సత్యబుద్ధౌ విలీనాయాం జగత్ పశ్యతి శాన్తధీః । జలదీపాంశుజాలాభమ్ అపిణ్డాత్మామ్బరాత్మకమ్
సత్యమైన జ్ఞానంలో మనస్సు లీనమైతే, ప్రశాంతమైన మనస్సు ఈ జగత్తును నీరు, దీపం, సూర్యకిరణాల్లా మెరుస్తూ, స్పష్టమైన రూపం లేకుండా, అంతా ఆకాశం, సూత్ష్మమైన తత్వంతో కూడిన వెలుగుల మాలికగా చూస్తుంది.
జగతో ఽవస్తునశ్ శూన్యాత్ పరిజ్ఞానాన్ నివర్తతే । చిత్తభ్రమాత్మనో భ్రాన్తిరూపా స్వదనభావనా
ఈ జగత్తు అసత్యమని, శూన్యమని పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, దానికి ఆకర్షణ తగ్గిపోతుంది. మనస్సు మాయ వల్ల కలిగే 'నేను' అనే భావన కూడా స్వీయ అనుభూతి అనే మోసమే.
యద్ అవస్త్వ్ ఇతి విజ్ఞాతం తత్రోపాదేయతా కుతః । కేన స్వప్నం పరిజ్ఞాయ స్వప్నహేమాభిగమ్యతే
ఏదైనా అసత్యమని తెలుసుకున్న తర్వాత దాన్ని ఎలా స్వీకరించగలం? ఒకవేళ ఎవరికైనా కల అనేది కలగానే తెలిసిపోయిన తర్వాత, ఆ కలలోని బంగారం కోసం ఎవరూ వెంబడించరుగా.
స్వప్నాద్ ఇవ పరిజ్ఞాతాద్ రసో దృశ్యాన్ నివర్తతే । ద్రష్టృదృశ్యదశాదోషగ్రన్థిచ్ఛేదḫ ప్రవర్తతే
కలను కలగా గుర్తించినప్పుడు దాని రుచి పోయినట్లే, కనిపించే వస్తువుల మీద మోహం కూడా తగ్గిపోతుంది. చూస్తున్నవాడు, కనిపిస్తున్నది అనే భావనల్లో ఉన్న దోషాల గంతలు తెరచిపోతాయి.
నీరసశ్ శాన్తమననో నిర్వాణాహఙ్కృతిẖ కృతీ । వీతరాగో నిరాయాసశ్ శాన్తస్ తిష్ఠతి బుద్ధధీః
విషయాలపై ఆసక్తి లేకుండా, మనస్సు ప్రశాంతంగా, అహంకారం పూర్తిగా నివృత్తమై, సర్వకార్యాల్లో నిపుణుడై, రాగద్వేషాలు లేని, శ్రమ లేకుండా, అంతరంగం నిశ్చలంగా ఉన్నవాడు, జ్ఞానమంతా పొందినవాడు ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
రసే నీరసతాం యాతే వాసనా ప్రవిలీయతే । శిఖాయాం ప్రవిలీనాయాం ప్రదీపస్యాంశవో యథా
రుచికి ఆసక్తి పోయినప్పుడు, వాసనలు కూడా కరిగిపోతాయి. దీపం ఆగిపోయినప్పుడు దీపరశ్ములు మాయమయ్యే విధంగా, మనసులో కోరికలు కూడా అంతరించిపోతాయి.
బోధాద్ దీపాంశుజాలాభమ్ అఘనం వ్యోమ దృశ్యతే । భ్రాన్తిరూపం జగత్ కృత్స్నం గన్ధర్వనగరం యథా
జ్ఞానం కలిగినవాడికి ఆకాశం కేవలం వెలుగుతో నిండినదిగా, స్థూలత్వం లేకుండా కనిపిస్తుంది. ఈ జగత్తు మొత్తం మాయ రూపంగా, గంధర్వ నగరం లాగా అనిపిస్తుంది.
నైవాత్మానం న చాకాశం న శూన్యం న చ వేదనమ్ । అత్యన్తపరిణామేన పశ్యన్ పశ్యతి తత్ పదమ్
అతడు తనను తాను, ఆకాశాన్ని, శూన్యాన్ని, లేదా బోధను కూడా చూడడు. పరిపూర్ణమైన మార్పుతో చూస్తూ, ఆ పరమ పదాన్ని దర్శిస్తాడు.
యత్ర నాత్మా న శూన్యం చ న జగత్ కలనా న చ । న చిత్తదృశ్యోదయధీస్ సర్వం చాస్తి యథాస్థితమ్
ఎక్కడ ఆత్మ లేదు, శూన్యం లేదు, జగత్తు కనిపించటం లేదు, మనస్సు లేదా దృష్టి వస్తువులు ఉద్భవించటం లేదు — అక్కడ ప్రతిదీ యథావిధిగా అలాగే ఉంటుంది.
