జ్వలతస్ సర్వతో ఽజస్రం చిత్తస్థాలీషు తిష్ఠతః । యస్య చిన్మాత్రదీపస్య భాసా భాతి జగత్త్రయమ్
ఎవరికి మనస్సు అనే పాత్రలో ఎప్పుడూ వెలిగే చైతన్యదీపం ఉంటుందో, ఆ దీపం వెలుతురులోనే మూడు లోకాలు ప్రకాశిస్తాయి.
యం వినార్కాదయో ఽప్య్ ఏతే ప్రకాశాస్ తిమిరోపమాః । సతి యస్మిన్ ప్రవర్తన్తే త్రిజగన్మృగతృష్ణికాః
ఎవరిని లేకుండా సూర్యుడు మొదలైనవారు వెలిగినా చీకటి లాంటివారైపోతారో, ఆయన ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మూడు లోకాల మృగతృష్ణికలు కనిపిస్తాయో, వారు పరమార్థాన్ని గ్రహించినవారు.
సస్పన్దే సముదేతీవ నిస్స్పన్దే ఽన్తర్గతేవ చ । ఇయం యస్మిఞ్ జగల్లక్ష్మీర్ అలాత ఇవ చక్రతా
ఈ జగత్తు మహిమ చలనం ఉన్నప్పుడు వెలుగులోకి వస్తుంది, నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు లోపల దాగి ఉంటుంది. ఇది చుట్టుముట్టే అగ్నికాంతి వలె, యివన్నీ ఎవరిలో జరుగుతాయో, వారు ఆ పరమాత్మ.
జగన్నిర్మాణవిలయవిలాసో వ్యాపకో మహాన్ । స్పన్దాస్పన్దాత్మకో యస్య స్వభావో నిర్మలో ఽక్షయః
ప్రపంచ సృష్టి, లయ, లీలలు అన్నీ వ్యాపించి ఉండే ఆ మహాత్మకు, చలనం, నిశ్చలత రెండూ సహజ లక్షణాలు. ఆయన స్వరూపం నిర్మలమైనది, నశించనిది.
స్పన్దాస్పన్దమయీ యస్య పవనస్యేవ సర్వగా । సత్తా నామ్నైవ భిన్నేవ వ్యవహారాన్ న వస్తుతః
వాయువు లాగా చలనం, నిశ్చలత రెండింటినీ కలిగి, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉండే ఆ సత్త్వం, పేరులో మాత్రమే వేరు వేరు అనిపించినా, వాస్తవానికి ఒక్కటే.
సర్వదైవ ప్రబుద్ధో యస్ సుప్తో యస్ సర్వదైవ చ । న సుప్తో న ప్రబుద్ధశ్ చ యస్ సర్వత్రైవ సర్వదా
ఎప్పుడూ మేల్కొని ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ నిద్రలో ఉండేవాడు, ఏ సమయంలోనూ, ఎక్కడా నిద్రలో లేని వాడూ, మేల్కొని లేని వాడూ కూడా ఆయనే.
యదస్పన్దశ్ శివం శాన్తం యత్స్పన్దస్ త్రిజగత్స్థితిః । స్పన్దాస్పన్దవిలాసాత్మా య ఏకో భరితాకృతిః
చలనం లేనిది శాంతమైనది, మంగళకరమైనది. చలనం ఉన్నదే మూడు లోకాల ఉనికి. చలనం, అచలనం రెండింటి ఆటగా, ఒక్కటే అన్ని రూపాలను నింపినవాడు ఆయనే.
ఆమోద ఇవ పుష్పేషు న నశ్యతి వినాశిషు । ప్రత్యక్షస్థో ఽప్య్ అథాగ్రాహ్యశ్ శౌక్ల్యం శుక్లపటేష్వ్ ఇవ
పువ్వుల్లోని సువాసన, పువ్వు క్షీణించినా పోదు. తెల్ల బట్టల్లోని తెలుపు కనిపించినా, పట్టుకోలేము కదా. ఇదీ అలాగే ఉంటుంది.
మూకోపమో ఽపి యో వక్తా మన్తా యో ఽప్య్ ఉపలోపమః । యో భోక్తా నిత్యతృప్తో ఽపి కర్తా యశ్ చాప్య్ అకిఞ్చన
నోరు లేని వాడిలా కనిపించినా మాట్లాడేవాడు ఆయనే. రాయి లాంటి వాడిలా ఉన్నా ఆలోచించేవాడు ఆయనే. అనుభవించే వాడైనా ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటాడు. చేసే వాడైనా ఏమీ తనది కాదు.
యో ఽనఙ్గో ఽపి సమస్తాఙ్గస్ సహస్రకరలోచనః । నకిఞ్చిత్ సంస్థితేనాపి యేన వ్యాప్తమ్ ఇదం జగత్
అవయవాలు లేనివాడైనా, అన్ని అవయవాలు ఉన్నవాడే. వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి కళ్ళు ఉన్నవాడే. ఏదీ తనలో స్థిరంగా లేకపోయినా, ఈ లోకం అంతా ఆయన వల్లే నిండిపోయింది.
