విద్యతే వటబీజే ఽన్తర్ యథా భావీ మహాద్రుమః । పరమాణౌ తథా సర్గో బ్రహ్మన్ కస్మాన్ న విద్యతే
ఎలా వటవృక్షం భవిష్యత్తులో వటబీజంలో దాగి ఉంటుందో, అలాగే పరమాణువులో సృష్టి దాగి ఉండకూడదా, ఓ బ్రహ్మన్?
యత్రాస్తి బీజం తత్ర స్యాచ్ ఛాఖా వితతరూపిణీ । జన్యతే కారణైస్ సా చ వితతా సహకారిభిః
ఎక్కడ బీజం ఉంటుందో, అక్కడ దాని కారణాలతో, సహాయులతో, విస్తరించిన కొమ్మలు పుట్టొచ్చు.
సమస్తభూతప్రలయే బీజమ్ ఆకారి కిం భవేత్ । సహకార్య్ అథ కిం తస్య జాయతే యద్వశాజ్ జగత్
అన్ని భూతాలు లయమైపోయినప్పుడు ఆ బీజానికి ఏమవుతుంది? దాని సహాయకులు లేకపోతే, వారి వల్ల ఈ జగత్తు ఎలా పుడుతుంది?
యత్ తు బ్రహ్మ పరం శాన్తం కా తత్రాకారకల్పనా । పరమాణుత్వయోగో ఽపి నాత్ర కేవాత్ర బీజతా
కానీ పరమశాంతమైన బ్రహ్మంలో రూపాన్ని ఊహించటం ఎలా సాధ్యం? అక్కడ పరమాణువు అనే భావనకూడా లేదు, బీజం అనే ఆలోచనకూ స్థానం లేదు.
కారణస్యేతి బీజస్య సత్యాసత్యైకకారిణః । అసమ్భవాజ్ జగత్సత్తా కథం కేన కుతẖ క్వ వా
కారణం అంటే విత్తనం నిజమైనదా, అబద్ధమైనదా రెండూ కలిసే ఉంటే, అలాంటి అసాధ్యమైన పరిస్థితిలో ఈ లోకానికి ఉనికెప్పుడు, ఎవరి వల్ల, ఎక్కడ, ఎలా కలుగుతుంది?
జగద్ ఆస్తే పరస్యాణోర్ అన్తర్ ఇత్య్ అపి నోచితమ్ । సార్షపే కణకే మేరుర్ ఆస్త ఇత్య్ అజ్ఞకల్పనా
ఈ లోకం పరమసూక్ష్మమైన కణంలో ఉంది అనడం సరికాదు. అది మినప్పప్పులో లేక చిన్న ధాన్యంలో మెరుపర్వతం ఉందని ఊహించడంలాంటిది. ఇలాంటి కల్పన అజ్ఞానులదే.
సతి బీజే ప్రవర్తన్తే కార్యకారణదృష్టయః । నిరాకారస్య కిం బీజం క్వ జన్యజనకక్రమః
విత్తనం ఉన్నప్పుడు కారణం-ఫలితాల భావనలు కలుగుతాయి. కానీ రూపరహితమైనదానికి విత్తనం ఎక్కడ ఉంటుంది? అక్కడ పుట్టినదీ, పుట్టించిందీ అనే క్రమం ఎలా ఉంటుంది?
అతో యత్ పరమం తత్త్వం తద్ ఏవేదం జగత్ స్థితమ్ । నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ న చ కిఞ్చన నశ్యతి
అందువల్ల పరమసత్యమే ఈ లోకంగా నిలిచిఉంది. ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు కూడా.
చిదాకాశశ్ చిదాకాశే హృది చిత్త్వాజ్ జగద్భ్రమమ్ । అశుద్ధవద్ ఇవాశుద్ధే శుద్ధశ్ శుద్ధే ప్రపశ్యతి
చైతన్యాకాశం లోని చైతన్యాకాశంలో మనస్సు వల్ల ఈ జగత్తు మాయగా కనిపిస్తుంది. అపవిత్రుడు అపవిత్రతను చూసినట్టు, పవిత్రుడు పవిత్రతను చూస్తాడు.
స్వమ్ ఏవ భాసతే తస్య రూపం స్పన్ద ఇవానిలే । సర్గశబ్దార్థకలనా నేహ కాశ్చన సన్తి నః
దాని స్వరూపమే వెలుగుతుంది, గాలిలో అలజడి లాగానే. మనకు ఇక్కడ 'సృష్టి' అనే మాటలు, అర్థాల కల్పనలు లేవు.
యథా శూన్యత్వమ్ ఆకాశే ద్రవత్వం చ యథా జలే । అనన్యాత్మమయే శుద్ధా సర్గతేయం తథాత్మని
ఎలా ఆకాశంలో శూన్యత, నీటిలో ద్రవత్వం ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మతో వేరుగా లేని ఈ పవిత్రమైన సృష్టి కూడా ఆత్మలోనే ఉంది.
