అనాద్యన్తావభాసాత్మా బోధ ఆత్మని సంస్థితః । నానాపదార్థరూపేణ కమ్ ఊర్మ్యాదితయా యథా
ఆది అంతము లేని ప్రకాశ స్వరూపమైన జ్ఞానం, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. అది సముద్రంలో అలలు ఎలా కనిపిస్తాయో, అలా అనేక వస్తువుల రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది.
బాహ్యం న విద్యతే కిఞ్చిద్ బోధస్ స్ఫురతి బాహ్యవత్ । ఉదేతి బోధో హృదయాద్ బీజాద్ ఇవ వరద్రుమః
బయట ఏదీ నిజంగా లేదు; జ్ఞానం బయట ఉన్నట్టు ప్రకాశిస్తుంది. అది హృదయంలో నుండి, విత్తనం నుండి గొప్ప చెట్టు ఎదిగినట్టు, ఉద్భవిస్తుంది.
బోధస్యాన్తర్ ఇదం విశ్వం స్థితమ్ ఏవ రఘూద్వహ । స్తమ్భస్యాన్తర్ యథా సాలభఞ్జికా ప్రకటీకృతా
ఓ రఘువంశశిరోమణీ, ఈ జగత్తు బోధలోనే ఉంది. అది ఎలా అంటే, ఒక స్తంభంలో చెక్కిన శిల్పం కనిపించడంలా ఈ విశ్వం కూడా బోధలోనే వెలుగులోకి వస్తుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మైకమ్ అనన్తం దేశకాలతః । బోధామోదప్రసరణం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతామ్
ఈ లోకం అనేది అంతర్గతంగా, బాహ్యంగా, అంతులేని, దేశకాలాలకు అతీతమైన, ఒకటే అయిన బోధానందం విస్తరణగా మనం గ్రహించాలి.
అయమ్ ఏవ పరో లోకో భావ్యతాం వాసనాక్షయః । శామ్యతాం పరలోకాస్థం కాẖ కిలాయాన్తి వాసనాః
ఈ లోకాన్నే పరమ లోకంగా భావించాలి. మనసులో ఉన్న వాసనలు పూర్తిగా పోయేలా ప్రయత్నించాలి. పరలోకంలో ఉండే వాసనలు కూడా శాంతించాలి. వాటిని మళ్లీ మేల్కొల్పేది ఏమిటి?
దేశకాలక్రియాలోకరూపచిత్తాత్మసమ్పదామ్ । దేశకాలాదిశబ్దార్థరహితం న చ శూన్యకమ్
దేశం, కాలం, క్రియ, లోకం, రూపం, మనస్సు, ఆత్మసంపద అనే పదాలకు అర్థం లేని, అయినా శూన్యమేమీ కాని నిజమైన తత్వం ఉంది.
పదే పదవిదామ్ ఏవ తస్మిఞ్ శూన్యే గతిర్ భవేత్ । ద్రష్టౄణాం శాన్తదృశ్యానామ్ ఏవాన్యేషాం న రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆ శూన్య స్థితిలో, మార్గాన్ని కనుగొన్నవారి మార్గంలో నిలిచినవారికే ప్రయాణం సాధ్యమవుతుంది. మిగతావారికి, అంటే whose vision is not tranquil, అలాంటి వారికి అక్కడ ఎలాంటి ప్రయాణమూ ఉండదు.
యే వై తరలగమ్భీరమ్ అహన్తాగర్తమ్ ఆశ్రితాః । పశ్యన్తి తే తమ్ ఆలోకం న కదాచన కేచన
ఎవరైతే తక్కువ లోతు గలిగిన లేదా లోతైన అహంకారపు గుహలో పడిపోతారో, వారు ఎప్పుడూ ఆ వెలుగును చూడలేరు; ఎవరూ, ఎప్పుడూ చూడరు.
చతుర్దశవిధానన్తభూతజాతసఘుఙ్ఘుమా । జగద్దృష్టిర్ ఇయం జ్ఞస్య శరీరావయవోపమా
పద్నాలుగు రకాలుగా, అనంతమైన, శబ్దమయమైన జీవుల సముదాయంగా కనిపించే ఈ జగత్తు, జ్ఞానికి తన శరీర భాగాల్లా అనిపిస్తుంది.
కారణాభావతస్ సృష్టిర్ నోదితా న చ శామ్యతి । యాదృశం కారణం వా స్యాత్ తాదృగ్ భవతి కార్యకమ్
కారణం లేకపోతే సృష్టి neither arises nor ceases; కారణం ఎలా ఉంటే, ఫలితమూ అలాగే ఉంటుంది.
యాదృక్ స్యాత్ కారణే కార్యం స్థితం కారణతాస్య కా । కార్యమ్ ఏవోపలమ్భాన్తర్ అసద్ ద్వయమ్ అవేదనాత్
ఎలా ఒక ఫలితము కారణంలో ఉంటుందో, అలాగే దాని కారణత్వమూ ఉంటుంది. ఫలితమంటే మన вос్థలో మరో రూపమే. ఈ రెండు వాస్తవంగా లేవు, ఎందుకంటే ఈ ద్వంద్వాన్ని ఎవరూ నిజంగా అనుభవించరు.
