పాషాణమౌనప్రతిమం నకిఞ్చిద్ అభిశబ్దితమ్ । యత్ తత్ కిఞ్చిద్ ఇవోద్ద్యోతరూపం బ్రహ్మ జగత్ స్మృతమ్
పాషాణం మౌనంలా, ఏ మాటలతోనూ వివరించలేని, స్వల్ప రూపాన్ని పోలినట్టుగా కనిపించే దానిని బ్రహ్మ అని, అదే జగత్తుగా గుర్తించబడుతుంది.
విభాత్య్ అచేత్యచిద్వ్యోమ్ని స్వసత్తైవ జగత్తయా । నిరాకారే నిరాకారా స్వప్నానుభవసన్నిభా
అజ్ఞానం, అసత్త్వం అనే ఖాళీ స్థలంలో, దాని స్వంత ఉనికే జగత్తుగా ప్రకాశిస్తుంది. ఆ రూపరహితంలో కూడా అది రూపం లేనిదిగా, కలలో అనుభూతి లాంటిదిగా ఉంటుంది.
అనన్యద్ ఆత్మనో బ్రహ్మ సర్వం భామాత్రరూపకమ్ । ప్రకాశనమ్ ఇవాలోకẖ కరోతి న కరోతి చ
ఆత్మకు భిన్నంగా లేని బ్రహ్మమే అన్నీ, అది చైతన్య కాంతిగా వెలుగుతుంది. అది వెలుగు లాగానే, ఒకవైపు ప్రకాశింపజేస్తుంది, మరోవైపు ప్రకాశింపజేయదు.
తేషు రామానుభూయన్తే జగల్లక్షేషు తత్ర వై । ఉష్ణాని చన్ద్రవృన్దాని సూర్యాశ్ శీతలమూర్తయః
అక్కడ రామా, జగత్తులో కనిపించే లక్షణాల్లో, వెచ్చని చంద్రులు, చల్లని సూర్యులు అనుభవించబడతాయి.
ప్రజాస్ తమసి పశ్యన్తి పశ్యన్త్య్ ఏవ న తేజసి । ఉలూకస్య సమాచారాస్ తస్యైవ సదృశస్వనాః
అక్కడ జీవులు చీకటిలో చూస్తారు, కానీ వెలుతురులో చూడలేరు. వారి ప్రవర్తన గుడ్లగూబల వంటిది, వారి శబ్దాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
ఇతశ్ శుభేన నశ్యన్తి యాన్తి పాపైస్ తథా దివమ్ । విషాశనేన జీవన్తి మ్రియన్తే ఽమృతభోజనైః
ఇక్కడ ధర్మంతో నశిస్తారు, పాపంతో స్వర్గానికి చేరుకుంటారు. విషం తింటూ బ్రతుకుతారు, అమృతం తింటే మరణిస్తారు.
యద్ యథా బుధ్యతే బోధో యథోదేత్య్ అథ వా స్వతః । తథాశు స్ఫుటతామ్ ఏతి సద్ వాసద్ వా సద్ ఏవ తత్
ఏదైనా జ్ఞానం ఎలా కలుగుతుందో, అది తానే వచ్చిందో, లేక ఏదైనా విధంగా వచ్చిందో, అది నిజమైనదా, అబద్ధమా అన్నది వెంటనే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. అది మాత్రమే అక్కడ ఉంటుంది.
విటపాకారమూలౌఘదర్శనాద్ వజ్రశోభిభిః । ఘూర్ణతే పుష్పపత్త్రాఢ్యైḫ పాదపైర్ వ్యోమ్ని కాననమ్
మూలాలు, కొమ్మలు, తాడులు కనిపించడంవల్ల ఆకాశంలో ఉన్న అడవి వృక్షాలు పుష్పాలు, ఆకులతో అలంకరించబడి వజ్రాల్లా మెరిసిపోతూ ఊగుతున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
సికతాḫ పీడితాస్ సత్యస్ స్రవన్తి స్నేహజం రసమ్ । శిలాఫలహకేభ్యశ్ చ జాయన్తే కమలాన్య్ అలమ్
రేణువులను బలంగా నొక్కితే, అవి నిజంగా తేమతో కూడిన రసం కారుస్తాయి. రాళ్లలోని ఫలాల నుంచి కూడా పుష్కలంగా కమలాలు పుట్టుకొస్తాయి.
దారుణ్య్ అశ్మని భిత్తౌ చ చఞ్చలాస్ సాలభఞ్జికాః । గృహాఙ్గనాభిస్ సహితా గాయన్తి కథయన్తి చ
చెక్క, రాయి, గోడలపై ఉన్న చలికాలపు స్త్రీమూర్తులు, ఇంటి మహిళలతో కలిసి పాటలు పాడుతూ, మాటలు చెప్పుతూ కనిపిస్తారు.