భారూపమ్ ఇదమ్ ఆశాన్తం జగద్ బ్రహ్మైవ నస్ తతమ్ । అనాదినిధనం సత్యం నోదేతి న చ నశ్యతి
ఈ అంతులేని రూపాలుగల జగత్తు బ్రహ్మంతోనే నిండిపోయి ఉంది. ఇది ఆది అంతములేని నిజమైనది, పుట్టదు, నశించదు.
దేశాద్ దేశాన్తరప్రాప్తౌ క్షణాన్ మధ్యే విదో వపుః । యత్ తజ్ జగద్ ఇతీవేదం వ్యోమాత్మాత్మన్య్ అవస్థితమ్
ఒక చోటు నుంచి మరొక చోటుకు వెళ్ళేటప్పుడు, ఆ మధ్యలో క్షణాల్లో శరీరం కనబడదు. అలాగే ఈ జగత్తు కూడా మనలోనే, ఆకాశంలాంటి ఆత్మగా స్థిరంగా ఉంది అని తెలుసుకో.
యథా స్పన్దో ఽనిలే తోయే ద్రవత్వం వ్యోమ్ని శూన్యతా । తథా జగద్ ఇదం భాతమ్ అనన్యత్ త్వ్ ఇదమ్ ఆత్మని
ఎలా గాలి లో కదలిక, నీటిలో ద్రవత్వం, ఆకాశంలో ఖాళీదనం ఉంటాయో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా మన ఆత్మతో వేరుగా కాకుండా, అదే రూపంలో ప్రకాశిస్తుంది.
సంవిన్నభో నను జగన్నభ ఇత్య్ అనఙ్కమ్ ఆత్మన్య్ అవస్థితమ్ అనస్తమయోదయాఙ్కమ్ । తత్రాఙ్గభూతమ్ అఖిలం తదనన్యద్ ఏవ శూన్యం నిరస్తకలనో ఽమ్బరశాన్తమ్ ఆస్స్వ
చైతన్యం అనే ఆకాశమే ఈ జగత్తుకు ఆకాశం. అది ఆత్మలో గుర్తుల్లేకుండా నిశ్చలంగా ఉంది; దానికి ఉదయం, సాయంకాలం లేవు. అందులోని అన్నీ దాని భాగాలే, దానితో వేరుగా ఏమీ లేదు. అంతా ఖాళీగా, విభాగాలు లేని ఆకాశశాంతిలో నీవు నిలిచిపో.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచరాచరాః । ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నాస్ సర్గాదౌ కారణం వినా
ఉండటం, ఉండకపోవడం, పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం, స్థూలం, సూక్ష్మం, కదిలే, కదలని—all ఇవన్నీ సృష్టి మొదట్లో పుట్టలేదు. కారణం లేకుండా సృష్టి మొదలవదు.
న త్వ్ అమూర్తో హి చిద్ధాతుẖ కారణం భవితుం క్వచిత్ । ఖాత్మాశక్తస్ సమూర్తీనాం బీజమ్ ఉర్వీరుహామ్ ఇవ
అరూపమైన ఆ చైతన్య స్వరూపం ఎప్పుడూ ఏదైనా కారణం కాలేదు; ఆకాశంలాంటి ఆత్మకు రూపాలకి విత్తనంగా ఉండే శక్తి లేదు, భూమి మొక్కలకు విత్తనంగా ఉండలేనట్లు.
స్వభావమ్ ఏవ సతతం భావయన్ భావనాత్మకమ్ । ఆత్మన్య్ ఏవ హి చిద్ధాతుస్ సర్గానుభవవత్ స్థితః
తన స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ ధ్యానిస్తూ, ఆ చైతన్య ధాతువు ధ్యానం రూపంగా తనలోనే స్థిరంగా ఉండి సృష్టిని అనుభవిస్తుంది.
ఆస్వాదయన్ నిజం భావం చిద్ధాతుర్ గగనాత్మకః । బద్ధస్ సర్గప్రలాపేన క్షీవẖ క్షుబ్ధతయా యథా
తన స్వరూపాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ఆ గగనస్వరూపమైన చైతన్య ధాతువు సృష్టి మాయలో బంధించబడి, అలసిపోయి, కలవరంగా ఉంటుంది.
యదా సర్వమ్ అనుత్పన్నం నాస్త్య్ ఏవాపి చ దృశ్యతే । తదా బ్రహ్మైవ విద్ధీదం సమం శాన్తమ్ అసత్సమమ్
ఎప్పుడు ఏదీ ఉత్పన్నం కాలేదు, ఏదీ కనిపించదు, అప్పుడు ఇదే బ్రహ్మమని తెలుసుకో — అది సమంగా, శాంతంగా, అసత్తుతో సమానంగా ఉంటుంది.
