కానిచిద్ వర్జితాన్య్ ఏవ నేత్రశబ్దార్థసంవిదా । వ్యర్థదీప్తార్కతేజాంసి భూతానీత్య్ ఏకచిన్తయా
కొన్ని జీవులు చూపు, శబ్దం, అర్థం అనే అవగాహనలే లేవు. వాటి ప్రకాశం సూర్యుడు వెలిగినట్టు ఉన్నా, దాని ప్రయోజనం లేదు. అవి కేవలం ఒక్క ఆలోచన వల్లే జీవులుగా భావించబడతాయి.
ఘ్రాణసంవిద్విహీనాని వ్యర్థామోదాని కానిచిత్ । మూకాని శబ్దవైయర్థ్యాచ్ ఛ్రుతిహీనాని కానిచిత్
కొన్ని జీవులకు వాసన తెలుసుకునే శక్తి లేదు, వాటి సువాసన వృథా అవుతుంది. మరికొన్ని శబ్దం పనికిరాని వల్ల మూగలుగా ఉంటాయి, ఇంకొన్ని వినే శక్తి లేకుండా ఉంటాయి.
వాక్యసంవిద్విహీనత్వాత్ ప్రమూకాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । స్పర్శసంవిద్విహీనత్వాద్ అశ్మాఙ్గాన్య్ ఏవ కానిచిత్
కొన్ని జీవులు మాటల శక్తి లేక మూగవారిలా ఉంటాయి; మరికొన్ని జీవులు స్పర్శ శక్తి లేక రాళ్లవంటివిగా ఉంటాయి.
సంవిన్మాత్రమయాన్య్ ఏవ దృష్టాన్య్ అపి చ కానిచిత్ । వ్యవహారీణ్య్ అథాగ్రాహ్యాణ్య్ ఏవ నిత్యం పిశాచవత్
కొన్ని జీవులు పూర్తిగా చైతన్యంతోనే నిండినవిగా కనిపిస్తాయి; ఇవి లోకంలో వ్యవహరించినా ఎప్పుడూ అందుకోలేని వాటిగా, పిశాచాలవంటివిగా ఉంటాయి.
భూమయాన్య్ ఏకనిష్ఠాని నిష్పిణ్డాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు భూమిలోనే స్థిరంగా, ఘనంగా ఉంటాయి; మరికొన్ని ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలియాడుతుంటాయి.
కానిచిద్ వారిపూర్ణాని వహ్నిపూర్ణాని కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు నీటితో నిండివుంటాయి, మరికొన్ని అగ్నితో నిండివుంటాయి; ఇవన్నీ ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలుతుంటాయి.
ధరాపీఠైకపూర్ణేషు తిష్ఠన్త్య్ అన్యేషు దేహినః । భేకా ఇవ శిలాకోశే కీటా ఇవ ధరోదరే
పూర్తిగా భూమితో నిండిన లోకాల్లో, అక్కడ జీవులు రాళ్లలో కప్పలల్లా, భూమిలో పురుగుల్లా నివసిస్తారు.
జలైకపరిపూర్ణేషు నిరబ్ధ్యుర్వీవనాద్రిషు । భ్రమన్త్య్ అన్యేషు భూతాని నిత్యమ్ ఏవోగ్రమీనవత్
కేవలం నీటితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు లేని భూముల్లో, అడవుల్లో, కొండల్లో, అక్కడ ఇతర జీవులు ఎప్పుడూ ఉగ్రమైన చేపలవలె తిరుగుతూ ఉంటారు.
అన్యేష్వ్ అగ్న్యేకపూర్ణేషు జలాదిరహితాన్య్ అపి । భూతాన్య్ అగ్నిమయాన్య్ ఏవ స్ఫురన్త్య్ అలమ్ అలాతవత్
మరొక చోట కేవలం అగ్నితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు మొదలైనవి లేని చోట కూడా, అగ్నితో మాత్రమే ఏర్పడిన జీవులు, అగ్నికర్ర తిరిగినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.
అన్యేష్వ్ అనిలపూర్ణేషు భూతాన్య్ అస్తేతరాణ్య్ అపి । వాతమాత్రమయాఙ్గాని స్ఫురన్త్య్ అర్జునవాతవత్
ఇంకొన్ని లోకాల్లో గాలి మాత్రమే నిండివుంటే, ఇతర భూతాలు లేకపోయినా, గాలితోనే ఏర్పడిన శరీరాలు, అర్జునచెట్టు వద్ద గాలి ఊదినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.
అన్యేషు వ్యోమమాత్రాత్మదేహేషు వ్యోమరూపిణః । ప్రాణినస్ సన్తి సర్గేష్వ్ అదర్శనవ్యవహారిణః
కొన్ని లోకాల్లో, ఆకాశమే స్వరూపంగా ఉన్న శరీరాలలో, ఆకాశంలా ఉండే ప్రాణులు ఉన్నారు. వారు సృష్టిలో కనిపించకుండా, తమ తమ విధంగా జీవిస్తున్నారు.
