నష్టం భూయస్ తద్ ఉత్పన్నమ్ ఇతి తత్ ప్రత్యయో ఽత్ర కః । నశ్యత్య్ అవశ్యం తేనేదం పునర్ అన్యత్ ప్రవర్తతే
పోయినది మళ్లీ పుట్టిందని అనుకుంటే, దానికి ఏమి నిశ్చయం? పోయినది తప్పకుండా పోతుంది, దాని స్థానంలో ఇంకొకటి వస్తుంది.
మధ్యమధ్యోద్యదుత్సేధఫలాద్యవయవైకికా । ఆదాహం బీజసత్తాస్తి కార్యకారణతా కుతః
మధ్య, ఉత్తమ, ఆరంభం, పెరుగుదల, ఫలం, భాగాలు — ఇవి ఒక్కొక్కటిగా ఉన్నప్పుడు, విత్తనం ఉండకపోతే, కార్యం, కారణం ఎలా ఉంటాయి?
దేశకాలక్రియాత్మైకం యథాదృష్టమ్ ఇహ స్థితమ్ । బీజమ్ ఏవైకకమ్ అతో న ఘటḫ పటకార్యకృత్
ఇక్కడ మనకు కనిపించే ప్రతి వస్తువు, దిక్కు, కాలం, చర్య, ఆత్మ — ఇవన్నీ ఒకటిగా కలిసిపోయి ఉన్నట్టు, నిజానికి ఒక్క విత్తనం మాత్రమే ఉంది. అందుకే, మట్టి గడ లేదా బట్ట నిజంగా వాటి ఫలితాలకు కారణాలు కావు.
సర్వదర్శనవిశ్రాన్తే నామ్ని భేదో న వస్తుని । పరమార్థమయే తేన వివాదేన కిమ్ అత్ర నః
అన్ని అభిప్రాయాలు నిశ్శబ్దంగా నిలిచినప్పుడు, పేరులోనూ, వస్తువులోనూ ఎలాంటి భేదం ఉండదు. అంతిమ సత్య స్వరూపమైన దానిలో వాదనలు మనకు ఎందుకు అవసరం?
ఇదం శాన్తమ్ అనాద్యన్తం తద్రూపత్వాద్ విచారతః । వ్యోమాభం బోధతామాత్రమ్ అనుభూతిప్రమాణతః
ఇది ప్రశాంతంగా, ఆది అంతం లేని స్వరూపంతో ఉంటుంది. విచారించినప్పుడు ఇదే నిజమైన స్వరూపం. ఇది ఆకాశంలా, కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే. అనుభవంతో తెలుసుకునే పరిమాణం ఇదే.
యథైతన్ నానుభూతం సద్ యథైతన్ నానుభూయతే । యథైతత్ సిద్ధిమ్ ఆప్నోతి తద్ ఇదం కథ్యతే క్రమాత్
ఇది ముందుగా అనుభవించబడలేదు, ఇప్పుడు కూడా అనుభవించబడటం లేదు, కానీ ఇది పూర్తిగా సిద్ధించాక ఎలా ఉంటుందో, అలా ఒక్కొక్క దశగా వివరించబడుతోంది.
మహాకల్పాన్త ఉన్నష్టే సర్వస్మిన్ దృశ్యమణ్డలే । ఆమహాదేవపర్యన్తం సమనోబుద్ధికర్మణి
మహాకల్పాంతంలో, ఈ జగత్తులో కనిపించే ప్రతిదీ నశించినప్పుడు — మహాదేవుడు మొదలుకొని మనస్సు, బుద్ధి, క్రియాశక్తి వరకు అన్నీ ఒకేలా లయమైపోయినప్పుడు —
వ్యోమన్య్ అపి శమం యాతే కాలే ఽప్య్ అకలితస్థితౌ । వాయావ్ అపి క్వాపి గతే తేజస్య్ అత్యన్తమ్ అస్థితే
ఆకాశం కూడా నిశ్చలమై, కాలం తెలియని స్థితిలో నిలిచిపోయినప్పుడు, గాలి ఎక్కడికో పోయి, అగ్ని పూర్తిగా శాంతమైపోయినప్పుడు —
తమస్య్ ఉపగతే ధ్వంసం వార్యాదౌ సుచిరం క్షతే । అలమ్ అన్తమ్ అనుప్రాప్తే సర్వశబ్దార్థసఞ్చయే
చీకటి కూడా కరిగిపోయి, నీరు మొదలైనవి చాలా కాలంగా లేకుండా పోయినప్పుడు, పేర్లు, రూపాలు అన్నీ అంతమయ్యే చివరికి —
శిష్యతే శాన్తబోధాత్మ సద్ అచ్ఛం బోధ్యవర్జితమ్ । అనాదినిధనం బోధ్యం కిమ్ అప్య్ అమలమ్ అవ్యయమ్
అప్పుడు మిగిలేది — శాంతమైన, స్వచ్ఛమైన, ఎలాంటి తెలిసినదానికీ అతీతమైన, ఆది అంతం లేని, కలుషరహితమైన, నశించని ఆ జ్ఞానం మాత్రమే.