చిన్నభశ్ చిన్నభస్య్ ఏవ పయసీవ పయోద్రవః । చిత్త్వాత్ కచతి యత్ తేన తద్ ఏవ చ జగత్ కృతమ్
ఎలా నీటిలోంచి నీరు పుట్టినట్టు, ఆకాశంలోంచి ఆకాశం వచ్చినట్టు, మనసు నుండి ఏది కనబడితే అది కూడా మనసే. అందుకే ఈ లోకం కూడా అంతా మనసు వల్లే ఏర్పడింది.
స్వప్నే చిద్ ఏవ జగద్ ఇత్య్ ఉదేతి విమలా యథా । కాచకచ్యేన కచతి తథేత్థం సాదిసర్గఖే
మనకు కలలో కనిపించే లోకం కూడా స్వచ్ఛమైన మనసులోనే పుట్టి, అదే లోపల వెలిగిపోతూ, అద్దంలో ప్రతిబింబం కనిపించినట్టు నడుస్తుంది. అలాగే, మనసు ఆకాశంలో సృష్టి కూడా ఇలానే జరుగుతుంది.
చిత్కాచకచ్యకచనం యథా స్వప్నే జగద్ భవేత్ । తథైవ జాగ్రదభిధం తత్ఖమాత్రమ్ ఇదం స్థితమ్
కలలో లోకం మనసులోనే ప్రతిబింబంలా కనిపించడంలా, ఇదే విధంగా మేలుకున్నప్పుడు కనిపించే ఈ లోకమూ కేవలం మనసు వ్యాప్తిగా మాత్రమే ఉంది.
ఆదిసర్గే హి చిత్స్వప్నో జాగ్రద్ ఇత్య్ అభిశబ్ద్యతే । అద్యరాత్రౌ చితేస్ స్వప్నస్ స్వప్న ఇత్య్ అభిశబ్ద్యతే
సృష్టి ఆరంభంలో మనసులో కలిగే కలను మేలుకున్నదిగా అంటారు. అలాగే, రాత్రిపూట మనసులో కలిగే కలను కలగానే అంటారు.
పూర్వప్రవృత్తా సరితాం రూఢాద్యాపి యథా స్థితా । తరఙ్గలేఖా సృష్టీనాం పదార్థరచనా తథా
ఎంతగా నదిలో పూర్వం వచ్చిన ప్రవాహం వల్ల అలలు ఏర్పడతాయో, అవి ఇంకా కనిపిస్తూనే ఉంటాయో, అలాగే సృష్టిలోని వస్తువుల ఏర్పాట్లు కూడా అలల చిహ్నాల్లా మిగిలిపోతాయి.
యథా వారి తరఙ్గశ్రీస్ సరితాం రచనామ్ ఇతా । తథా చిద్వ్యోమ్ని చిద్బీజసత్తాన్తస్ సృష్టితామ్ ఇతా
ఎలా నీరు అలల రూపంలో నదుల నిర్మాణానికి కారణమవుతుందో, అలాగే చైతన్యాకాశంలో చైతన్యబీజం ఉండటం వల్లే సృష్టి ఏర్పడుతుంది.
మృతస్యానన్తనాశశ్ చేత్ తన్ నిద్రాసుఖమ్ ఏవ తత్ । భూయశ్ చేద్ ఏతి సంసారస్ తత్ సుఖం నవమ్ ఏవ తత్
ఒకవేళ మరణించినవాడికి అంతులేని లయమే ఉంటే, అది నిద్రలో కలిగే ఆనందమే. మరలా జననం వస్తే, ఆ ఆనందం కొత్తదిగా మారుతుంది.
కుకర్మభ్యస్ తు చేద్ భీతిస్ సా సమేహ పరత్ర చ । తస్మాద్ ఏతే సమసుఖే సర్వేషాం మృతిజన్మనీ
చెడుకార్యాల వల్ల భయం ఉంటే, ఆ భయం ఇక్కడ కూడా, పరలోకంలో కూడా ఉంటుంది. అందువల్ల అందరికీ జననం, మరణం సమానమైన శాంతిని ఇస్తాయి.
మరనం జీవితం వాస్తు సదృక్షే వాసనే తయోః । ఇతి విశ్రాన్తచిత్తో యస్ సో ఽన్తశ్శీతల ఉచ్యతే
ఎవరికి మరణం, జీవితం రెండూ ఒకే విధంగా అనిపిస్తాయో, ఎవరి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉందో, అతడిని లోపల నుండి చల్లగా ఉన్నవాడని అంటారు.
అత్యన్తాభావసంవిత్త్యా సర్వదృశ్యస్య వేదనమ్ । ఉదేత్య్ అపాస్తసంవేద్యం సతి చాసతి సర్గకే
ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతిదానికీ పూర్తిగా లేనట్టుగా భావించే అవగాహన వల్లే, మనకు కనిపించే ప్రతిదీ అనుభూతి వస్తుంది. దృష్టవ్యాన్ని పక్కన పెట్టినప్పుడు, సృష్టి ఉంది అన్నా, లేదు అన్నా చెప్పలేం.