మేఘాన్ పరిదధత్య్ ఉచ్చైర్ భూతాన్య్ ఉచ్చైḫపటాన్ ఇవ । ప్రతివర్షం విజాతీయాన్య్ ఉత్పద్యన్తే ఫలాన్య్ అగే
ప్రాణులు, ఎత్తైన వస్త్రాలు ధరించినట్టుగా, ఆకాశంలో మేఘాలను మోస్తూ ఉంటాయి. ప్రతి సంవత్సరం, వాటి చివరల్లో వేర్వేరు రకాల ఫలాలు పుట్టుకొస్తుంటాయి.
సన్నివేశే న నియతైర్ అఙ్గానాం వివిధాఙ్గకైః । శిరోభిస్ సర్వభూతని పరిక్రామన్తి భూమిగైః
వాటి అవయవాలు స్థిరంగా లేకుండా, వింత వింత భాగాలతో, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు తలలే శరీరాలుగా కలిగి తిరుగుతూ ఉంటాయి.
శాస్త్రవేదవిహీనాని నిర్ధర్మాణ్య్ ఏవ కానిచిత్ । యత్కిఞ్చనైకకారీణి తిర్యగ్వత్ త్రిజగన్త్య్ అధః
కొందికొన్ని లోకాలు శాస్త్రాలు, వేదాలు లేని, ధర్మం లేని, ఎవరి ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించే, జంతువుల్లా వ్యవహరించే లోకాలు కూడా ఉంటాయి.
కామసంవిత్తిహీనాని నిస్స్త్రీజాతీని కానిచిత్ । భూతైస్ సంశుష్కహృదయైర్ వ్యాప్తాన్య్ అశ్మమయైర్ ఇవ
కొన్ని లోకాల్లో కోరికలు లేవు, అవగాహన కూడా లేదు, ఆడజాతి అసలు ఉండదు. అక్కడ ఉన్న జీవుల హృదయాలు ఎండిపోయినవిగా, రాళ్లలా కఠినంగా ఉంటాయి.
పవనాశనభూతాని సమరత్నాశ్మకాని చ । అజ్ఞాతార్థాన్య్ అలుబ్ధాని నిర్గర్ధాని చ కానిచిత్
కొంతమంది ప్రాణులు గాలిని ఆహారంగా తీసుకుంటారు, మరికొందరు విలువైన రత్నాల్లా లేదా రాళ్లలా ఉంటారు. కొందరికి తమ జీవితం ఎందుకు అనేది తెలియదు, మరికొందరు ఆశ లేకుండా, ఇంకొందరు ఏదీ తమదిగా భావించకుండా జీవిస్తారు.
క్వచిత్ ప్రత్యేకమ్ ఆత్మానం పశ్యత్య్ ఆప్నోతి నేతరత్ । బహుభూతకమ్ అప్య్ అస్తి జగద్ ఇత్య్ ఏకభూతకమ్
కొన్ని చోట్ల ఒక్కొక్కరు తమను తాము మాత్రమే చూస్తారు, వేరే దేనినీ పొందరు. మరికొన్ని చోట్ల ప్రపంచం అనేక జీవులతో కూడినదిగా కనిపిస్తుంది, అదే సమయంలో అది ఒకటే అని కూడా అనిపిస్తుంది.
నఖకేశాదికే యద్వత్ తద్వద్ అన్యత్ర సంస్థితిః । ఆత్మవత్ సర్వభూతానామ్ ఏకభూతాత్మభావనా
నఖాలు, జుట్టు వంటి వాటిలో జీవితం ఉన్నట్లు, అదే విధంగా ఇతరత్రా కూడా ఉంటుంది. అన్ని జీవుల్లోనూ మనసు ఒకటే అని భావించడం జరుగుతుంది.
అనన్తాపారపర్యన్తం శూన్యమ్ ఏవ బహు క్వచిత్ । యన్ న నస్ సంవిద్ ఆప్నోతి తస్యాన్తే ఽపి జగత్ పునః
కొన్ని చోట్ల అంతు లేకుండా, అంచు లేకుండా, ఖాళీదే కనిపిస్తుంది. మనసు చేరని చోట, ఆ ఖాళీ చివరలో కూడా ప్రపంచం మళ్లీ కనిపిస్తుంది.
అత్యన్తాబుద్ధబుద్ధీని మోక్షశబ్దార్థదృష్టిషు । దారుయన్త్రమయాశేషభూతౌఘాన్య్ ఏవ కానిచిత్
కొన్ని జీవులు పూర్తిగా అవగాహన లేకుండా ఉంటాయి, 'మోక్షం' అనే పదానికి అర్థం కూడా తెలియదు. అవి కలపతో చేసిన యంత్రాల్లా, కేవలం జీవుల సమూహాలే.
ఋక్షచక్రవిహీనాని నిష్కాలకలనాని చ । మూకసఙ్కేతసారాణి భూతజాలాని కానిచిత్
కొన్ని జీవ సమూహాలకు నక్షత్రాలు లేదా చక్రాలు ఉండవు, లెక్కలు కూడా తెలియవు. అవి మౌనంగా సంకేతం చూపే జీవ సమూహాలే.
