మిథస్ సమ్పన్నయోర్ ద్రష్టృదృశ్యయోర్ ఏకసఙ్క్షయే । ద్వయాభావే స్థితిం యాతే నిర్వాణమ్ అవశిష్యతే
దృష్టికర్త, దృష్టవిషయము రెండూ కలిసిపోతే, ఈ రెండింటి మధ్య భేదం పోయినప్పుడు, మిగిలేది శాంతి మాత్రమే.
దృశ్యస్య జగతస్ తస్మాద్ అత్యన్తానుద్భవో యథా । బ్రహ్మ చేత్థం స్వభావస్థం బుధ్యతే వద మే తథా
కాబట్టి, ఈ జగత్తు అసలు ఉద్భవించదని, బ్రహ్మ తన స్వరూపంలోనే నిలిచిపోతుందని నీవు నాకు వివరించు.
కయైతజ్ జ్ఞాయతే యుక్త్యా కథమ్ ఏతత్ ప్రసిధ్యతి । ఏతస్మింస్ తు మునే సిద్ధే న సాధ్యమ్ అవశిష్యతే
ఈ విషయం యుక్తితో ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? ఇది ఎలా స్థిరపడుతుంది? ఓ మునీశ్వరా, ఇది పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, ఇక చేయవలసినది ఏమీ మిగలదు.
బహుకాలమ్ ఇయం రూఢా మిథ్యాజ్ఞానవిషూచికా । నూనం విచారమన్త్రేణ నిర్మూలమ్ ఉపశామ్యతి
బహుళకాలంగా ఈ తప్పుడు జ్ఞానరూపమైన వ్యాధి మనలో బలంగా స్థిరపడింది. కానీ విచారణ అనే మంత్రంతో ఇది పూర్తిగా మూలంతో సహా తొలగిపోతుంది.
న శక్యతే ఝగిత్య్ ఏవ సముచ్ఛేదయితుం క్షణాత్ । సమప్రయతనే హ్య్ అద్రౌ సమారోహావరోహణే
ఈ మాయను ఒక్కసారిగా, ఒక్క క్షణంలో పూర్తిగా తొలగించడం సాధ్యం కాదు. పర్వతాన్ని ఎక్కడం, దిగడం సమానంగా శ్రమతో జరిగే ప్రక్రియలే.
తస్మాద్ అభ్యాసయోగేన యుక్త్యా న్యాయోపపత్తిభిః । జగద్భ్రాన్తిర్ యథా శామ్యేత్ తథేదం కథ్యతే శృణు
కాబట్టి, అభ్యాసయోగం, యుక్తి, సరైన విచారణ ద్వారా జగత్భ్రమను శాంతింపజేయవచ్చు. ఇది ఎలా జరుగుతుందో నేను వివరించబోతున్నాను, విను.
వదామ్య్ ఆఖ్యాయికాం రామ యామ్ ఇమాం బోధసిద్ధయే । తాం చేచ్ ఛృణోషి తత్ సాధో ముక్త ఏవాసి బుద్ధిమాన్
రామా, నీకు జ్ఞానం కలిగించేందుకు ఒక కథ చెబుతాను. నీవు దాన్ని శ్రద్ధగా వినితే, ఓ మంచివాడా, నీవు నిజంగా విముక్తుడవు, జ్ఞానవంతుడవు.
అథోత్పత్తిప్రకరణం మయేదం తవ కథ్యతే । యః కిలోత్పద్యతే రామ తేన ముక్తేన భూయతే
ఇప్పుడు ఉత్పత్తి గురించి నీకు వివరంగా చెబుతాను రామా. ఏది పుట్టిందో, దాన్ని మించినవాడే విముక్తుడు.
ఇయమ్ ఇత్థం జగద్భ్రాన్తిర్ భాత్య్ అజాతైవ ఖాత్మికా । ఇత్య్ ఉత్పత్తిప్రకరణే కథ్యతే ఽస్మిన్ మయాధునా
ఈ జగత్తు మాయ ఇలా పుట్టినట్టుగా కనిపిస్తుంది గాని, నిజానికి అది పుట్టలేదు. ఈ ఉత్పత్తి విషయాన్ని ఇప్పుడు నేను వివరంగా చెబుతున్నాను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । సర్వం సర్వప్రకారాఢ్యం ససురాసురకిన్నరమ్
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, స్థావరజంగమమయినది, అన్ని విధాలుగా ఉన్నది, దేవతలు, అసురులు, కిన్నరులతో కూడినది —
తన్ మహాప్రలయే ప్రాప్తే రుద్రాదిపరిణామిని । భవత్య్ అసద్ అదృశ్యం చ క్వాపి యాతి వినశ్యతి
మహాప్రళయము వచ్చినప్పుడు, రుద్రుడు మొదలైనవారి ద్వారా సృష్టి మారిపోతుంది. అప్పుడు అది కనిపించని, లేనట్టుగా మారి, ఎక్కడో కలిసిపోతుంది.
