త్వామ్ అప్య్ ఉదితనిర్వాణమ్ అహఙ్కారపిశాచకః । బాధతే కిమ్ ఇతి బ్రూహి మునే మన్మోహశాన్తయే
ఓ మునీంద్రా, నీవు నిర్వాణాన్ని పొందినవాడివైనా, ఈ అహంకార రూపి పిశాచం నిన్ను ఇంకా ఎందుకు బాధిస్తోంది? నా మనస్సులోని మోహం శాంతించేందుకు దయచేసి చెప్పు.
అహమ్భావం వినా దేహస్థితిస్ తజ్జ్ఞాజ్ఞయోర్ ఇహ । ఆధేయస్య నిరాధారా న సంస్థేవోపపద్యతే
‘నేను’ అనే భావం లేకుండా, ఈ శరీరం ఉన్నదిగా ఉండడం — అది జ్ఞానులు అయినా, అజ్ఞానులు అయినా — సాధ్యపడదు. ఆధారమున్నది, దాని ఆధారం లేకుండా నిలబడలేను.
అయం త్వ్ అత్ర విశేషస్ తం శృణు విశ్రాన్తచేతసః । శ్రుతేన యేనాహమ్భావపిశాచశ్ శాన్తిమ్ ఏతి తే
ఇక్కడ ఒక తేడా ఉంది, నిశ్చలమైన మనస్సుతో విను. ఇది వినగానే, నీలోని అహంభావ రూపి పిశాచం శాంతిస్తుంది.
అహమ్భావపిశాచో ఽయమ్ అజ్ఞానశిశునామునా । అవిద్యమాన ఏవాన్తẖ కల్పితస్ తేన సూత్థితః
ఈ అహంభావ పిశాచం, అజ్ఞానం అనే చిన్నపిల్ల వల్ల మనసులో ఊహించబడుతుంది. నిజంగా అది లేనప్పటికీ, ఊహించబడినందువల్ల ఉద్భవిస్తుంది.
అజ్ఞానమ్ అపి నాస్త్య్ ఏవ ప్రేక్షితం యన్ న లభ్యతే । విచారిణా దీపవతా స్వరూపం తమసో యథా
ఏదీ పొందలేనట్టు కనిపించే చోట అజ్ఞానం ఉండదు. దీని అసలు స్వరూపం విచారణతో, చీకటిని దీపం వెలుగులో ఎలా తెలుస్తుందో అలా తెలుస్తుంది.
యథా యథా విలోక్యతే తథా తథా విలీయతే । ఇహాజ్ఞతాపిశాచికా తథావిచారితా సతీ
దాన్ని ఎంతగా పరిశీలిస్తే అంతగా అది కరుగుతుంది. ఇక్కడ అజ్ఞానమనే పిశాచిని కూడా సరిగ్గా విచారించినప్పుడు అంతరించిపోతుంది.
విలసన్త్యామ్ అవిద్యాయామ్ అజ్ఞతోదేతి శాశ్వతీ । బుద్ధిమోహాత్మికా యక్షీ నిర్దేహైవ యథా నిశి
అజ్ఞానం వెలిగినప్పుడు, ఎప్పటికీ మాయలో పడే బుద్ధి కలిగిన యక్షిని, శరీరం లేకుండా, రాత్రిపూట కనిపించేదిలా ఉద్భవిస్తుంది.
సతి సర్గే త్వ్ అవిద్యాయాస్ సమ్భవో నాసతి క్వచిత్ । సతి ద్వితీయే శశిని ద్వితీయో విద్యతే శశః
సృష్టి ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది; అది లేనప్పుడు ఎప్పుడూ ఉండదు. రెండవ చంద్రుడు ఉన్నప్పుడే రెండవ మొసలి ఉంటుందన్నట్లు.
సర్గస్ త్వ్ అయమ్ అజాతత్వాద్ అజ్ఞజ్ఞాతో న విద్యతే । న జాతẖ కారణాభావాత్ పూర్వమ్ ఏవ ఖవృక్షవత్
ఈ సృష్టి అసలు పుట్టలేదు కనుక, తెలియని వారికి అది తెలియదు. కారణం లేకపోవడం వల్ల, అది ఎప్పుడూ కలగలేదు; అది ఆకాశంలో చెట్టు లాంటిది.
పరమాకాశకోశాన్తర్ ఆదిసర్గే నిరామయే । పృథ్వ్యాదేర్ ఉపలమ్భస్య భవేత్ కిమ్ ఇవ కారణమ్
పరమమైన ఆకాశపు లోపల, మొదటి స్వచ్ఛమైన సృష్టిలో, భూమి మొదలైనవి కనిపించడానికి ఏ కారణం ఉండగలదు?
