భవత్య్ ఏకసమాధానస్ సోమ్యాత్మా వ్యోమనిర్మలః । తిష్ఠత్య్ అపగతాసఙ్గస్ స్థిత ఏవాప్య్ అసత్సమః
శాంతమైన ఆత్మ, ఆకాశంలా నిర్మలంగా, ఒక్క ధ్యానంలో స్థిరమై, ఆశలు లేకుండా, ఉన్నా లేనట్టు ఉండిపోతుంది.
అస్తఙ్గతమనా మౌనీ నిరోధపదవీం గతః । తీర్ణస్ సంసారజలధేẖ కర్మణామ్ అన్తమ్ ఆగతః
మనస్సు నిశ్చలమై, మౌనంగా, నియమిత మార్గాన్ని చేరినవాడు, సంసార సముద్రాన్ని దాటి, కర్మలకు అంతం చేరుకున్నవాడు.
తనుభువనగగనగిరిగణకరణపరం పరమమ్ అజ్ఞానమ్ । విగలతి గలితే తస్మిన్ సకలమ్ ఇదం విద్యమానమ్ అపి
శరీరం, ప్రపంచం, ఆకాశం, పర్వతాలు, ఇంద్రియాలు మొదలైనవన్నీ కలిపిన పరమ అజ్ఞానం పూర్తిగా కరిగిపోతే, ఇవన్నీ ఉన్నట్లుగా కనిపించినా, నిజంగా అవి అంతరించిపోతాయి.
శాన్తతరాన్తẖకరణో గలితవికల్పస్ స్వరూపసారమయః । పరమశమామృతతృప్తస్ తిష్ఠతి విద్వాన్ నిరావరణః
ఎక్కువగా ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, అన్ని కల్పనల నుండి విముక్తుడై, తన స్వరూపంలో నిలిచిన జ్ఞానవంతుడు, పరమ శాంతి అమృతంతో తృప్తిగా, ఎలాంటి ఆవరణలు లేకుండా నిలిచిపోతాడు.
బోధో జగద్ ఇవాభాతి మునే యేన క్రమేణ హే । తం క్రమేణ క్రమం బ్రూహి భూయో ఽబోధనివృత్తయే
మహర్షీ, ఏ జ్ఞానంతో ఈ జగత్తు క్రమంగా కనిపిస్తుందో, దయచేసి ఆ క్రమాన్ని మళ్లీ వివరించండి. అజ్ఞానం తొలగిపోవడానికి దానికి దారితీయండి.
దక్షస్యేవ విమూఢస్య యద్ దృష్టౌ తత్ స్వచేతసి । యన్ న దృష్టం న తచ్ చిత్తే భవత్య్ అల్పతరస్మృతేః
నైపుణ్యం ఉన్నవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఎవరు చూసినదే వారి మనస్సులో ఉంటుంది. చూడనిది, గుర్తు తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, మనస్సులో ఉద్భవించదు.
భవ్యḫ పశ్యతి శాస్త్రార్థమ్ ఏవ పూర్వాపరాన్వితమ్ । న దృష్టివిషయం వస్తు యత్ పశ్యతి కరోతి తత్
మంచి మనసున్నవాడు శాస్త్రార్థాన్ని ముందూ వెనుకా సంబంధంతో చూస్తాడు; కేవలం కనబడినదానిని చూసి, దాన్ని అనుసరించి ఏ పని చేయడు.
భవ్యానుష్ఠాననిష్ఠస్ సఞ్ శాస్త్రార్థైకమనా మునిః । భూత్వోపదేశం త్వమ్ ఇమం శృణు శ్రవణభూషణమ్
మంచితనాన్ని ఆచరిస్తూ, మనసంతా శాస్త్రార్థంపైనే ఉంచిన మునివరుడవై, ఇప్పుడు నేను చెప్పే ఈ ఉపదేశాన్ని, చెవులకు అలంకారంగా వినిపించే ఈ మాటలను విను.
ఇయం దృశ్యభరభ్రాన్తిర్ నన్వ్ అవిద్యేతి యోచ్యతే । వస్తుతో విద్యతే నైషా తాపనద్యాం యథా పయః
ఈ కనబడే ప్రపంచ భారం అనేది మాయ అనే అజ్ఞానం అని అంటారు; నిజంగా అది లేదు, మిరాజ్లో నీళ్లు లేనట్టే.
ఉపదేశ్యోపదేశార్థమ్ ఏనాం మదుపరోధతః । సత్యామ్ ఇవ క్షణం తావద్ ఆశ్రిత్య శ్రూయతామ్ ఇదమ్
ఉపదేశం కోసం, నేర్పించడానికి మాత్రమే ఈ విషయాన్ని తాత్కాలికంగా నిజమైనట్టు భావించాలి; నిజానికి ఇది లేదు గానీ, ఒక క్షణం నిజమై ఉన్నట్టు భావించి, ఈ మాటలు విను.
