క్వచిద్ భ్రమత్సిద్ధగణం క్వచిద్ ఉద్గర్జదమ్బుదమ్ । క్వచిద్ విద్యాధరధరం యక్షోత్క్షిప్తక్షయం క్వచిత్
కొన్ని చోట్ల సిద్ధులు సంచరిస్తున్నారు, ఇంకొన్ని చోట్ల మేఘాలు గర్జిస్తున్నాయి, మరికొన్ని చోట్ల విద్యాధరుల కొండలు కనిపిస్తున్నాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల యక్షుల నివాసాలు ఎగిరిపోతున్నాయి.
క్వచిత్ భ్రమత్పురవరం ప్రారబ్ధసమరం క్వచిత్ । క్వచిద్ ద్రవజ్జలధరం క్వచిద్ ఉన్నృత్తయోగిని
కొన్ని చోట్ల గొప్ప నగరాలు సంచరిస్తున్నాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల యుద్ధాలు మొదలయ్యాయి, మరికొన్ని చోట్ల మేఘాలు వేగంగా ప్రవహిస్తున్నాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల యోగినులు ఉల్లాసంగా నృత్యం చేస్తున్నారు.
క్వచిద్ దైత్యపురోడ్డీనం సగన్ధర్వపురం క్వచిత్ । క్వచిద్ భ్రమద్గ్రహగణం తారకాకులితం క్వచిత్
కొన్ని చోట్ల దానవుల నగరాలు మునిగిపోయాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల గంధర్వుల నగరాలు ఉన్నాయి, మరికొన్ని చోట్ల గ్రహాల గుంపులు సంచరిస్తున్నాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల నక్షత్రాలు సముదాయంగా మెరుస్తున్నాయి.
క్వచిత్ ఖఖగసఙ్ఘుష్టం క్వచిత్ క్షుబ్ధమహానిలమ్ । క్వచిద్ ఉత్పాతవలితం క్వచిన్ మఙ్గలమణ్డితమ్
కొన్ని చోట్ల ఆకాశం పక్షుల గుంపులతో హోరెత్తుతోంది, ఇంకొన్ని చోట్ల పెద్ద గాలి కలకలం చేస్తోంది, మరికొన్ని చోట్ల అపశకునాలు కనిపిస్తున్నాయి, ఇంకొన్ని చోట్ల శుభసూచకాలు అలంకరించబడ్డాయి.
క్వచిచ్ చాపూర్వభూతౌఘం నాగైశ్ చాగోపితం క్వచిత్ । క్వచిద్ అర్కరథాక్రాన్తం క్వచిద్ అర్కరథోద్ధురమ్
కొన్ని చోట్ల ఎప్పుడూ లేని వరదలు వచ్చాయి, మరికొన్ని చోట్ల పాములు దాచిపెట్టినట్టు కనిపించాయి. ఇంకొన్ని చోట్ల సూర్యుని రథం దాటి పోయింది, మరికొన్ని చోట్ల ఆ సూర్యరథం ఊపిరాడనివ్వకుండా తిప్పింది.
క్వచిద్ ఆదిత్యదాహార్తం శశిశైత్యాన్వితం క్వచిత్ । క్వచిత్ క్షుద్రజనాసహ్యం క్వచిద్ అగ్న్యౌష్ణ్యదుర్గమమ్
కొన్ని చోట్ల సూర్యుని వేడి వల్ల దహించబడింది, మరికొన్ని చోట్ల చంద్రుని చల్లదనం నిండింది. ఇంకొన్ని చోట్ల సాధారణ జనులకు భరించలేనిది, మరికొన్ని చోట్ల అగ్నిచే వేడి కారణంగా దాటి వెళ్లలేనిది.