బీజాత్ కారణతẖ కార్యమ్ అఙ్కురẖ కిల జాయతే । న బీజమ్ అపి యత్రాస్తి తత్ర స్యాద్ అఙ్కురẖ కుతః
విత్తనం కారణంగా మొక్క మొలుస్తుంది. కానీ అక్కడ విత్తనం లేకపోతే, మొక్క ఎలా పుడుతుంది?
కారణేన వినా కార్యం న చ నామోపపద్యతే । కదా క ఇవ ఖే కేన దృష్టో లబ్ధస్ స్ఫుటో ద్రుమః
కారణం లేకుండా ఫలితం కలగదు, పేరు కూడా ఉండదు. ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎవరు ఆకాశంలో స్పష్టంగా చెట్టును చూశారు?
సఙ్కల్పేనామ్బరే యద్ వా దృశ్యతే విటపాదికమ్ । స సఙ్కల్పస్ తథాభూతో న త్వ్ అత్రాస్తి పదార్థతా
ఆకాశంలో మనకు కనిపించే చెట్లు మొదలైనవి మన ఊహ వల్లే కనిపిస్తున్నాయి. ఆ ఊహ అలా కనిపించినా, నిజంగా వాటికి ఎలాంటి వాస్తవత లేదు.
యో ఽయమ్ ఏవం చిదాకాశే సర్గాదావ్ అనుభూయతే । శూన్యే కూప ఇవాకాశస్ సర్గస్ స్థితినిరర్గలః
సృష్టి ప్రారంభంలో చైతన్యాకాశంలో అనుభవించేది, ఖాళీ బావిలో ఆకాశం కనిపించడంలా ఉంటుంది. ఆ ఖాళీలో సృష్టి నిర్బంధం లేకుండా కొనసాగుతుంది.
సమ ఏవ చిదాకాశẖ కచత్య్ ఆత్మని తత్తయా । స్వభావ ఏవ సర్గాఖ్యశ్ చిత్త్వాచ్ చైతన్యమ్ ఈశ్వరః
చైతన్యాకాశం సమంగా తనలోనే ప్రకాశిస్తుంది. దాని సహజ స్వభావమే 'సృష్టి' అని పిలుస్తారు. అది చైతన్యమే కాబట్టి, అదే పరమేశ్వరుడు.
స్వప్నసర్గో ఽత్ర దృష్టాన్తḫ ప్రత్యహం యో ఽనుభూయతే । స్వయం సంవేదనం స్వప్నే స్ఫురత్య్ అద్రిపురాకృతి
ప్రతి రోజు మనం అనుభవించే స్వప్నసృష్టి ఇక్కడ ఉదాహరణ. ఆ స్వప్నంలో మనకు బయట ఏ వస్తువు ఆకారమూ లేకుండా, మన స్వయంగా ఆ అనుభూతి వెలుగుతుంది.
చిత్స్వభావో యథా స్వప్న ఆస్తే సర్గ ఇవేహ వః । అసర్గే సర్గవద్ భాతస్ తథా పూర్వం మహామ్బరే
ఎలా కలలో మనసు స్వభావంగా ఉంటుంది, అలాగే ఈ సృష్టి కూడా మీకు ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. సృష్టి లేకపోయినా, అది ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది, మునుపటిలాగే ఆ మహా ఆకాశంలో.
అవేద్యం వేదనం శుద్ధమ్ ఏవ భాత్య్ అజమ్ అవ్యయమ్ । సర్గాదౌ యద్ అనాద్యన్తం స్థితస్ సర్గస్ స ఏవ వః
ఏది శుద్ధమైనది, జన్మించనిది, నశించనిది, సృష్టి ఆరంభంలో తెలియని జ్ఞానంగా కనిపించేదో, ఆది అంతములేని అదే వస్తువు మీకు సృష్టిగా నిలిచిఉంది.
నేహ సర్గో ఽస్తి నైవాయం పృథ్వ్యాదిగణగోలకః । సర్వం శాన్తమ్ అనాలమ్బం బ్రహ్మైవ బ్రహ్మణి స్థితమ్
ఇక్కడ సృష్టి లేదు, భూమి మొదలైన లోకాలు కూడా లేవు. అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఆధారంలేకుండా, పరబ్రహ్మంలోనే పరబ్రహ్మంగా నిలిచి ఉన్నాయి.
సర్వశక్త్యాత్మ తద్ బ్రహ్మ యథా కచతి యాదృశమ్ । రూపమ్ అత్యజద్ ఏవాచ్ఛం తథా భవతి తాదృశమ్
అన్ని శక్తుల మూలమైన ఆ పరబ్రహ్మం, ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా కనిపిస్తుంది. తన స్వరూపాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకుండా, ఎలాంటి రూపంగా కనిపిస్తే అలా అవుతుంది.