కుత ఏషా కథం చేతి వికల్పాన్ అనుదాహరన్ । నేదమ్ ఏషా న చాస్తీతి స్వయం జ్ఞాస్యసి బోధతః
ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఎలా జరిగింది? అనే సందేహాలు మనసులోకి రానీయకుండా, నీవు నేరుగా తెలుసుకుంటావు—ఇది నిజంగా లేదు, అసలు ఉండదు కూడా.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । సర్వం సర్వవికారాఢ్యం కల్పాన్తే తద్ వినశ్యతి
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, స్థావరజంగమమయమైనది అయినా, ఎన్నో మార్పులతో కూడినదైనా, అంతా కల్పాంతంలో నశించిపోతుంది.
అస్య భాగవిభాగాత్మా నాశో ఽవశ్యమ్ అవారితః । బిన్దునా బిన్దునామ్భోధేర్ ఉద్ధృతస్యాస్తి హి క్షయః
భాగాలుగా విడిపోయినదానికి నాశనం తప్పదు; సముద్రం నుంచి ఒక బిందువు బయటకు తీస్తే, అది తప్పక పోతుంది.
ఏవం స్థితే ద్రవ్యనాశే బ్రహ్మణస్ తన్మయత్వతః । నానన్తత్వం న చాస్తిత్వం న చైతత్ సమ్భవత్య్ అలమ్
పదార్థం నశించిపోతుందనేది స్థిరమైతే, అది పరబ్రహ్మస్వరూపమైనందున, దీనిలో అనంతత్వం లేదు, ఉండడమూ లేదు, ఇది అసలు సాధ్యమూ కాదు.
మదశక్తిర్ ఇవ జ్ఞానమ్ ఇతి నాస్మాసు సిధ్యతి । దేహావజ్ఞానతో ఽస్మాకం స్వప్నవత్ తన్ న తత్త్వతః
మనలో జ్ఞానం మదపాన శక్తిలా స్థిరంగా ఉండదు. ఎందుకంటే మనం శరీరాన్ని లెక్కచేయకుండా ఉంటాం. అందువల్ల అది మనకు కలలాంటిది, నిజమైనది కాదు.
నశ్యత్య్ ఏతి చ దృశ్యశ్రీస్ సైవాన్యైవ నవైవ వా । ఇత్థం భవేత్ సముచితం కృతం శాస్త్రం న చాన్యథా
మనకు కనబడే వైభవం నశించి మళ్లీ కనిపిస్తుంది. అది అదే అయినా, కొత్తదైనా, వేరైనా ఉండొచ్చు. ఇలా సరైనది జరిగిపోతుంది, శాస్త్రం కూడా వేరుగా ఉండదు.
సైవైతీత్య్ అసముల్లేఖం కథం నష్టస్య సమ్భవః । తద్రూపాన్యేతి యుక్తం స్యాద్ అనుభూతార్థగా వయమ్
ఒకటి నశించిపోయిన తర్వాత 'అదే' అని మనసులో ఎలా వస్తుంది? అది ఆ రూపంలో మళ్లీ వస్తే సరిపోతుంది. మనం అనుభవించినదానిని మాత్రమే నమ్మేవాళ్లం.
సైవ వ్యోమతయైవాసీద్ ఇత్య్ అసత్ సైవ సా కథమ్ । తథైవ వ్యోమసంస్థా చేన్ నాశం తర్హి న సా గతా
'అది అంతకు ముందు ఆకాశంలా ఉండేది' అని చెప్పడం సత్యం కాదు. అది పోయినపుడు ఎలా అదే అవుతుంది? అది ఆకాశంలా అలాగే ఉంటే, అది నశించలేదు, పోయిందీ కాదు.
కార్యకారణయోర్ ఏకరూపతైవం యదా తదా । కార్యకారణతాభావాద్ ఐక్యమ్ ఏవాస్మదాగమః
కార్యం, కారణం రెండూ ఒకటే అని తెలిసినప్పుడు, వాటి మధ్య భేదం లేకుండా పోయినప్పుడు, మన మతం ఏకత్వమే అని చెప్పాలి.
శూన్యం త్వ్ అనుపలమ్భత్వం యద్ గతం నష్టమ్ ఏవ తత్ । అన్యస్ తర్హి భవేన్ నాశẖ కీదృశẖ కిల కథ్యతామ్
శూన్యత అంటే కనిపించకపోవడమే; పోయినది నిజంగా పోయినట్టే. ఇంకేదైనా నాశనం ఉంటే, అది ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.
నష్టం భూయస్ తద్ ఉత్పన్నమ్ ఇతి తత్ ప్రత్యయో ఽత్ర కః । నశ్యత్య్ అవశ్యం తేనేదం పునర్ అన్యత్ ప్రవర్తతే
పోయినది మళ్లీ పుట్టిందని అనుకుంటే, దానికి ఏమి నిశ్చయం? పోయినది తప్పకుండా పోతుంది, దాని స్థానంలో ఇంకొకటి వస్తుంది.