క్వచిద్ ఉత్తాలవేతాలం గరుడోడ్డామరం క్వచిత్ । క్వచిత్ సప్రలయామ్భోదం క్వచిత్ సప్రలయానిలమ్
కొన్ని చోట్ల పెద్దగా అరుస్తున్న భూతాలు తిరిగాయి, మరికొన్ని చోట్ల గరుడులు పైకి ఎగిరిపోతూ కనిపించాయి. ఇంకొన్ని చోట్ల ప్రళయ మేఘాలు ఉన్నాయి, మరికొన్ని చోట్ల ప్రళయ గాలులు వీశాయి.
తతో భూతగణాంస్ త్యక్త్వా దూరాద్ దూరతరం గతః । ప్రాప్తవాన్ అహమ్ ఏకాన్తం శూన్యమ్ అత్యన్తవిస్తృతమ్
అంతటితో ఆ భూతగణాలను వదిలిపెట్టి, ఇంకా దూరంగా వెళ్లి, చివరకు విస్తారమైన ఒంటరిగా ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశాన్ని చేరుకున్నాను.
అత్యన్తమన్దపవనం స్వప్నే ఽప్య్ అప్రాప్తభూతకమ్ । మఙ్గలోత్పాతరహితమ్ అగమ్యం సిద్ధసన్తతేః
అక్కడ గాలి కూడా కదలని, ఏ జీవి కనీసం కలలో కూడా చేరలేని, శుభాశుభాలు లేని, సిద్ధులు కూడా చేరలేని ఒక అంతరించిపోయిన స్థలం ఉంది.
కల్పితాథ మయా తత్ర కుటీ ప్రకటకోటరా । నీరన్ధ్రకుడ్యనిబిడా పద్మకుట్మలసున్దరీ
ఆ స్థలంలో నేను ఊహలో ఒక గుహతో కూడిన చిన్న మంటపాన్ని నిర్మించాను. దాని గోడలు ఎక్కడా పగుళ్లు లేకుండా దట్టంగా ఉండి, అది మూసిన కమలపు కొమ్మలా అందంగా కనిపించింది.
ఘుణక్షుణ్ణాఙ్గపూర్ణేన్దుబిమ్బోదరమనోహరా । కల్హారకున్దమన్దారపుష్పశ్రీకోశశోభితా
ఆ గది ఆకారం, పురుగు తినిన భాగాలు ఉన్నప్పటికీ, పూర్ణ చంద్రబింబంలా ఆకర్షణీయంగా ఉండేది. కల్హార, మల్లె, మందార పువ్వుల వర్ణభూషణతో అది మరింత అందంగా మెరిసింది.
సమగ్రభూతాగమ్యత్వం తత్ర సఙ్కల్ప్య చేతసా । అగమ్యే సర్వభూతానామ్ అహమ్ ఆసం తదా తతః
అక్కడ నా మనస్సుతో, ఈ ప్రదేశం అన్ని జీవులకు అందని దూరమైనదని ఊహించాను. ఆ అందని స్థలంలోనే నేను ఉండిపోయాను.
బద్ధపద్మాసనశ్ శాన్తమనాḫ పరమమౌనవాన్ । సంవత్సరశతాన్తేన నిర్ణీయోత్థానమ్ ఆత్మనః
బద్ధపద్మాసనంలో కూర్చొని, మనసు ప్రశాంతంగా, పరమమైన మౌనాన్ని పాటిస్తూ, నూరు సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత లేవాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
నిర్వికల్పసమాధిస్థో నిద్రాముద్రామ్ ఇవాగతః । సమస్ సోమ్యో నభస్స్వచ్ఛస్ సముత్కీర్ణ ఇవామ్బరాత్
విచారణలేని సమాధిలో స్థిరంగా ఉండి, నిద్ర ముద్రలోకి ప్రవేశించినట్టు, ఆకాశం లా నిర్మలంగా, శాంతంగా, మృదువుగా, ఆకాశం నుంచి ఉద్భవించినట్టు అనిపించింది.