తతస్ స్తిమితగమ్భీరం న తేజో న తమస్ తతమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం సత్ కిఞ్చిద్ అవశిష్యతే
ఆ తర్వాత, అక్కడ మిగిలేది నిశ్శబ్దంగా, లోతుగా ఉంటుంది. అక్కడ వెలుగు లేదు, చీకటి లేదు. అది పేరు పెట్టలేని, బయటపడని ఏదో ఒకటి మాత్రమే మిగులుతుంది.
న శూన్యం నాపి చాకాశం న దృశ్యం న చ దర్శనమ్ । న చ భూతపదార్థౌఘో యద్ అనన్తతయా స్థితమ్
అది శూన్యం కాదు, ఆకాశం కాదు, కనబడేది కాదు, చూసేది కూడా కాదు. అది భూతాలు, వస్తువుల సముదాయం కాదు; అది అనంతంగా నిలిచిఉంటుంది.
కిమ్ అప్య్ అవ్యపదేశాత్మ పూర్ణాత్ పూర్ణతరాక్ర్టి । న సన్ నాసన్ న సదసన్ నాభావో భవనం న చ
అది వివరించలేని స్వరూపం కలది, సంపూర్ణాన్ని మించి నిండుగా ఉంటుంది. అది ఉండడమూ కాదు, లేనిదీ కాదు, రెండూ కలిపినదీ కాదు, లేనట్టుగా ఉండడమూ కాదు, నివాసమూ కాదు.
చిన్మాత్రం చేత్యరహితమ్ అనన్తమ్ అజరం శివమ్ । అనాదిమధ్యపర్యన్తం యద్ అనాధి నిరామయమ్
అది కేవలం చైతన్యమే, దేనికీ ఆధారపడని, అనంతమైనది, వయస్సు లేని, మంగళకరమైనది; ఆది, మధ్య, అంతం లేనిది, ఎలాంటి బాధలు లేని, ఎప్పటికీ స్వతంత్రమైనది.
యస్మిఞ్ జగత్ ప్రస్ఫురతి దృష్టిమౌక్తికహంసవత్ । యశ్ చేదం యశ్ చ నైవేదం దేవస్ సదసదాత్మకః
ఈ ప్రపంచం దానిలోనే మెరిసిపోతుంది, అది మన దృష్టిలో ముత్యమూ హంసలా కనిపించడంలా; అది ఇదే అయినా, ఇదికాదు కూడా, అది దైవం, ఉండడూ లేకపోవడూ రెండింటి స్వరూపమైనది.
అకర్ణజిహ్వో ఽనాసాత్వఙ్నేత్రస్ సర్వత్ర సర్వదా । యశ్ శృణోత్య్ ఆస్వాదయతి జిఘ్రన్ స్పృశతి పశ్యతి
ఆయనకు చెవులు, నాలుక, ముక్కు, చర్మం, కళ్ళు లేవు; అయినా ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఆయన వింటాడు, రుచిచూస్తాడు, వాసన పీలుస్తాడు, తాకుతాడు, చూస్తాడు.
స ఏవ సదసద్రూపం యేనాలోకేన లక్ష్యతే । సర్గచిత్రమ్ అనాద్యన్తం ఖరూపం చాప్య్ అరఞ్జనమ్
ఆయనే ఉండడూ లేకపోవడూ రెండింటి రూపాన్ని తన వెలుతురుతో చూపిస్తాడు; ఆది, అంతం లేని ఈ సృష్టిని, కఠినమైనదిగా, రంగులేమీ లేనిదిగా ఆయన గ్రహిస్తాడు.
అర్ధోన్మీలితదృగ్ భ్రూభూమధ్యతారకవజ్ జగత్ । వ్యోమాత్మైవ సదాభాసం స్వరూపం యో ఽభిపశ్యతి
ఎవరైనా అరచూపుతో, కనుబొమ్మల మధ్యలో తారకలా, తన నిజమైన స్వరూపాన్ని ఎప్పుడూ ప్రకాశించే ఆత్మగా చూస్తారో, వారు ఈ ప్రపంచాన్ని కేవలం ఒక భ్రమగా మాత్రమే చూస్తారు.
యస్యాన్యద్ అస్తి న విభోః కారణం శశశృఙ్గవత్ । యస్యేదం చ జగత్ కార్యం తరఙ్గౌఘ ఇవామ్భసః
ఎవరికి పరిపూర్ణుడైన భగవంతునికి వేరే కారణం లేదు, నక్కకు కొమ్ము లేనట్టు; ఈ ప్రపంచం కూడా నీటిలో అలలు ఏర్పడినట్టు కేవలం ఒక ఫలితంగా మాత్రమే కనిపిస్తుందో, వారు నిజంగా తెలుసుకున్నవారు.