సోమ్యస్యాన్తర్ యథైవాబ్ధేర్ ఊర్మ్యావర్తాదయస్ స్థితాః । బ్రహ్మణ్య్ అసమ్భవత్క్షోభే జగచ్చిత్తాదయస్ తథా
ఎలా ప్రశాంతమైన సముద్రంలో అలలు, చక్రాలు ఉండేలా ఉంటాయో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో కలకలం లేకపోయినా, లోకాలు, మనస్సులు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
సర్వాత్మైవామలం బ్రహ్మ పిణ్డ ఏక ఇవ స్థితమ్ । నానాభాణ్డాత్మ హేమైవ యథాన్తస్స్థితరూపకమ్
ప్రపంచంలోని అందరి ఆత్మగా, నిర్మలమైన పరబ్రహ్మం ఒకటే ఉంది. అది ఎన్నో బంగారు పాత్రల్లో బంగారం ఒక్కటే ఉండే విధంగా, వేర్వేరు రూపాల్లో ఉన్నా లోపల ఒక్కటే.
స్వప్నకాలే స్వప్న ఏవ జాగ్రద్ వ్యగ్రాపరిగ్రహాత్ । జాగ్రత్కాలే జాగ్రద్ ఏవ స్వప్నో ఽసత్యావబోధతః
కలలో ఉన్నప్పుడు కలే నిజంగా అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే మేలుకున్నప్పుడు ఉండే వస్తువులు అక్కడ ఉండవు. మేల్కొన్నప్పుడు మేల్కొనడం మాత్రమే నిజంగా అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే కల అనేది అసత్యమని మనకు తెలుసు.
చిత్తమాత్రతయా బుద్ధం మృగతృష్ణామ్బువత్ స్థితమ్ । జాగ్రత్ స్వప్నత్వమ్ ఆయాతి విచారవికలీకృతమ్
చైతన్య స్వరూపమైన మనస్సు, మృగతృష్ణలోని నీటి లాంటి స్వభావంతో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆలోచనల వల్ల అది కలవరపడి, మేల్కొనే స్థితి లేదా కలల స్థితిని పొందుతుంది.
సమ్యగ్జ్ఞానేన భూతాని జ్ఞస్య దేహతయా సహ । పీఠబన్ధం విముఞ్చన్తి గతకాలా ఇవామ్బుదాః
నిజమైన జ్ఞానంతో, అన్ని జీవులు జ్ఞానిని సహా తన శరీరంతో బంధనాన్ని విడిచిపెడతాయి. ఇది కాలం పూర్తయిన మేఘాలు ఎలా వెళ్లిపోతాయో అలాగే.
యథా గలితుమ్ ఆరబ్ధో ఘనో గగనతామ్ ఇయాత్ । తథా సత్యావబోధేన శామ్యేత్ సాత్మగ్రహం జగత్
ఒక మేఘం కరిగిపోవడం ప్రారంభించి ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే సత్య జ్ఞానం కలిగినప్పుడు జగత్తు వాస్తవంగా అనిపించే భావన కూడా శాంతమవుతుంది.
శరదభ్రవద్ ఆలూనా మృగతృష్ణామ్బువత్ తథా । పురస్ సన్దృశ్యమానైవ బోధాద్ గలతి దృశ్యతా
శరదృతువులో మేఘాలు ఎలా చెదిరిపోతాయో, మృగతృష్ణలోని నీరు ఎలా కనబడుతుందో, అలాగే మన ముందే కనిపిస్తున్న జగత్తు కూడా జ్ఞానం కలిగినప్పుడు కరిగిపోతుంది.
యథా దీప్తానలే లీనం సువర్ణం ఘృతమ్ ఇన్ధనమ్ । ఏకతాం యాతి విజ్ఞానే తథా భువనచిత్తదృక్
ఎలా ఒక పెద్ద అగ్నిలో బంగారం, నెయ్యి, ద్రవ్యం అన్నీ కలిసిపోతాయో, అలాగే జ్ఞానంలో ఈ లోకం, మనసు, చూసేవాడు అన్నీ ఒక్కటిగా మారిపోతాయి.
బోధేన తనుతామ్ ఏతి పిణ్డబన్ధో జగత్త్రయే । పిశాచబుద్ధిస్ సదనే బోధితస్య యథా శిశోః
బోధ కలిగినప్పుడు మూడు లోకాల బంధం బలహీనమవుతుంది. అది చిన్నపిల్ల బుద్ధిలో ఉండే పిశాచ భ్రమలు, పిల్లను లేపినప్పుడు పోయినట్టు ఉంటుంది.