శుద్ధం యద్ అనుసన్ధత్తే చేతḫ పశ్యతి తత్ క్షణాత్ । చిరేణ వా శాపవరవ్యక్తివద్ వితతం యదా
మనసు ఏదైనా నిర్మలంగా ధ్యానిస్తే, అది వెంటనే కనబడుతుంది; లేదంటే, శాపం లేదా వరం ఫలించేలా, కొంతకాలం తరువాత కూడా ప్రकटమవుతుంది.
తదా వర్షశతేనాత్ర బోధబీజం ధృతాఙ్కురమ్ । ఆసీన్ మే హృదయక్షేత్రే కాలసేకవికాసతః
అప్పుడు, నూరు సంవత్సరాల తరువాత, నా హృదయక్షేత్రంలో జ్ఞానబీజం మొలకెత్తి, కాలప్రవాహంతో వికసించింది.
సమ్ప్రబుద్ధో ఽభవన్ మే ఽథ జీవో సమ్బుద్ధవేదనః । శిశిరక్షీణగాత్రస్య మధావ్ ఇవ రసస్ తరోః
ఆ సమయంలో నేను పూర్తిగా మేల్కొన్నాను. నా వ్యక్తిగత చైతన్యం స్పష్టంగా తెలిసింది. అది చలికాలం తీరిన తర్వాత వసంతంలో చెట్టులో రసం పైకి ఎక్కినట్లుగా అనిపించింది.
తచ్ ఛతం తత్ర వర్షాణాం నిమేష ఇవ మే గతమ్ । బహ్వ్యో ఽపి కాలగతయో భవన్త్య్ ఏకధియాం మనాక్
అక్కడ నాకు వంద సంవత్సరాలు క్షణంలో గడిచిపోయినట్లుగా అనిపించాయి. ఒకే మనస్సుతో ఉన్నవారికి ఎంతకాలమైనా చిన్నదిగా, లెక్కచేయని విధంగా గడిచిపోతుంది.
వికాసమ్ ఆగతో బాహ్యం తతో బుద్ధీన్ద్రియక్రమః । వాసన్తḫ పుష్పరూపేణ ద్రుమస్యేవ రసో మమ
ఆ తర్వాత నా బాహ్య ఇంద్రియాలు, బుద్ధి క్రమంగా వికసించాయి. అది వసంతంలో చెట్టు రసం పుష్పాలుగా బయటకు కనిపించటంలా ఉంది.
మాం ప్రాణపూరితమ్ ఉపాగతసంవిదంశమ్ అభ్యాగతస్ త్వ్ అహమ్ ఇతి ప్రసృతḫ పిశాచః । ఇచ్ఛాఙ్గనావివలితో ఽథ కుతో ఽపి సద్మ ప్రోన్నామసన్నమనవాయుర్ ఇవాగ్రవృక్షమ్
ఆ సమయంలో ప్రాణంతో నిండిన నేను, కొంత చైతన్యంతో కూడిన నేను, 'నేనేను' అనే భావన అనే రాక్షసుడి వశమైనాను. అది ఎక్కడినుంచో వచ్చిన గాలి ఊపిరిలా ఆకస్మాత్తుగా వచ్చి, కోరిక అనే యువతితో ఊగిపోతూ, ఎత్తైన చెట్టును ఊపినట్లుగా నన్ను కదిలించింది.
త్వామ్ అప్య్ ఉదితనిర్వాణమ్ అహఙ్కారపిశాచకః । బాధతే కిమ్ ఇతి బ్రూహి మునే మన్మోహశాన్తయే
ఓ మునీంద్రా, నీవు నిర్వాణాన్ని పొందినవాడివైనా, ఈ అహంకార రూపి పిశాచం నిన్ను ఇంకా ఎందుకు బాధిస్తోంది? నా మనస్సులోని మోహం శాంతించేందుకు దయచేసి చెప్పు.