భూమ్యాదితాజ్ఞసమ్బుద్ధా జ్ఞానాద్ అస్తమ్ ఉపాగతా । జ్ఞస్య శూన్యైవ సమ్పన్నా సంస్థితాపి న విద్యతే
భూమి మొదలైన పదార్థాల జ్ఞానం, అజ్ఞానం వల్ల పుట్టింది, అది పోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం కూడా శూన్యంలో కలిసిపోతుంది. అది ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా లేదు.
భవత్య్ ఏకసమాధానస్ సోమ్యాత్మా వ్యోమనిర్మలః । తిష్ఠత్య్ అపగతాసఙ్గస్ స్థిత ఏవాప్య్ అసత్సమః
శాంతమైన ఆత్మ, ఆకాశంలా నిర్మలంగా, ఒక్క ధ్యానంలో స్థిరమై, ఆశలు లేకుండా, ఉన్నా లేనట్టు ఉండిపోతుంది.
అస్తఙ్గతమనా మౌనీ నిరోధపదవీం గతః । తీర్ణస్ సంసారజలధేẖ కర్మణామ్ అన్తమ్ ఆగతః
మనస్సు నిశ్చలమై, మౌనంగా, నియమిత మార్గాన్ని చేరినవాడు, సంసార సముద్రాన్ని దాటి, కర్మలకు అంతం చేరుకున్నవాడు.
తనుభువనగగనగిరిగణకరణపరం పరమమ్ అజ్ఞానమ్ । విగలతి గలితే తస్మిన్ సకలమ్ ఇదం విద్యమానమ్ అపి
శరీరం, ప్రపంచం, ఆకాశం, పర్వతాలు, ఇంద్రియాలు మొదలైనవన్నీ కలిపిన పరమ అజ్ఞానం పూర్తిగా కరిగిపోతే, ఇవన్నీ ఉన్నట్లుగా కనిపించినా, నిజంగా అవి అంతరించిపోతాయి.
శాన్తతరాన్తẖకరణో గలితవికల్పస్ స్వరూపసారమయః । పరమశమామృతతృప్తస్ తిష్ఠతి విద్వాన్ నిరావరణః
ఎక్కువగా ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, అన్ని కల్పనల నుండి విముక్తుడై, తన స్వరూపంలో నిలిచిన జ్ఞానవంతుడు, పరమ శాంతి అమృతంతో తృప్తిగా, ఎలాంటి ఆవరణలు లేకుండా నిలిచిపోతాడు.
బోధో జగద్ ఇవాభాతి మునే యేన క్రమేణ హే । తం క్రమేణ క్రమం బ్రూహి భూయో ఽబోధనివృత్తయే
మహర్షీ, ఏ జ్ఞానంతో ఈ జగత్తు క్రమంగా కనిపిస్తుందో, దయచేసి ఆ క్రమాన్ని మళ్లీ వివరించండి. అజ్ఞానం తొలగిపోవడానికి దానికి దారితీయండి.
దక్షస్యేవ విమూఢస్య యద్ దృష్టౌ తత్ స్వచేతసి । యన్ న దృష్టం న తచ్ చిత్తే భవత్య్ అల్పతరస్మృతేః
నైపుణ్యం ఉన్నవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఎవరు చూసినదే వారి మనస్సులో ఉంటుంది. చూడనిది, గుర్తు తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, మనస్సులో ఉద్భవించదు.
భవ్యḫ పశ్యతి శాస్త్రార్థమ్ ఏవ పూర్వాపరాన్వితమ్ । న దృష్టివిషయం వస్తు యత్ పశ్యతి కరోతి తత్
మంచి మనసున్నవాడు శాస్త్రార్థాన్ని ముందూ వెనుకా సంబంధంతో చూస్తాడు; కేవలం కనబడినదానిని చూసి, దాన్ని అనుసరించి ఏ పని చేయడు.
భవ్యానుష్ఠాననిష్ఠస్ సఞ్ శాస్త్రార్థైకమనా మునిః । భూత్వోపదేశం త్వమ్ ఇమం శృణు శ్రవణభూషణమ్
మంచితనాన్ని ఆచరిస్తూ, మనసంతా శాస్త్రార్థంపైనే ఉంచిన మునివరుడవై, ఇప్పుడు నేను చెప్పే ఈ ఉపదేశాన్ని, చెవులకు అలంకారంగా వినిపించే ఈ మాటలను విను.
ఇయం దృశ్యభరభ్రాన్తిర్ నన్వ్ అవిద్యేతి యోచ్యతే । వస్తుతో విద్యతే నైషా తాపనద్యాం యథా పయః
ఈ కనబడే ప్రపంచ భారం అనేది మాయ అనే అజ్ఞానం అని అంటారు; నిజంగా అది లేదు, మిరాజ్లో నీళ్లు లేనట్టే.