నిరిన్ద్రియబలస్యాపి యస్యాశేషేన్ద్రియక్రియాః । యస్య నిర్మనసో ఽప్య్ ఏతా మనోనిర్మాణరీతయః
ఇంద్రియాల బలం లేకపోయినా, అన్ని ఇంద్రియాల పనులు ఆయనవే. మనస్సు లేకపోయినా, ఈ మనస్సు సృష్టించే మార్గాలు కూడా ఆయనవే.
యదనాలోచనాద్ భాన్తి సంసారోరగభీతయః । యస్మిన్ దృష్టే పలాయన్తే సర్వథా సర్వదేతయః
ఆయనను గ్రహించకపోవడం వల్లే సంసారసర్ప భయాలు కలుగుతాయి. ఆయనను చూసినప్పుడు, అన్ని రకాల భయాలు పూర్తిగా పారిపోతాయి.
సాక్షిణి స్ఫార ఆభాసే ధ్రువే దీప ఇవ క్రియాః । సతి యస్మిన్ ప్రవర్తన్తే చిత్రేహాస్ స్పన్దపూర్వికాః
సాక్షిగా, వెలిగే దీపంలా స్థిరంగా ఉన్న ఆయనలోనే అన్ని క్రియలు జరుగుతాయి. ఆయన ఉన్నప్పుడు, అన్ని విధాలైన చర్యలు మొదలవుతాయి.
యస్మాద్ ఘటపటాకారపదార్థశతపఙ్క్తయః । తరఙ్గకణకల్లోలవీచయో వారిధేర్ ఇవ
ఆయన నుంచే గడలు, వస్త్రాలు వంటి అనేక వస్తువుల వరుసలు పుట్టుకొస్తాయి. అవి సముద్రంలో అలలు, చినుకులు, కెరటాలు, తరంగాల్లా విస్తరిస్తాయి.
స ఏవాన్యతయోదేతి యః పదార్థశతభ్రమైః । కటకాఙ్గదకేయూరనూపురైర్ ఇవ కాఞ్చనమ్
ఎలా పసిడి చేతబట్టలు, చేతికడులు, పాదకడులు రూపంలో వేర్వేరుగా కనిపిస్తుందో, అదే విధంగా ఒకటే ఉన్నది అనేక వస్తువుల భ్రమతో వేరుగా కనిపిస్తుంది.
యస్ త్వమ్ ఏకావభాసాత్మా యో ఽహమ్ ఏతే జనాశ్ చ యే । యశ్ చ న త్వమ్ అబుద్ధాత్మన్ నాహం నైతే జనాశ్ చ యే
నీవు, నేను, ఈ జనులు — మనందరం ఒకే వెలుగు స్వరూపులం. నీవు కాదు, నేను కాదు, వీళ్లూ కాదు అనిపించేది ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడం వల్లే. నిజానికి మనందరం ఒక్కటే.
అన్యేవావ్యతిరిక్తైవ సైవాసేవ చ భఙ్గురా । పయసీవ తరఙ్గాలీ యస్మిన్ స్ఫురతి దృశ్యభూః
అదే ఒకటి వేరుగా కూడా ఉంటుంది, వేరుగా కానిది కూడా, ఉంది కూడా, లేదు కూడా, నశించేది కూడా. నీటిలో అలలు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో, అలాగే ఈ జగత్తు అందులో కనిపిస్తుంది.
యతః కాలస్య కలనా యతో దృశ్యస్య దృశ్యతా । మానసీ కలనా యేన యేన భాసాం విభాసనమ్
కాలం లెక్కించడమూ, కనబడే దానికి కనబడుట కూడా, మనస్సులో ఊహించడమూ, అన్ని వెలుగులకు వెలుగు ఇచ్చేది కూడా ఎవడో అతడినుంచే కలుగుతాయి.
క్రియాం రూపం రసం గన్ధం స్పర్శం శబ్దం చ చేతనమ్ । యద్ వేత్సి తద్ అసౌ దేవో యేన వేత్సి తద్ అప్య్ అసౌ
నీవు క్రియ, రూపం, రుచి, వాసన, స్పర్శ, శబ్దం, లేదా చైతన్యం ఏదైనా తెలుసుకుంటే, అది ఆ దేవుడే. నీవు దానిని తెలుసుకునే ద్వారా కూడా అదే దేవుడు ఉన్నాడు.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం మధ్యే యద్ దర్శనం స్థితమ్ । సాధో తదవధానేన స్వాత్మానమ్ అవబుధ్యసే
దృష్టికర్త, దర్శనం, దృష్ట్యర్థం — వీటి మధ్య నిలిచిన ఆ అవగాహనను, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు దృష్టిపెట్టినప్పుడు నీ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు.
