మేఘాన్ పరిదధత్య్ ఉచ్చైర్ భూతాన్య్ ఉచ్చైḫపటాన్ ఇవ । ప్రతివర్షం విజాతీయాన్య్ ఉత్పద్యన్తే ఫలాన్య్ అగే
ప్రాణులు, ఎత్తైన వస్త్రాలు ధరించినట్టుగా, ఆకాశంలో మేఘాలను మోస్తూ ఉంటాయి. ప్రతి సంవత్సరం, వాటి చివరల్లో వేర్వేరు రకాల ఫలాలు పుట్టుకొస్తుంటాయి.
సన్నివేశే న నియతైర్ అఙ్గానాం వివిధాఙ్గకైః । శిరోభిస్ సర్వభూతని పరిక్రామన్తి భూమిగైః
వాటి అవయవాలు స్థిరంగా లేకుండా, వింత వింత భాగాలతో, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు తలలే శరీరాలుగా కలిగి తిరుగుతూ ఉంటాయి.
శాస్త్రవేదవిహీనాని నిర్ధర్మాణ్య్ ఏవ కానిచిత్ । యత్కిఞ్చనైకకారీణి తిర్యగ్వత్ త్రిజగన్త్య్ అధః
కొందికొన్ని లోకాలు శాస్త్రాలు, వేదాలు లేని, ధర్మం లేని, ఎవరి ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించే, జంతువుల్లా వ్యవహరించే లోకాలు కూడా ఉంటాయి.
కామసంవిత్తిహీనాని నిస్స్త్రీజాతీని కానిచిత్ । భూతైస్ సంశుష్కహృదయైర్ వ్యాప్తాన్య్ అశ్మమయైర్ ఇవ
కొన్ని లోకాల్లో కోరికలు లేవు, అవగాహన కూడా లేదు, ఆడజాతి అసలు ఉండదు. అక్కడ ఉన్న జీవుల హృదయాలు ఎండిపోయినవిగా, రాళ్లలా కఠినంగా ఉంటాయి.
పవనాశనభూతాని సమరత్నాశ్మకాని చ । అజ్ఞాతార్థాన్య్ అలుబ్ధాని నిర్గర్ధాని చ కానిచిత్
కొంతమంది ప్రాణులు గాలిని ఆహారంగా తీసుకుంటారు, మరికొందరు విలువైన రత్నాల్లా లేదా రాళ్లలా ఉంటారు. కొందరికి తమ జీవితం ఎందుకు అనేది తెలియదు, మరికొందరు ఆశ లేకుండా, ఇంకొందరు ఏదీ తమదిగా భావించకుండా జీవిస్తారు.
క్వచిత్ ప్రత్యేకమ్ ఆత్మానం పశ్యత్య్ ఆప్నోతి నేతరత్ । బహుభూతకమ్ అప్య్ అస్తి జగద్ ఇత్య్ ఏకభూతకమ్
కొన్ని చోట్ల ఒక్కొక్కరు తమను తాము మాత్రమే చూస్తారు, వేరే దేనినీ పొందరు. మరికొన్ని చోట్ల ప్రపంచం అనేక జీవులతో కూడినదిగా కనిపిస్తుంది, అదే సమయంలో అది ఒకటే అని కూడా అనిపిస్తుంది.
నఖకేశాదికే యద్వత్ తద్వద్ అన్యత్ర సంస్థితిః । ఆత్మవత్ సర్వభూతానామ్ ఏకభూతాత్మభావనా
నఖాలు, జుట్టు వంటి వాటిలో జీవితం ఉన్నట్లు, అదే విధంగా ఇతరత్రా కూడా ఉంటుంది. అన్ని జీవుల్లోనూ మనసు ఒకటే అని భావించడం జరుగుతుంది.
అనన్తాపారపర్యన్తం శూన్యమ్ ఏవ బహు క్వచిత్ । యన్ న నస్ సంవిద్ ఆప్నోతి తస్యాన్తే ఽపి జగత్ పునః
కొన్ని చోట్ల అంతు లేకుండా, అంచు లేకుండా, ఖాళీదే కనిపిస్తుంది. మనసు చేరని చోట, ఆ ఖాళీ చివరలో కూడా ప్రపంచం మళ్లీ కనిపిస్తుంది.
అత్యన్తాబుద్ధబుద్ధీని మోక్షశబ్దార్థదృష్టిషు । దారుయన్త్రమయాశేషభూతౌఘాన్య్ ఏవ కానిచిత్
కొన్ని జీవులు పూర్తిగా అవగాహన లేకుండా ఉంటాయి, 'మోక్షం' అనే పదానికి అర్థం కూడా తెలియదు. అవి కలపతో చేసిన యంత్రాల్లా, కేవలం జీవుల సమూహాలే.
