకు భాగాల సముదాయాల్లా కనిపించాయి. అవి ఆకాశంలోని రంధ్రాల్లా, పడిపోలేదు, నిజంగా లేవు కూడా.
ప్రమాణమ్ అత్ర తే స్వప్నదృష్టో భువనవిభ్రమః । స్వప్నే ఽనుభూయతే దృశ్యం న చ కిఞ్చిత్ ఖమ్ ఏవ తత్
ఇక్కడ నీకు నిదర్శనం — నీవు కలలో చూస్తే లోకాలు కలవరంగా కనిపిస్తాయి. కానీ కలలో కనిపించేది అంతా ఖాళీ ఆకాశమే.
యథా పశ్యతి వృక్షస్ స్వం పత్త్రపుష్పఫలాదికమ్ । స్వసంవేదననేత్రేణ తథైతద్ దృష్టవాన్ అహమ్
ఎలా ఒక చెట్టు తన ఆకులు, పువ్వులు, పండ్లు అన్నిటినీ తన స్వంత భావనతో చూస్తుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా చూశాను.
యథామ్బుధిర్ అనన్తాత్మా వేత్తి సర్వాఞ్ జలేచరాన్ । తరఙ్గావర్తఫేనాంశ్ చ తథైతద్ బుద్ధవాన్ అహమ్
ఎలా అనంతమైన సముద్రం తనలోని అన్ని జలచరాలను, అలలు, తిరుగులు, నురుగు అన్నిటినీ తెలుసుకుంటుందో, అలాగే నేను కూడా ఇదంతా గ్రహించాను.