అహమ్భావం వినా దేహస్థితిస్ తజ్జ్ఞాజ్ఞయోర్ ఇహ । ఆధేయస్య నిరాధారా న సంస్థేవోపపద్యతే
‘నేను’ అనే భావం లేకుండా, ఈ శరీరం ఉన్నదిగా ఉండడం — అది జ్ఞానులు అయినా, అజ్ఞానులు అయినా — సాధ్యపడదు. ఆధారమున్నది, దాని ఆధారం లేకుండా నిలబడలేను.
అయం త్వ్ అత్ర విశేషస్ తం శృణు విశ్రాన్తచేతసః । శ్రుతేన యేనాహమ్భావపిశాచశ్ శాన్తిమ్ ఏతి తే
ఇక్కడ ఒక తేడా ఉంది, నిశ్చలమైన మనస్సుతో విను. ఇది వినగానే, నీలోని అహంభావ రూపి పిశాచం శాంతిస్తుంది.
అహమ్భావపిశాచో ఽయమ్ అజ్ఞానశిశునామునా । అవిద్యమాన ఏవాన్తẖ కల్పితస్ తేన సూత్థితః
ఈ అహంభావ పిశాచం, అజ్ఞానం అనే చిన్నపిల్ల వల్ల మనసులో ఊహించబడుతుంది. నిజంగా అది లేనప్పటికీ, ఊహించబడినందువల్ల ఉద్భవిస్తుంది.
అజ్ఞానమ్ అపి నాస్త్య్ ఏవ ప్రేక్షితం యన్ న లభ్యతే । విచారిణా దీపవతా స్వరూపం తమసో యథా
ఏదీ పొందలేనట్టు కనిపించే చోట అజ్ఞానం ఉండదు. దీని అసలు స్వరూపం విచారణతో, చీకటిని దీపం వెలుగులో ఎలా తెలుస్తుందో అలా తెలుస్తుంది.
యథా యథా విలోక్యతే తథా తథా విలీయతే । ఇహాజ్ఞతాపిశాచికా తథావిచారితా సతీ
దాన్ని ఎంతగా పరిశీలిస్తే అంతగా అది కరుగుతుంది. ఇక్కడ అజ్ఞానమనే పిశాచిని కూడా సరిగ్గా విచారించినప్పుడు అంతరించిపోతుంది.
విలసన్త్యామ్ అవిద్యాయామ్ అజ్ఞతోదేతి శాశ్వతీ । బుద్ధిమోహాత్మికా యక్షీ నిర్దేహైవ యథా నిశి
అజ్ఞానం వెలిగినప్పుడు, ఎప్పటికీ మాయలో పడే బుద్ధి కలిగిన యక్షిని, శరీరం లేకుండా, రాత్రిపూట కనిపించేదిలా ఉద్భవిస్తుంది.
సతి సర్గే త్వ్ అవిద్యాయాస్ సమ్భవో నాసతి క్వచిత్ । సతి ద్వితీయే శశిని ద్వితీయో విద్యతే శశః
సృష్టి ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది; అది లేనప్పుడు ఎప్పుడూ ఉండదు. రెండవ చంద్రుడు ఉన్నప్పుడే రెండవ మొసలి ఉంటుందన్నట్లు.
సర్గస్ త్వ్ అయమ్ అజాతత్వాద్ అజ్ఞజ్ఞాతో న విద్యతే । న జాతẖ కారణాభావాత్ పూర్వమ్ ఏవ ఖవృక్షవత్
ఈ సృష్టి అసలు పుట్టలేదు కనుక, తెలియని వారికి అది తెలియదు. కారణం లేకపోవడం వల్ల, అది ఎప్పుడూ కలగలేదు; అది ఆకాశంలో చెట్టు లాంటిది.
పరమాకాశకోశాన్తర్ ఆదిసర్గే నిరామయే । పృథ్వ్యాదేర్ ఉపలమ్భస్య భవేత్ కిమ్ ఇవ కారణమ్
పరమమైన ఆకాశపు లోపల, మొదటి స్వచ్ఛమైన సృష్టిలో, భూమి మొదలైనవి కనిపించడానికి ఏ కారణం ఉండగలదు?