ఋక్షచక్రవిహీనాని నిష్కాలకలనాని చ । మూకసఙ్కేతసారాణి భూతజాలాని కానిచిత్
కొన్ని జీవ సమూహాలకు నక్షత్రాలు లేదా చక్రాలు ఉండవు, లెక్కలు కూడా తెలియవు. అవి మౌనంగా సంకేతం చూపే జీవ సమూహాలే.
కానిచిద్ వర్జితాన్య్ ఏవ నేత్రశబ్దార్థసంవిదా । వ్యర్థదీప్తార్కతేజాంసి భూతానీత్య్ ఏకచిన్తయా
కొన్ని జీవులు చూపు, శబ్దం, అర్థం అనే అవగాహనలే లేవు. వాటి ప్రకాశం సూర్యుడు వెలిగినట్టు ఉన్నా, దాని ప్రయోజనం లేదు. అవి కేవలం ఒక్క ఆలోచన వల్లే జీవులుగా భావించబడతాయి.
ఘ్రాణసంవిద్విహీనాని వ్యర్థామోదాని కానిచిత్ । మూకాని శబ్దవైయర్థ్యాచ్ ఛ్రుతిహీనాని కానిచిత్
కొన్ని జీవులకు వాసన తెలుసుకునే శక్తి లేదు, వాటి సువాసన వృథా అవుతుంది. మరికొన్ని శబ్దం పనికిరాని వల్ల మూగలుగా ఉంటాయి, ఇంకొన్ని వినే శక్తి లేకుండా ఉంటాయి.
వాక్యసంవిద్విహీనత్వాత్ ప్రమూకాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । స్పర్శసంవిద్విహీనత్వాద్ అశ్మాఙ్గాన్య్ ఏవ కానిచిత్
కొన్ని జీవులు మాటల శక్తి లేక మూగవారిలా ఉంటాయి; మరికొన్ని జీవులు స్పర్శ శక్తి లేక రాళ్లవంటివిగా ఉంటాయి.
సంవిన్మాత్రమయాన్య్ ఏవ దృష్టాన్య్ అపి చ కానిచిత్ । వ్యవహారీణ్య్ అథాగ్రాహ్యాణ్య్ ఏవ నిత్యం పిశాచవత్
కొన్ని జీవులు పూర్తిగా చైతన్యంతోనే నిండినవిగా కనిపిస్తాయి; ఇవి లోకంలో వ్యవహరించినా ఎప్పుడూ అందుకోలేని వాటిగా, పిశాచాలవంటివిగా ఉంటాయి.
భూమయాన్య్ ఏకనిష్ఠాని నిష్పిణ్డాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు భూమిలోనే స్థిరంగా, ఘనంగా ఉంటాయి; మరికొన్ని ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలియాడుతుంటాయి.
కానిచిద్ వారిపూర్ణాని వహ్నిపూర్ణాని కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు నీటితో నిండివుంటాయి, మరికొన్ని అగ్నితో నిండివుంటాయి; ఇవన్నీ ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలుతుంటాయి.
ధరాపీఠైకపూర్ణేషు తిష్ఠన్త్య్ అన్యేషు దేహినః । భేకా ఇవ శిలాకోశే కీటా ఇవ ధరోదరే
పూర్తిగా భూమితో నిండిన లోకాల్లో, అక్కడ జీవులు రాళ్లలో కప్పలల్లా, భూమిలో పురుగుల్లా నివసిస్తారు.
జలైకపరిపూర్ణేషు నిరబ్ధ్యుర్వీవనాద్రిషు । భ్రమన్త్య్ అన్యేషు భూతాని నిత్యమ్ ఏవోగ్రమీనవత్
కేవలం నీటితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు లేని భూముల్లో, అడవుల్లో, కొండల్లో, అక్కడ ఇతర జీవులు ఎప్పుడూ ఉగ్రమైన చేపలవలె తిరుగుతూ ఉంటారు.
అన్యేష్వ్ అగ్న్యేకపూర్ణేషు జలాదిరహితాన్య్ అపి । భూతాన్య్ అగ్నిమయాన్య్ ఏవ స్ఫురన్త్య్ అలమ్ అలాతవత్
మరొక చోట కేవలం అగ్నితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు మొదలైనవి లేని చోట కూడా, అగ్నితో మాత్రమే ఏర్పడిన జీవులు, అగ్నికర్ర తిరిగినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.
అన్యేష్వ్ అనిలపూర్ణేషు భూతాన్య్ అస్తేతరాణ్య్ అపి । వాతమాత్రమయాఙ్గాని స్ఫురన్త్య్ అర్జునవాతవత్
ఇంకొన్ని లోకాల్లో గాలి మాత్రమే నిండివుంటే, ఇతర భూతాలు లేకపోయినా, గాలితోనే ఏర్పడిన శరీరాలు, అర్జునచెట్టు వద్ద గాలి ఊదినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.