అవాచ్యమ్ అనభివ్యక్తమ్ అతీన్ద్రియమ్ అనామకమ్ । సర్వభూతాత్మకం శూన్యం సద్ అసచ్ చ పరం పదమ్
అది మాటల్లో చెప్పలేనిది, బయటకు వ్యక్తం కానిది, ఇంద్రియాలకు అందనిది, పేరులేనిది; అన్ని జీవులలోని ఆత్మ, శూన్యమూ, ఉన్నదీ కానిది, లేనదీ కానిది, పరమ పదం.
తన్ న వాయుర్ న చాకాశం న బుద్ధ్యాది న శూన్యకమ్ । న కిఞ్చిద్ అథ సర్వాత్మ కిమ్ అప్య్ అన్యత్ పరం నభః
అది గాలి కాదు, ఆకాశం కాదు, బుద్ధి లాంటి వాటికాదు, శూన్యమూ కాదు; అది ఏదీ కాదు, అయినా అన్నిటిలో ఆత్మ; మరొకటి, పరమమైన ఆకాశం.
తద్విదా తత్పదస్థేన తన్ ముక్తేనానుభూయతే । అన్యైẖ కేవలమ్ ఆమ్నాతైర్ ఆగమైర్ ఏవ వర్ణ్యతే
దాన్ని తెలిసినవారు, ఆ స్థితిలో నిలిచినవారు, ముక్తులైనవారు అనుభవిస్తారు; ఇతరులు మాత్రం, వేదాలు లేదా శాస్త్రాల ద్వారా మాత్రమే వర్ణిస్తారు.
న కాలో న తమో నాత్మా న సన్ నాసన్ న దేశదిక్ । న మధ్యమ్ ఏతయోర్ నాన్తో న బోధో నాప్య్ అబోధితమ్
అక్కడ కాలం లేదు, చీకటి లేదు, ఆత్మ లేదు, ఉండడమూ లేదు, ఉండకపోవడమూ లేదు, దిక్కులు లేవు, మధ్యమూ లేదు, అంతమూ లేదు, జ్ఞానం లేదు, అజ్ఞానం లేదు.
కిమ్ అప్య్ ఏతద్ అత్యచ్ఛం చ బుధ్యతే బోధపారగైః । శాన్తసంసారవిసరైḫ పరాం భూమిమ్ ఉపాగతైః
ఇది ఒక అంతులేని పారదర్శకమైన విషయం, దీన్ని లోకబంధనపు విషాన్ని జయించి, పరమ స్థితిని చేరిన, జ్ఞానసముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన వారు మాత్రమే గ్రహించగలరు.
ప్రతిషిద్ధా మయైతే తు యే ఽర్థాస్ సర్వే ఽత్ర తే స్థితాః । అస్మద్బుద్ధ్యాపరిచ్ఛేద్యాస్ సోమ్యామ్బోధేర్ ఇవోర్మయః
నేను నిషేధించిన అన్ని విషయాలు ఇక్కడే ఉన్నాయి. అయినా మన బుద్ధికి అవి అందుబాటులోకి రావు, మృదువుగా అలలెత్తే సముద్రపు అలలు ఎలా మన చేతికి అందవో అలాగే.
యథాస్థితం స్థితాస్ సర్వే భావాస్ తత్ర తథా యథా । అనుత్కీర్ణా మహాస్తమ్భే వివిధాస్ సాలభఞ్జికాః
అక్కడ అన్ని స్థితులు యథాతథంగా అలాగే నిలిచివుంటాయి, పెద్ద స్తంభంపై ఎన్నో విభిన్న శిల్పాలు ఎలా కదలకుండా ఉంటాయో అలాగే.
ఏవం తత్ర స్థితాస్ సర్వే భావాస్ తత్ర న చ స్థితాః । అసర్వాత్మైవ సర్వాత్మ తద్ ఏతద్ అతద్ ఏవ చ
అక్కడ అన్ని స్థితులు ఉన్నట్టే ఉన్నాయి, అయినా లేవు కూడా. అది అన్ని రూపాలకూ ఆధారం కానిది అయినా, అన్నిటికీ ఆధారం; ఇది ఇదే, కాదు కూడా.
పదం యథైతత్ సర్వాత్మ సర్వార్థపరివర్జితమ్ । యథావత్ తత్ ప్రపశ్యన్తి తత్రైకపరిణామినః
ఈ స్థితి అన్ని ప్రాణుల ఆత్మగా, ఏ వస్తువులూ లేని స్వరూపంగా ఉన్నదని, అందులో పూర్తిగా లీనమైనవారు నిజంగా చూడగలుగుతారు.
సర్వార్థాస్తమయే జాతే సర్వార్థరహితం పదమ్ । సర్వార్థపరిపూర్ణం చ తద్ ఆద్యం పరిదృశ్యతే
అన్ని విషయాలు అంతమయ్యాక, వాటి లేని స్థితిని, అలాగే అన్ని విషయాలతో నిండిన ఆ ప్రాథమిక స్థితిని కూడా మనం గ్రహించగలం.