కానిచిద్ వర్జితాన్య్ ఏవ నేత్రశబ్దార్థసంవిదా । వ్యర్థదీప్తార్కతేజాంసి భూతానీత్య్ ఏకచిన్తయా
కొన్ని జీవులు చూపు, శబ్దం, అర్థం అనే అవగాహనలే లేవు. వాటి ప్రకాశం సూర్యుడు వెలిగినట్టు ఉన్నా, దాని ప్రయోజనం లేదు. అవి కేవలం ఒక్క ఆలోచన వల్లే జీవులుగా భావించబడతాయి.
ఘ్రాణసంవిద్విహీనాని వ్యర్థామోదాని కానిచిత్ । మూకాని శబ్దవైయర్థ్యాచ్ ఛ్రుతిహీనాని కానిచిత్
కొన్ని జీవులకు వాసన తెలుసుకునే శక్తి లేదు, వాటి సువాసన వృథా అవుతుంది. మరికొన్ని శబ్దం పనికిరాని వల్ల మూగలుగా ఉంటాయి, ఇంకొన్ని వినే శక్తి లేకుండా ఉంటాయి.
వాక్యసంవిద్విహీనత్వాత్ ప్రమూకాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । స్పర్శసంవిద్విహీనత్వాద్ అశ్మాఙ్గాన్య్ ఏవ కానిచిత్
కొన్ని జీవులు మాటల శక్తి లేక మూగవారిలా ఉంటాయి; మరికొన్ని జీవులు స్పర్శ శక్తి లేక రాళ్లవంటివిగా ఉంటాయి.
సంవిన్మాత్రమయాన్య్ ఏవ దృష్టాన్య్ అపి చ కానిచిత్ । వ్యవహారీణ్య్ అథాగ్రాహ్యాణ్య్ ఏవ నిత్యం పిశాచవత్
కొన్ని జీవులు పూర్తిగా చైతన్యంతోనే నిండినవిగా కనిపిస్తాయి; ఇవి లోకంలో వ్యవహరించినా ఎప్పుడూ అందుకోలేని వాటిగా, పిశాచాలవంటివిగా ఉంటాయి.
భూమయాన్య్ ఏకనిష్ఠాని నిష్పిణ్డాన్య్ ఏవ కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు భూమిలోనే స్థిరంగా, ఘనంగా ఉంటాయి; మరికొన్ని ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలియాడుతుంటాయి.
కానిచిద్ వారిపూర్ణాని వహ్నిపూర్ణాని కానిచిత్ । జగన్తి వ్యోమరూపాణి తావత్ తత్ర కచన్తి ఖే
కొన్ని లోకాలు నీటితో నిండివుంటాయి, మరికొన్ని అగ్నితో నిండివుంటాయి; ఇవన్నీ ఆకాశరూపంలో ఉండి, ఆకాశంలో తేలుతుంటాయి.
ధరాపీఠైకపూర్ణేషు తిష్ఠన్త్య్ అన్యేషు దేహినః । భేకా ఇవ శిలాకోశే కీటా ఇవ ధరోదరే
పూర్తిగా భూమితో నిండిన లోకాల్లో, అక్కడ జీవులు రాళ్లలో కప్పలల్లా, భూమిలో పురుగుల్లా నివసిస్తారు.
జలైకపరిపూర్ణేషు నిరబ్ధ్యుర్వీవనాద్రిషు । భ్రమన్త్య్ అన్యేషు భూతాని నిత్యమ్ ఏవోగ్రమీనవత్
కేవలం నీటితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు లేని భూముల్లో, అడవుల్లో, కొండల్లో, అక్కడ ఇతర జీవులు ఎప్పుడూ ఉగ్రమైన చేపలవలె తిరుగుతూ ఉంటారు.
అన్యేష్వ్ అగ్న్యేకపూర్ణేషు జలాదిరహితాన్య్ అపి । భూతాన్య్ అగ్నిమయాన్య్ ఏవ స్ఫురన్త్య్ అలమ్ అలాతవత్
మరొక చోట కేవలం అగ్నితో నిండిన లోకాల్లో, నీరు మొదలైనవి లేని చోట కూడా, అగ్నితో మాత్రమే ఏర్పడిన జీవులు, అగ్నికర్ర తిరిగినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.
అన్యేష్వ్ అనిలపూర్ణేషు భూతాన్య్ అస్తేతరాణ్య్ అపి । వాతమాత్రమయాఙ్గాని స్ఫురన్త్య్ అర్జునవాతవత్
ఇంకొన్ని లోకాల్లో గాలి మాత్రమే నిండివుంటే, ఇతర భూతాలు లేకపోయినా, గాలితోనే ఏర్పడిన శరీరాలు, అర్జునచెట్టు వద్ద గాలి ఊదినట్టు చురుగ్గా కదులుతుంటాయి.