బోధస్యానన్తరూపస్య స్వయమ్ ఏవాత్మనాత్మని । జగచ్చిత్తాదితా భాతి పిణ్డబన్ధẖ కిలాత్ర కః
ఇంకొక రూపం లేని, స్వయంగా ఉన్న ఆ బోధలో లోకం, మనసు మొదలైనవి కనిపిస్తాయి. కానీ ఇక్కడ నిజంగా ఏ బంధమూ ఉందని చెప్పగలమా?
బోధబోధనమ్ ఏవేదం జగచ్ చిత్తమ్ ఇవోదితమ్ । తద్ ఏవాస్తఙ్గతం బోధాత్ పిణ్డబన్ధస్య కాస్తితా
ఈ లోకం అనేది బోధ వెలుగులోనే కనిపిస్తుంది, మనసు ఎలా ఉంటుందో అలాగే. ఆ బోధ మాయమైతే, ఈ బంధానికి ఏ స్థితి మిగులుతుంది?
జహాతి పిణ్డకాఠిన్యం జగత్ స్వప్నావబోధతః । పరాం పేలవతామ్ ఏతి హేమ ద్రుతమ్ ఇవాగ్నినా
బంగారం అగ్నిలో కరిగితే దాని గట్టి రూపం వదిలిపెట్టి ఎంతో మృదువుగా మారినట్లే, ఈ జగత్తు కూడా కలల నుండి మేల్కొన్నప్పుడు దాని గట్టి స్థితిని విడిచిపెట్టి ఎంతో సూక్ష్మంగా మారుతుంది.
యథాస్థితో బోధ ఏవ ఘనతామ్ ఏష గచ్ఛతి । వినైవ దేశకాలాభ్యాం తౌ వినిర్మాయ హేమవత్
ఈ జ్ఞానం యథాస్థితిగా ఉండగానే, అది స్థలం కాలానికి అతీతంగా, బంగారం లాగా గట్టిదిగా మారుతుంది.
జాగ్రత్య్ ఏవం విచారేణ స్వప్నాభే పేలవే స్థితే । క్షీయమాణే శరత్కాలే ఇవైతి తనుతాం రసః
జాగ్రత్త స్థితిలో ఇలాంటి విచారణ ద్వారా, కలలవంటి మృదువైన స్థితి ఉండగా అది క్రమంగా తగ్గిపోతుంటే, అది శరదృతువులో రసం తగ్గిపోవడంలా సన్నగా మారుతుంది.
పరాం పేలవతాం యాతా దృశ్యలక్ష్మ్యస్ స్థితా అపి । స్వప్నా ఇవ పరిజ్ఞాతా న స్వదన్తే వివేకినః
బాహ్యంగా కనిపించే వైభవాలు ఉన్నా కూడా అవి అత్యంత సూక్ష్మంగా మారిపోతాయి; కలలు కలలని తెలిసినవారికి అవి ఆనందాన్ని ఇవ్వనట్టే, వివేకులు వాటిలో ఆనందించరు.
క్వ కిల స్వాన్తవిశ్రాన్తిẖ క్వైతద్ విషయవేదనమ్ । సుషుప్తజాగ్రతోర్ ఐక్యం క్వ చ్ఛాయాతపయోẖ క్వ వా
మనసులోని నిశ్చల విశ్రాంతి ఎక్కడ? బాహ్య విషయాల అనుభవం ఎక్కడ? గాఢ నిద్ర, మేల్కొనడం రెండింటి ఏకత్వం ఎక్కడ? నీడ, ఎండ మధ్య తేడా ఎక్కడ?
ద్రష్టృదృశ్యదశా భ్రాన్తిర్ అభ్రాన్తిస్ స్వాత్మనిష్ఠతా । కథం సదసతోర్ ఐక్యం భ్రాన్తాభ్రాన్తాత్మనోర్ భవేత్
దృష్టికర్త, దృష్టి వస్తువు అనే భావన మాయే; స్వయంలో నిలవడం మాత్రమే నిజమైన స్థితి. నిజమైనది, అబద్ధమైనది కలిసిపోవడం ఎలా సాధ్యం? మాయలో ఉన్న ఆత్మ, మాయ లేని ఆత్మ ఒక్కటవుతాయా?
చిత్తమాత్రే భ్రాన్తిమాత్రే స్వప్నమాత్రాత్మని స్థితే । జగతీహ పదార్థేభ్యస్ సత్యబుద్ధిర్ నివర్తతే
మనస్సే ఉన్నప్పుడూ, మాయే ఉన్నప్పుడూ, ఆత్మ కలలో లాంటిదై ఉన్నప్పుడూ, ఈ లోకంలోని వస్తువుల గురించి నిజమైన భావన పోయిపోతుంది.
కస్య స్వదన్తే ఽసత్యాని కథమ్ అప్య్ అమహామతేః । మృగతృష్ణాజలానీవ దృశ్యాన్య్ అపి పురస్స్థితేః
బుద్ధి తక్కువవాడికైనా అసత్యమైనవి ఎలా ఆనందాన్ని ఇస్తాయి? ఎదుట కనిపించినా, మృగతృష్ణలోని నీరు దాహాన్ని తీర్చనట్టే అవి సంతృప్తిని ఇవ్వవు.