తవ తావన్ మహాబుద్ధే సర్వార్థోపశమాత్మకమ్ । న సమ్యగ్జ్ఞానమ్ ఉత్పన్నం సంశయో ఽత్ర నిదర్శనమ్
ఓ మహామతి, నీకు అన్ని విషయాల నిశ్చలత స్వరూపమైన సంపూర్ణ జ్ఞానం ఇంకా కలగనపుడు, సందేహమే మిగిలినదానికి నిదర్శనంగా ఉంటుంది.
యḫ ప్రబుద్ధో నిరాభాసం పరమ్ ఆభాసమ్ ఆగతః । స్వస్థాన్తẖకరణశ్ శాన్తస్ తం స్వభావం స పశ్యతి
ఎవడు పూర్తిగా మేలుకుని, రూపరహితమైన పరమ స్వరూపాన్ని చేరి, తన అంతఃకరణం ప్రశాంతంగా స్థిరంగా ఉంటాడో, అతడు అదే తన సహజ స్వభావంగా చూస్తాడు.
అయం త్వమ్ అహమ్ ఇత్యాదిస్ త్రికాలగజగద్భ్రమః । తత్రాస్తి హేమపిణ్డే ఽన్తర్ ఇవ రూపకజాలకమ్
నేను, నువ్వు, వాడు అనే భావాలు, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు కాలాల్లో, ఈ లోకంలో కలిగే మాయా భ్రమలు, బంగారు ముద్దలోని అలంకారాల రూపాలు లాగా అక్కడ ఉన్నాయి.
హేమపిణ్డాద్ యథా భాణ్డజాలం నానుపలభ్యతే । తథా న లభ్యతే భిన్నం పరమార్థఘనాజ్ జగత్
ఎలా బంగారు ముద్దను వదిలి వేరు వేరు పాత్రలు కనిపించవు, అలాగే పరమార్థ స్వరూపాన్ని విడిచి ఈ జగత్తు వేరుగా కనిపించదు.
సర్వదైవాపి భిన్నాత్మా స్వాఙ్గభూతోపలమ్భదృక్ । సజగచ్ చాజగచ్ చైతద్ ధేమేవాఙ్గదరూపకమ్
ఎన్ని విధాలుగా వేరు వేరు రూపాల్లో కనిపించినా, జగత్తే తన అవయవాలుగా ఉన్న దృష్టి, బంగారులోని అలంకారాల రూపాల్లా, సృష్టితో కూడినదైనా, లేకపోయినదైనా అదే.
రిక్తం దేశాదిశబ్దార్థైర్ దేశకాలక్రియాత్మకమ్ । యథాస్థితమ్ ఇదం తత్ర సర్వమ్ అస్తి న చాస్తి చ
దేశం అనే పదం, కాలం, క్రియ వంటి మాటలకు అర్థం లేకుండా, అవే స్వరూపంగా ఉన్న ఈ సృష్టి, అక్కడ యథాస్తితిగా ఉంది, లేదనిపించడమూ ఉంది.
యథోర్మ్యాది సమే తోయే చిత్రం చిత్రకృదీహితే । భాణ్డవృన్దమ్ అయḫపిణ్డే తథేదం బ్రహ్మణి స్థితమ్
ఎలా ఒకే నీటిలో అలలు, తరంగాలు వగైరా రూపాలు ఒక చిత్రకారుడు ఊహించినట్లు, లేదా ఒక రాగి ముద్దలో ఎన్నో పాత్రలు కనిపించేలా ఉంటాయో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా పరబ్రహ్మంలోనే స్థితమై ఉంది.
యథైతద్ అత్ర నో భిన్నం నాభిన్నం నాస్తి చాస్తి చ । నిత్యం తన్మయమ్ ఏవాచ్ఛం శాన్తే శాన్తమ్ ఇదం తథా
ఇక్కడ ఇది విడిగా కూడా కాదు, కలిసిపోయినదిగా కూడా కాదు, లేదు అని కూడా కాదు, ఉంది అని కూడా కాదు. ఎప్పటికీ అది స్వచ్ఛంగా, పరిపూర్ణంగా, శాంతంగా, శాంతిలో లీనమై ఉంటుంది.
అనిఖాతైవ భాతీయం త్రిజగత్సాలభఞ్జికా । సురసస్యైవ దృశ్యత్వమ్ ఇతా బ్రహ్మణి దారుణి
ఈ మూడు లోకాలు, చెట్టులో చెక్కిన బొమ్మలవంటి రూపంలో కనిపిస్తున్నా, నిజానికి చెక్కబడలేదు. అది కేవలం పరబ్రహ్మంలో కనిపించే అందమైన రూపమే.
నిఖాతా దృశ్యతాం యాన్తి స్తమ్భస్థాస్ సాలభఞ్జికాః । అఖాతా ఏవ భాన్త్య్ అత్ర త్రిజగత్సాలభఞ్జికాః
చెట్టులో బొమ్మలు చెక్కినప్పుడు అవి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ మాత్రం ఈ మూడు లోకాల బొమ్మలు చెక్కకుండా ఉన్నట్లే కనిపిస్తున్నాయి.