యథా స్వప్నపురం జన్తోశ్ చిన్మాత్రప్రవిజృమ్భితమ్ । తథైవ సర్గస్ సర్గాదౌ శుద్ధచిన్మాత్రజృమ్భితః
ఒక మనిషి కలలో ఒక పట్టణాన్ని చూసినప్పుడు అది కేవలం మనస్సు వల్లే కనిపించునట్లు, సృష్టి ప్రారంభంలో కూడా ఈ జగత్తు శుద్ధమైన చైతన్యంవల్లే ఉద్భవించింది.
స్వచ్ఛే చిత్పరమాకాశే చిదాకాశో య ఆస్థితః । స్వభావ ఏవ సర్గో ఽసావ్ ఇతి తేనైవ భావితః
స్పష్టమైన పరమమైన చైతన్యాకాశంలో, ఆ చైతన్య స్వరూపంగా నిలిచినదే ఈ సృష్టి; అందుకే అది దానికే సహజంగా భావించబడింది.
భావ్యభావకభావాదిభూమీనాం భవనం భృశమ్ । సర్వం చిన్నభ ఏవాచ్ఛమ్ ఆత్మనాత్మని సంస్థితమ్
భావించబడినవి, భావించే ప్రక్రియ, భావించే వారు — ఇవన్నీ కూడా పూర్తిగా శుద్ధమైన చైతన్యాకాశంలో, ఆత్మలో ఆత్మగా స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఏవం స్థితే కుతస్ సర్గẖ కుతో ఽవిద్యా క్వ చాజ్ఞతా । బ్రహ్మ శాన్తం ఘనం సర్వం క్వాహఙ్కారాదయస్ స్థితాః
ఇలా ఉన్నప్పుడు, సృష్టి ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? అవిద్య ఎక్కడ ఉంది? అజ్ఞానం ఎక్కడ ఉంది? అన్నీ శాంతమైన, ఘనమైన బ్రహ్మమే; అప్పుడు అహంకారం మొదలైనవి ఎక్కడ నిలుస్తాయో చెప్పండి.
అహమ్భావస్య సంశాన్తిర్ ఏషాసౌ కథితా తవ । అహమ్భావḫ పరిజ్ఞాతḫ పిశాచ ఇవ శామ్యతి
ఈ 'నేను' అనే భావం పూర్తిగా శాంతించడమే నీకు వివరించబడింది. ఈ 'నేను' అనే భావం పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది పిశాచంలా మాయమై పోతుంది.
మయా త్వ్ ఏవమ్ అహమ్భావḫ పరిజ్ఞాతో యదాఖిలః । తదా మే విద్యమానో ఽపి నిష్ఫలశ్ శరదభ్రవత్
నేను ఈ 'నేను' అనే భావాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది కనిపించినా కూడా, అది శరదృతువులో మేఘంలా వ్యర్థంగా మారిపోతుంది.
చిత్రాగ్నిదాహో విజ్ఞాతో యథా దాహ్యేషు నిష్ఫలః । తథాహమ్భావసర్గాది జ్ఞాతం విఫలతామ్ ఇయాత్
ఎలా ఊహించిన అగ్ని దహనానికి పనికిరాకుండా పోతుందో, అలాగే 'నేను' అనే భావం, సృష్టి మొదలైనవి తెలుసుకున్నప్పుడు అవి ఫలితం లేకుండా పోతాయి.
ఇతి మే ఽహఙ్కృతేస్ త్యాగే రాగే చ సమతా యది । తదా వ్యోమ్న ఇవ వ్యోమ్ని సర్గే ఽసర్గే చ మే స్థితిః
అహంకారం, రాగాన్ని వదిలిన తర్వాత నాకు సమత భావం కలిగితే, సృష్టిలోనైనా, లేనప్పటికీ నా స్థితి ఆకాశంలో ఆకాశంలా ఉంటుంది.
అహమ్భావస్య నైవాహం నాహమ్భావో మమేతి చ । తేన విద్ధి చిదాకాశమ్ ఏవేదమ్ ఇతి నిర్ఘనమ్
నేను 'నేను' అనే భావం కాదు, 'నేను కాదు' అనే భావం కూడా నాది కాదు. అందువల్ల, ఇది అన్ని భేదాలు లేని శుద్ధమైన చైతన్యాకాశమే అని తెలుసుకో.
యథా మమ తథాన్యేషామ్ ఇతి బోధవతామ్ ఇహ । అగ్నిత్వమ్ ఇవ చిత్రాగ్నేర్ నాస్త్య్ అహమ్బోధవిభ్రమః
ఈ లోకంలో జ్ఞానులు ఇలా గ్రహిస్తారు: నాకు ఉన్నట్లే, ఇతరులకూ ఉంటుంది. బొమ్మలోని అగ్ని అగ్నిగా ఉండదని ఎవరికీ సందేహం లేనట్లు, స్వీయజ్ఞానంలో కూడా ఎలాంటి అయోమయం ఉండదు.