అజమ్ అజరమ్ అజాడ్యం శాశ్వతం బ్రహ్మ నిత్యం శివమ్ అమలమ్ అనాద్యం వన్ధ్యవేద్యైర్ అనిన్ద్యమ్ । సకలకలనశూన్యం కారణం కారణానామ్ అనుభవనమ్ అవేద్యం వేదనం విత్త్వమ్ అన్తః
పుట్టుకలేని, వృద్ధాప్యములేని, మబ్బు లేని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మం, ఎప్పటికీ ఉండే, మంగళకరమైన, మలినతలేని, ఆదియులేని, వృథా జ్ఞానంతో అందుకోలేని, నిందలేని, అన్ని కల్పనలకూ అతీతమైనది, కారణాలకు కారణమైనది, అనుభూతికీ అందని, తెలిసే, అంతరంగ జ్ఞానిగా ఉన్నది.
మహాప్రలయసమ్పత్తౌ యద్ ఏతద్ అవశిష్యతే । భవత్వ్ ఏతద్ అనాకారం నామ నాస్త్య్ అత్ర సంశయః
మహాప్రళయ సమయంలో మిగిలేది ఏదైతే ఉంటుందో, అది రూపరహితం అవుతుంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
న శూన్యం కథమ్ ఏతత్ స్యాన్ న ప్రకాశః కథం భవేత్ । కథం వా న తమోరూపం కథం వా నైవ ఖాత్మకమ్
ఇది శూన్యమా ఎలా అవుతుంది? దీని లో వెలుగు లేనట్టు ఎలా ఉంటుంది? ఇది చీకటి స్వభావముకాదు అని ఎలా చెబుతాం? ఇది ఆకాశ స్వరూపం కాదు అని ఎలా చెప్పగలం?
కథం వా నైవ చిద్రూపం జీవో వా న కథం భవేత్ । కథం న బుద్ధితత్త్వం స్యాత్ కథం వా న మనో భవేత్
ఇది చైతన్య స్వరూపం కాదు అని ఎలా చెప్పగలం? జీవుడు లేడు అని ఎలా అంటాం? బుద్ధి తత్వం లేదు అని ఎలా చెబుతాం? మనస్సు లేదు అని ఎలా చెప్పగలం?
కథం వా న నకిఞ్చిత్ స్యాత్ కథం వా సర్వమ్ ఇత్య్ అపి । అనయా చ వచోభఙ్గ్యా మమ మోహ ఇవోదితః
ఏమీ లేదు అని ఎలా అంటాం? అంతా ఇదే అని ఎలా చెప్పగలం? ఇలాంటి ప్రశ్నలతో నా మోహమే బయటపడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది.
విషమో ఽయమ్ అతి ప్రశ్నో భవతా సముదాహృతః । భినద్మ్య్ ఏనం త్వ్ అయత్నేన నైశం తమ ఇవాంశుమాన్
మీరు చాలా క్లిష్టమైన ప్రశ్న అడిగారు. అయినా, నేను దాన్ని సులభంగా తొలగిస్తాను, రాత్రి చీకటిని సూర్యుడు పోగొట్టినట్టు.
మహాకల్పాన్తసమ్పత్తౌ యత్ తత్ సద్ అవశిష్యతే । తన్ నామ న యథా శూన్యం తద్ ఇదం కథ్యతే శృణు
మహాకల్పాంతంలో అన్నీ నశించిన తర్వాత కూడా ఏదో ఒకటి మిగిలి ఉంటుంది. అది ఖాళీగా లేదని, దానికి ఏమంటారో నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
అనుత్కీర్ణా యథా స్తమ్భే సంస్థితా సాలభఞ్జికా । తథా విశ్వం స్థితం తత్ర తేన శూన్యం న తత్ పదమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో చెక్కిన సాలభంజికా అక్కడే నిలిచి ఉంటుందో, అలాగే ఈ విశ్వం కూడా అక్కడే ఉంటుంది. అందుకే ఆ స్థితి ఖాళీ అని చెప్పలేం.
అయమ్ ఇత్థం మహాభోగో జగదాఖ్యో ఽవభాసతే । సత్యో భవత్వ్ అసత్యో వా యత్ర తత్ర క్వ శూన్యతా
ఇలా ఈ విశాలమైన అనుభవాన్ని జగత్తు అని పిలుస్తారు. అది నిజమా, అబద్ధమా అన్నది ఎలా ఉన్నా, ఖాళీ అనే భావన అక్కడ లేదు.
యథా న పుత్రికాశూన్యస్ స్తమ్భో ఽనుత్కీర్ణసాలికః । తథా తాత జగద్ బ్రహ్మ తేన శూన్యం న తత్ పదమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో చెక్కిన బొమ్మ లేనప్పుడు అది ఖాళీ అని చెప్పలేమో, అలాగే ప్రియమైనవాడా, ఈ జగత్తు బ్రహ్మమే. అందుకే ఆ స్థితి ఖాళీ కాదు.