పాతాలపాతిషు తథామ్బరమ్ ఉత్పతత్సు తిష్ఠత్సు విభ్రమపరేష్వ్ అథ దిఙ్ముఖేషు । నానాజగత్సు కిమ్ ఇవాస్తి మయా న దృష్టం యన్ నామ చిజ్జలధిచఞ్చలబుద్బుదేషు
పాతాళంలో నివసించేవాళ్లు, ఆకాశంలో ఎగిరేవాళ్లు, నిలిచిపోయినవారు, మాయలో మునిగిపోయినవారు, దిక్కుల సరిహద్దుల్లో ఉన్నవారు—ఇలా ఎన్నో లోకాల్లో, ఈ చైతన్య సముద్రంలో ఎప్పుడూ మారుతూ ఉండే బుడబుడల మధ్య, నేను చూడని, పేరు పెట్టని, గమనించని దేనైనా ఉందా?
చిదాకాశాశ్ చిదాకాశే పయసీవ పయోరయాః । చిత్త్వాజ్ జీవాస్ స్ఫురన్త్య్ ఏతే యే త ఏవ మనాంసి నః
నీటిలో అలలు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే చైతన్యాకాశంలో చైతన్య తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ చైతన్యంనుంచి జీవులు ఉద్భవించి, కదిలిపోతుంటారు—వీటే మన మనస్సులు.
విశదాకాశరూపాణి తాన్య్ ఏవ చ మనాంసి నః । జగన్తి తాన్య్ అనన్తాని సమ్పన్నాన్య్ అభితస్ స్వయమ్
ఈ మనస్సులే, నిర్మలమైన ఆకాశంలా రూపాన్ని కలిగి, అనేక లోకాలుగా మారతాయి. అవి అంతులేని లోకాలు, స్వయంగా అన్ని వైపులా ఉద్భవిస్తుంటాయి.
సర్వభూతగణే మోక్షం మహాకల్పక్షయే గతే । పునẖ కస్య కథం సర్గసంవిత్తిర్ ఉపజాయతే
అన్ని జీవులు మహాకల్పాంతంలో విముక్తి పొందిన తర్వాత, మళ్లీ ఎవరికోసం, ఎలా ఈ సృష్టి తెలిసివస్తుంది?
తస్మాన్ న కస్యచిత్ కిఞ్చిత్ కదాచిన్ నశ్యతి క్వచిత్ । న చైవ జాయతే బ్రహ్మ శాన్తం దృశ్యమ్ అజం స్థితమ్
కాబట్టి, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఏదీ నశించదు, ఏదీ పుట్టదు కూడా. శాంతమైన, కనిపించే, జన్మించని బ్రహ్మమే ఎప్పటికీ స్థిరంగా ఉంటుంది.
వపుర్ జగద్ ఇదం తస్యా నను నామ మహాచితేః । కథం నశ్యత్య్ అనష్టాయాం తస్యాం సా చ న నశ్యతి
ఈ జగత్తు ఆ మహాచైతన్యానికి శరీరమే. అది నశించనిప్పుడు, ఈ లోకం ఎలా నశిస్తుంది? అదే కూడా ఎప్పుడూ నశించదు.
సంవిదో హృదయం స్వప్నే యథా భాతి జగత్తయా । వ్యోమాత్మైవ తథైవాదిసర్గాత్ ప్రభృతి భాసతే
మనసులో కలలో ప్రపంచం కనిపించునట్లు, సృష్టి ఆరంభం నుంచీ ఆ ఆకాశస్వరూపమైనది కూడా అలాగే వెలుగుగా కనిపిస్తుంది.
చిద్వ్యోమావయవస్ సర్గస్ సర్గస్యైతా దశాః క్షయాః । ఉదయాశ్ చేతి ఖం సర్వం కిం నాశి కిమ్ అనాశి వా
చైతన్య ఆకాశంలో భాగాలు సృష్టి, సృష్టిలోని వివిధ స్థితులు, లయ, ఉద్భవం ఇవన్నీ. అలా చూస్తే, ఆకాశం అంతా — నశించేది ఏది? నశించని ఏది?
యద్ యద్ యదాత్మకం తత్త్వం తద్ వినాశం వినాక్షయి । తస్మాద్ బ్రహ్మాత్మకం దృశ్యం విద్ధి బ్రహ్మవద్ అక్షయమ్
ఏది ఏ స్వభావంతో ఉందో అది మాత్రమే నశిస్తుంది; ఆ స్వభావం లేనిది నశించదు. అందుకే, బ్రహ్మ స్వరూపంగా కనిపించేది కూడా బ్రహ్మ వలెనే నశించదు అని తెలుసుకో.