జ్వలతస్ సర్వతో ఽజస్రం చిత్తస్థాలీషు తిష్ఠతః । యస్య చిన్మాత్రదీపస్య భాసా భాతి జగత్త్రయమ్
ఎవరికి మనస్సు అనే పాత్రలో ఎప్పుడూ వెలిగే చైతన్యదీపం ఉంటుందో, ఆ దీపం వెలుతురులోనే మూడు లోకాలు ప్రకాశిస్తాయి.
యం వినార్కాదయో ఽప్య్ ఏతే ప్రకాశాస్ తిమిరోపమాః । సతి యస్మిన్ ప్రవర్తన్తే త్రిజగన్మృగతృష్ణికాః
ఎవరిని లేకుండా సూర్యుడు మొదలైనవారు వెలిగినా చీకటి లాంటివారైపోతారో, ఆయన ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మూడు లోకాల మృగతృష్ణికలు కనిపిస్తాయో, వారు పరమార్థాన్ని గ్రహించినవారు.
సస్పన్దే సముదేతీవ నిస్స్పన్దే ఽన్తర్గతేవ చ । ఇయం యస్మిఞ్ జగల్లక్ష్మీర్ అలాత ఇవ చక్రతా
ఈ జగత్తు మహిమ చలనం ఉన్నప్పుడు వెలుగులోకి వస్తుంది, నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు లోపల దాగి ఉంటుంది. ఇది చుట్టుముట్టే అగ్నికాంతి వలె, యివన్నీ ఎవరిలో జరుగుతాయో, వారు ఆ పరమాత్మ.
జగన్నిర్మాణవిలయవిలాసో వ్యాపకో మహాన్ । స్పన్దాస్పన్దాత్మకో యస్య స్వభావో నిర్మలో ఽక్షయః
ప్రపంచ సృష్టి, లయ, లీలలు అన్నీ వ్యాపించి ఉండే ఆ మహాత్మకు, చలనం, నిశ్చలత రెండూ సహజ లక్షణాలు. ఆయన స్వరూపం నిర్మలమైనది, నశించనిది.
స్పన్దాస్పన్దమయీ యస్య పవనస్యేవ సర్వగా । సత్తా నామ్నైవ భిన్నేవ వ్యవహారాన్ న వస్తుతః
వాయువు లాగా చలనం, నిశ్చలత రెండింటినీ కలిగి, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉండే ఆ సత్త్వం, పేరులో మాత్రమే వేరు వేరు అనిపించినా, వాస్తవానికి ఒక్కటే.
సర్వదైవ ప్రబుద్ధో యస్ సుప్తో యస్ సర్వదైవ చ । న సుప్తో న ప్రబుద్ధశ్ చ యస్ సర్వత్రైవ సర్వదా
ఎప్పుడూ మేల్కొని ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ నిద్రలో ఉండేవాడు, ఏ సమయంలోనూ, ఎక్కడా నిద్రలో లేని వాడూ, మేల్కొని లేని వాడూ కూడా ఆయనే.
యదస్పన్దశ్ శివం శాన్తం యత్స్పన్దస్ త్రిజగత్స్థితిః । స్పన్దాస్పన్దవిలాసాత్మా య ఏకో భరితాకృతిః
చలనం లేనిది శాంతమైనది, మంగళకరమైనది. చలనం ఉన్నదే మూడు లోకాల ఉనికి. చలనం, అచలనం రెండింటి ఆటగా, ఒక్కటే అన్ని రూపాలను నింపినవాడు ఆయనే.
ఆమోద ఇవ పుష్పేషు న నశ్యతి వినాశిషు । ప్రత్యక్షస్థో ఽప్య్ అథాగ్రాహ్యశ్ శౌక్ల్యం శుక్లపటేష్వ్ ఇవ
పువ్వుల్లోని సువాసన, పువ్వు క్షీణించినా పోదు. తెల్ల బట్టల్లోని తెలుపు కనిపించినా, పట్టుకోలేము కదా. ఇదీ అలాగే ఉంటుంది.
మూకోపమో ఽపి యో వక్తా మన్తా యో ఽప్య్ ఉపలోపమః । యో భోక్తా నిత్యతృప్తో ఽపి కర్తా యశ్ చాప్య్ అకిఞ్చన
నోరు లేని వాడిలా కనిపించినా మాట్లాడేవాడు ఆయనే. రాయి లాంటి వాడిలా ఉన్నా ఆలోచించేవాడు ఆయనే. అనుభవించే వాడైనా ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటాడు. చేసే వాడైనా ఏమీ తనది కాదు.
యో ఽనఙ్గో ఽపి సమస్తాఙ్గస్ సహస్రకరలోచనః । నకిఞ్చిత్ సంస్థితేనాపి యేన వ్యాప్తమ్ ఇదం జగత్
అవయవాలు లేనివాడైనా, అన్ని అవయవాలు ఉన్నవాడే. వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి కళ్ళు ఉన్నవాడే. ఏదీ తనలో స్థిరంగా లేకపోయినా, ఈ లోకం అంతా ఆయన వల్లే నిండిపోయింది.