మధ్యమధ్యోద్యదుత్సేధఫలాద్యవయవైకికా । ఆదాహం బీజసత్తాస్తి కార్యకారణతా కుతః
మధ్య, ఉత్తమ, ఆరంభం, పెరుగుదల, ఫలం, భాగాలు — ఇవి ఒక్కొక్కటిగా ఉన్నప్పుడు, విత్తనం ఉండకపోతే, కార్యం, కారణం ఎలా ఉంటాయి?
దేశకాలక్రియాత్మైకం యథాదృష్టమ్ ఇహ స్థితమ్ । బీజమ్ ఏవైకకమ్ అతో న ఘటḫ పటకార్యకృత్
ఇక్కడ మనకు కనిపించే ప్రతి వస్తువు, దిక్కు, కాలం, చర్య, ఆత్మ — ఇవన్నీ ఒకటిగా కలిసిపోయి ఉన్నట్టు, నిజానికి ఒక్క విత్తనం మాత్రమే ఉంది. అందుకే, మట్టి గడ లేదా బట్ట నిజంగా వాటి ఫలితాలకు కారణాలు కావు.
సర్వదర్శనవిశ్రాన్తే నామ్ని భేదో న వస్తుని । పరమార్థమయే తేన వివాదేన కిమ్ అత్ర నః
అన్ని అభిప్రాయాలు నిశ్శబ్దంగా నిలిచినప్పుడు, పేరులోనూ, వస్తువులోనూ ఎలాంటి భేదం ఉండదు. అంతిమ సత్య స్వరూపమైన దానిలో వాదనలు మనకు ఎందుకు అవసరం?
ఇదం శాన్తమ్ అనాద్యన్తం తద్రూపత్వాద్ విచారతః । వ్యోమాభం బోధతామాత్రమ్ అనుభూతిప్రమాణతః
ఇది ప్రశాంతంగా, ఆది అంతం లేని స్వరూపంతో ఉంటుంది. విచారించినప్పుడు ఇదే నిజమైన స్వరూపం. ఇది ఆకాశంలా, కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే. అనుభవంతో తెలుసుకునే పరిమాణం ఇదే.
యథైతన్ నానుభూతం సద్ యథైతన్ నానుభూయతే । యథైతత్ సిద్ధిమ్ ఆప్నోతి తద్ ఇదం కథ్యతే క్రమాత్
ఇది ముందుగా అనుభవించబడలేదు, ఇప్పుడు కూడా అనుభవించబడటం లేదు, కానీ ఇది పూర్తిగా సిద్ధించాక ఎలా ఉంటుందో, అలా ఒక్కొక్క దశగా వివరించబడుతోంది.
మహాకల్పాన్త ఉన్నష్టే సర్వస్మిన్ దృశ్యమణ్డలే । ఆమహాదేవపర్యన్తం సమనోబుద్ధికర్మణి
మహాకల్పాంతంలో, ఈ జగత్తులో కనిపించే ప్రతిదీ నశించినప్పుడు — మహాదేవుడు మొదలుకొని మనస్సు, బుద్ధి, క్రియాశక్తి వరకు అన్నీ ఒకేలా లయమైపోయినప్పుడు —
వ్యోమన్య్ అపి శమం యాతే కాలే ఽప్య్ అకలితస్థితౌ । వాయావ్ అపి క్వాపి గతే తేజస్య్ అత్యన్తమ్ అస్థితే
ఆకాశం కూడా నిశ్చలమై, కాలం తెలియని స్థితిలో నిలిచిపోయినప్పుడు, గాలి ఎక్కడికో పోయి, అగ్ని పూర్తిగా శాంతమైపోయినప్పుడు —
తమస్య్ ఉపగతే ధ్వంసం వార్యాదౌ సుచిరం క్షతే । అలమ్ అన్తమ్ అనుప్రాప్తే సర్వశబ్దార్థసఞ్చయే
చీకటి కూడా కరిగిపోయి, నీరు మొదలైనవి చాలా కాలంగా లేకుండా పోయినప్పుడు, పేర్లు, రూపాలు అన్నీ అంతమయ్యే చివరికి —
శిష్యతే శాన్తబోధాత్మ సద్ అచ్ఛం బోధ్యవర్జితమ్ । అనాదినిధనం బోధ్యం కిమ్ అప్య్ అమలమ్ అవ్యయమ్
అప్పుడు మిగిలేది — శాంతమైన, స్వచ్ఛమైన, ఎలాంటి తెలిసినదానికీ అతీతమైన, ఆది అంతం లేని, కలుషరహితమైన, నశించని ఆ జ్ఞానం మాత్రమే.