చిన్మాత్రే పరమే వ్యోమ్ని కుత ఏవ భవాభవౌ । కుతో భావవికారాదిẖ కథం వ్యోమ్ని నిరాకృతౌ
శుద్ధమైన పరమ చైతన్య ఆకాశంలో ఉత్పత్తి లేదా లయం ఎలా కలుగుతాయి? రూపం లేని ఆకాశంలో ఉనికిలో మార్పులు ఎలా సంభవిస్తాయి?
మహాకల్పాదయో భావా రామైతాని జగన్తి చ । బ్రహ్మాత్మకతయైవాస్మిన్ సంవిద్బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
ఓ రామా, మహాకల్పాలు, ఈ జగత్తులన్నీ బ్రహ్మస్వరూపమైన ఈ చైతన్యంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
నిరాకృత్య్ అచ్ఛచిన్మాత్రం దృశ్యం సఙ్కల్ప్య తద్వశమ్ । యాతి యేనైవ ఘటితో యక్షస్ తం ఘట్టయేత్ కిల
నిరాకారమైన, నిర్మలమైన ఆ చైతన్యం, ఈ జగత్తును ఊహించి, దానిని తన వశంలో ఉంచుతుంది. ఇది యక్షుడు ఒక మాయను సృష్టించి, దాన్ని తన ఇష్టానుసారం నడిపించడంలా ఉంటుంది.
అవయవావయవినోర్ దృశ్యయోర్ వాప్య్ అదృశ్యయోః । ఏకాత్మనోర్ ఏవ సదా న భేదో ఽస్తి కదాచన
భాగం, సంపూర్ణం, కనిపించేది, కనిపించనిది — వీటన్నిటికీ ఎప్పుడూ వాస్తవంగా ఎలాంటి తేడా ఉండదు. ఇవన్నీ ఒకే తత్వానికి చెందినవే.
ఇతో భావ ఇతో ఽభావ ఇతస్ సర్గ ఇతẖ క్షయః । స్వభావమ్ ఏవానుభవద్ ఇతి బ్రహ్మాచలం స్థితమ్
ఇదినుండే ఉనికి, ఇదినుండే లేనితనం, ఇదినుండే సృష్టి, ఇదినుండే లయము కలుగుతాయి. తన స్వభావాన్ని అనుభవిస్తూ, బ్రహ్మం అచలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవమ్మయే ఽపి పరమే బ్రహ్మాకాశే న రఞ్జనాః । కాశ్చిద్ ఏవాఙ్గ సన్తీన్దుబిమ్బే విషలతా యథా
ఇలాంటి పరమమైన బ్రహ్మాకాశంలో ఎలాంటి మలినతలు ఉండవు. ఓ సఖీ! చంద్రబింబంపై కొన్ని చిన్న మచ్చలు ఉన్నట్టు మాత్రమే కొన్ని తక్కువ మచ్చలు ఉండొచ్చు.
నిర్మలే పరమాకాశే క్వ భావాభావరఞ్జనాః । క్వాదిమధ్యాన్తకలనాẖ క్వ లోకాన్తరవిభ్రమః
పరిపూర్ణమైన పవిత్రమైన ఆకాశంలో, ఉండటమో లేక ఉండకపోవడమో అనే భావాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? మొదలు, మధ్య, అంతం అనే ఊహలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇతర లోకాల గురించి అయోమయం ఎక్కడ ఉంది?
అపరిజ్ఞానమ్ ఏవైకమ్ అత్ర దోషవద్ ఉత్థితమ్ । కేవలం తత్ పరావృత్య ప్రేక్షణాత్ పరిశామ్యతి
ఇక్కడ ఒక తప్పులా అనిపించే అజ్ఞానం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అయితే దాన్ని తిరిగి చూసినప్పుడు, అది పూర్తిగా నశిస్తుంది.
అజ్ఞానం జ్ఞప్తిబోధేన పరామృష్టం ప్రణశ్యతి । యేనైవాభ్యుత్థితం తేన పవనేనేవ దీపకః
అజ్ఞానం జ్ఞానరశ్మి తాకినప్పుడు, అది నశిస్తుంది. దీపాన్ని వెలిగించిన గాలి చివరికి దానిని ఆర్పేసినట్లే.
అజ్ఞానం సమ్పరిజ్ఞాతం నాసీద్ ఏవేతి బుధ్యతే । అబన్ధమోక్షం బ్రహ్మైవ సర్వమ్ ఇత్య్ అవగమ్యతే
అజ్ఞానం పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది అసలు లేనిదే అని గ్రహించబడుతుంది. అప్పుడు బంధమూ, మోక్షమూ లేని బ్రహ్మమే అన్నీ అని స్పష్టమవుతుంది.