అన్యేషు వ్యోమమాత్రాత్మదేహేషు వ్యోమరూపిణః । ప్రాణినస్ సన్తి సర్గేష్వ్ అదర్శనవ్యవహారిణః
కొన్ని లోకాల్లో, ఆకాశమే స్వరూపంగా ఉన్న శరీరాలలో, ఆకాశంలా ఉండే ప్రాణులు ఉన్నారు. వారు సృష్టిలో కనిపించకుండా, తమ తమ విధంగా జీవిస్తున్నారు.
పాతాలపాతిషు తథామ్బరమ్ ఉత్పతత్సు తిష్ఠత్సు విభ్రమపరేష్వ్ అథ దిఙ్ముఖేషు । నానాజగత్సు కిమ్ ఇవాస్తి మయా న దృష్టం యన్ నామ చిజ్జలధిచఞ్చలబుద్బుదేషు
పాతాళంలో నివసించేవాళ్లు, ఆకాశంలో ఎగిరేవాళ్లు, నిలిచిపోయినవారు, మాయలో మునిగిపోయినవారు, దిక్కుల సరిహద్దుల్లో ఉన్నవారు—ఇలా ఎన్నో లోకాల్లో, ఈ చైతన్య సముద్రంలో ఎప్పుడూ మారుతూ ఉండే బుడబుడల మధ్య, నేను చూడని, పేరు పెట్టని, గమనించని దేనైనా ఉందా?
చిదాకాశాశ్ చిదాకాశే పయసీవ పయోరయాః । చిత్త్వాజ్ జీవాస్ స్ఫురన్త్య్ ఏతే యే త ఏవ మనాంసి నః
నీటిలో అలలు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే చైతన్యాకాశంలో చైతన్య తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ చైతన్యంనుంచి జీవులు ఉద్భవించి, కదిలిపోతుంటారు—వీటే మన మనస్సులు.
విశదాకాశరూపాణి తాన్య్ ఏవ చ మనాంసి నః । జగన్తి తాన్య్ అనన్తాని సమ్పన్నాన్య్ అభితస్ స్వయమ్
ఈ మనస్సులే, నిర్మలమైన ఆకాశంలా రూపాన్ని కలిగి, అనేక లోకాలుగా మారతాయి. అవి అంతులేని లోకాలు, స్వయంగా అన్ని వైపులా ఉద్భవిస్తుంటాయి.
సర్వభూతగణే మోక్షం మహాకల్పక్షయే గతే । పునẖ కస్య కథం సర్గసంవిత్తిర్ ఉపజాయతే
అన్ని జీవులు మహాకల్పాంతంలో విముక్తి పొందిన తర్వాత, మళ్లీ ఎవరికోసం, ఎలా ఈ సృష్టి తెలిసివస్తుంది?
తస్మాన్ న కస్యచిత్ కిఞ్చిత్ కదాచిన్ నశ్యతి క్వచిత్ । న చైవ జాయతే బ్రహ్మ శాన్తం దృశ్యమ్ అజం స్థితమ్
కాబట్టి, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఏదీ నశించదు, ఏదీ పుట్టదు కూడా. శాంతమైన, కనిపించే, జన్మించని బ్రహ్మమే ఎప్పటికీ స్థిరంగా ఉంటుంది.
వపుర్ జగద్ ఇదం తస్యా నను నామ మహాచితేః । కథం నశ్యత్య్ అనష్టాయాం తస్యాం సా చ న నశ్యతి
ఈ జగత్తు ఆ మహాచైతన్యానికి శరీరమే. అది నశించనిప్పుడు, ఈ లోకం ఎలా నశిస్తుంది? అదే కూడా ఎప్పుడూ నశించదు.
సంవిదో హృదయం స్వప్నే యథా భాతి జగత్తయా । వ్యోమాత్మైవ తథైవాదిసర్గాత్ ప్రభృతి భాసతే
మనసులో కలలో ప్రపంచం కనిపించునట్లు, సృష్టి ఆరంభం నుంచీ ఆ ఆకాశస్వరూపమైనది కూడా అలాగే వెలుగుగా కనిపిస్తుంది.
చిద్వ్యోమావయవస్ సర్గస్ సర్గస్యైతా దశాః క్షయాః । ఉదయాశ్ చేతి ఖం సర్వం కిం నాశి కిమ్ అనాశి వా
చైతన్య ఆకాశంలో భాగాలు సృష్టి, సృష్టిలోని వివిధ స్థితులు, లయ, ఉద్భవం ఇవన్నీ. అలా చూస్తే, ఆకాశం అంతా — నశించేది ఏది? నశించని ఏది?
యద్ యద్ యదాత్మకం తత్త్వం తద్ వినాశం వినాక్షయి । తస్మాద్ బ్రహ్మాత్మకం దృశ్యం విద్ధి బ్రహ్మవద్ అక్షయమ్
ఏది ఏ స్వభావంతో ఉందో అది మాత్రమే నశిస్తుంది; ఆ స్వభావం లేనిది నశించదు. అందుకే, బ్రహ్మ స్వరూపంగా కనిపించేది కూడా బ్రహ్మ వలెనే నశించదు అని తెలుసుకో.