ఉపదేశ్యోపదేశార్థమ్ ఏనాం మదుపరోధతః । సత్యామ్ ఇవ క్షణం తావద్ ఆశ్రిత్య శ్రూయతామ్ ఇదమ్
ఉపదేశం కోసం, నేర్పించడానికి మాత్రమే ఈ విషయాన్ని తాత్కాలికంగా నిజమైనట్టు భావించాలి; నిజానికి ఇది లేదు గానీ, ఒక క్షణం నిజమై ఉన్నట్టు భావించి, ఈ మాటలు విను.
కుత ఏషా కథం చేతి వికల్పాన్ అనుదాహరన్ । నేదమ్ ఏషా న చాస్తీతి స్వయం జ్ఞాస్యసి బోధతః
ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఎలా జరిగింది? అనే సందేహాలు మనసులోకి రానీయకుండా, నీవు నేరుగా తెలుసుకుంటావు—ఇది నిజంగా లేదు, అసలు ఉండదు కూడా.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । సర్వం సర్వవికారాఢ్యం కల్పాన్తే తద్ వినశ్యతి
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, స్థావరజంగమమయమైనది అయినా, ఎన్నో మార్పులతో కూడినదైనా, అంతా కల్పాంతంలో నశించిపోతుంది.
అస్య భాగవిభాగాత్మా నాశో ఽవశ్యమ్ అవారితః । బిన్దునా బిన్దునామ్భోధేర్ ఉద్ధృతస్యాస్తి హి క్షయః
భాగాలుగా విడిపోయినదానికి నాశనం తప్పదు; సముద్రం నుంచి ఒక బిందువు బయటకు తీస్తే, అది తప్పక పోతుంది.
ఏవం స్థితే ద్రవ్యనాశే బ్రహ్మణస్ తన్మయత్వతః । నానన్తత్వం న చాస్తిత్వం న చైతత్ సమ్భవత్య్ అలమ్
పదార్థం నశించిపోతుందనేది స్థిరమైతే, అది పరబ్రహ్మస్వరూపమైనందున, దీనిలో అనంతత్వం లేదు, ఉండడమూ లేదు, ఇది అసలు సాధ్యమూ కాదు.
మదశక్తిర్ ఇవ జ్ఞానమ్ ఇతి నాస్మాసు సిధ్యతి । దేహావజ్ఞానతో ఽస్మాకం స్వప్నవత్ తన్ న తత్త్వతః
మనలో జ్ఞానం మదపాన శక్తిలా స్థిరంగా ఉండదు. ఎందుకంటే మనం శరీరాన్ని లెక్కచేయకుండా ఉంటాం. అందువల్ల అది మనకు కలలాంటిది, నిజమైనది కాదు.
నశ్యత్య్ ఏతి చ దృశ్యశ్రీస్ సైవాన్యైవ నవైవ వా । ఇత్థం భవేత్ సముచితం కృతం శాస్త్రం న చాన్యథా
మనకు కనబడే వైభవం నశించి మళ్లీ కనిపిస్తుంది. అది అదే అయినా, కొత్తదైనా, వేరైనా ఉండొచ్చు. ఇలా సరైనది జరిగిపోతుంది, శాస్త్రం కూడా వేరుగా ఉండదు.
సైవైతీత్య్ అసముల్లేఖం కథం నష్టస్య సమ్భవః । తద్రూపాన్యేతి యుక్తం స్యాద్ అనుభూతార్థగా వయమ్
ఒకటి నశించిపోయిన తర్వాత 'అదే' అని మనసులో ఎలా వస్తుంది? అది ఆ రూపంలో మళ్లీ వస్తే సరిపోతుంది. మనం అనుభవించినదానిని మాత్రమే నమ్మేవాళ్లం.
సైవ వ్యోమతయైవాసీద్ ఇత్య్ అసత్ సైవ సా కథమ్ । తథైవ వ్యోమసంస్థా చేన్ నాశం తర్హి న సా గతా
'అది అంతకు ముందు ఆకాశంలా ఉండేది' అని చెప్పడం సత్యం కాదు. అది పోయినపుడు ఎలా అదే అవుతుంది? అది ఆకాశంలా అలాగే ఉంటే, అది నశించలేదు, పోయిందీ కాదు.
కార్యకారణయోర్ ఏకరూపతైవం యదా తదా । కార్యకారణతాభావాద్ ఐక్యమ్ ఏవాస్మదాగమః
కార్యం, కారణం రెండూ ఒకటే అని తెలిసినప్పుడు, వాటి మధ్య భేదం లేకుండా పోయినప్పుడు, మన మతం ఏకత్వమే అని చెప్పాలి.
శూన్యం త్వ్ అనుపలమ్భత్వం యద్ గతం నష్టమ్ ఏవ తత్ । అన్యస్ తర్హి భవేన్ నాశẖ కీదృశẖ కిల కథ్యతామ్
శూన్యత అంటే కనిపించకపోవడమే; పోయినది నిజంగా పోయినట్టే. ఇంకేదైనా నాశనం ఉంటే, అది ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.