యే తు శాస్త్రార్థసత్సఙ్గబోధితా బోధమ్ ఆగతాః । పశ్యన్తి స్వప్నవజ్ జాగ్రజ్ జాగ్రత్స్వప్నా భవన్తి తే
శాస్త్రార్థం, సత్సంగం వల్ల జ్ఞానం పొందినవారు, మేల్కొన్నపుడు కూడా అది కలలాగే అనిపిస్తుంది. వారి మెలకువ కూడా కలలా మారిపోతుంది.
యే తు సమ్ప్రాప్తసమ్బోధా విశ్రాన్తాḫ పరమే పదే । క్షీణజాగ్రత్ప్రభృతయస్ తే తుర్యాం భూమికామ్ ఇతాః
పూర్తిగా జ్ఞానం పొందినవారు, పరమ పదంలో విశ్రాంతి పొందినవారు, వారి మెలకువ మొదలైన స్థితులు అంతా క్షీణించిపోతాయి. వారు నాలుగవ స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తారు.
ఇతి సప్తవిధో భేదో జీవానాం కథితస్ తవ । సముద్రాణామ్ ఇవ మయా బుద్ధ్వా శ్రేయḫపరో భవ
ఇలా జీవులలో ఏడు రకాల భేదాలు నీకు వివరించాను. సముద్రాల వలె ఇవన్నీ తెలుసుకొని, నీవు పరమ శ్రేయస్సు వైపు మనసు పెట్టు.
భ్రాన్తిం పరిత్యజ జగద్గణనాత్మికాం త్వం బోధైకరూపఘనతామ్ అలమ్ ఆగతో ఽసి । శూన్యత్వవర్జితమ్ అశూన్యతయా చ ముక్తమ్ ఏతద్ ద్వయైక్యకవిముక్తవపుస్ త్వమ్ ఆద్యమ్
ప్రపంచాన్ని లెక్కించే భ్రమను వదిలిపెట్టు. నీవు బోధ మాత్రమే ఉన్న ఏకరూపతను చేరుకున్నావు. ఇది శూన్యత కూడా కాదు, అశూన్యత కూడా కాదు, రెండింటి ఏకత్వంతో విముక్తి పొందింది. నీవే ఆ ఆద్య స్వరూపం.
కథం కేవలజాగ్రత్త్వమ్ అకారణమ్ అకర్మకమ్ । పరాద్ వికసతి బ్రహ్మన్ గగనాద్ ఇవ పాదపః
పరిశుద్ధమైన మేల్కొనడం, కారణం లేకుండా, చర్యలు లేకుండా, పరమాత్మ నుండి ఎలా పుట్టుకొస్తుంది? అది ఆకాశంలో వృక్షం పుట్టినట్లే కదా?
అకారణం మహాబుద్ధే న కార్యమ్ ఉపలభ్యతే । తజ్ జాగ్రతẖ కేవలస్య న కశ్చిద్ ఇహ సమ్భవః
ఓ మహామతి! కారణం లేని చోట ఫలితం ఎలా దొరుకుతుంది? అందుకే, ఈ పరిశుద్ధ మేల్కొనడంలో ఏదీ ఇక్కడ ఉత్పత్తి కాలేదు.
తస్యాతో ఽసమ్భవాద్ అన్యే జీవభేదాస్ సజీవకాః । సర్వే న సమ్భవన్త్య్ ఏవ కారణాభావవిక్షతాః
అందువల్ల, దానినుండి ఏదీ పుట్టకపోవడంతో, జీవులలోని ఇతర భేదాలు, జీవితం సహా, కారణం లేకపోవడంవల్ల నిజంగా లేవు.
నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ నేహ కిఞ్చన నశ్యతి । ఉపదేశ్యోపదేశార్థం శబ్దార్థకలనోదయః
ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు. ఉపదేశం కోసం మాత్రమే పదాలు, వాటి అర్థాలు ఏర్పడతాయి.
కẖ కరోతి శరీరాణి మనోబుద్ధ్యాదిచేతనైః । కో మోహయతి భూతాని స్నేహరాగాదిబన్ధనైః
మనస్సు, బుద్ధి, ఇతర జ్ఞానేంద్రియాలతో ఈ శరీరాలను ఎవరు సృష్టిస్తున్నారు? ప్రేమ, మమకారం లాంటి బంధాలతో జీవులను ఎవరు మాయలో పడేస్తున్నారు?
న కశ్చిద్ ఏవ కురుతే శరీరాణి కదాచన । న మోహయతి భూతాని కశ్చిద్ ఏవ కదాచన
ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ శరీరాలను సృష్టించరు; ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ జీవులను మాయలో పడవేయరు.
అనాద్యన్తావభాసాత్మా బోధ ఆత్మని సంస్థితః । నానాపదార్థరూపేణ కమ్ ఊర్మ్యాదితయా యథా
ఆది అంతము లేని ప్రకాశ స్వరూపమైన జ్ఞానం, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. అది సముద్రంలో అలలు ఎలా కనిపిస్తాయో, అలా అనేక వస్తువుల రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది.
బాహ్యం న విద్యతే కిఞ్చిద్ బోధస్ స్ఫురతి బాహ్యవత్ । ఉదేతి బోధో హృదయాద్ బీజాద్ ఇవ వరద్రుమః
బయట ఏదీ నిజంగా లేదు; జ్ఞానం బయట ఉన్నట్టు ప్రకాశిస్తుంది. అది హృదయంలో నుండి, విత్తనం నుండి గొప్ప చెట్టు ఎదిగినట్టు, ఉద్భవిస్తుంది.
బోధస్యాన్తర్ ఇదం విశ్వం స్థితమ్ ఏవ రఘూద్వహ । స్తమ్భస్యాన్తర్ యథా సాలభఞ్జికా ప్రకటీకృతా
ఓ రఘువంశశిరోమణీ, ఈ జగత్తు బోధలోనే ఉంది. అది ఎలా అంటే, ఒక స్తంభంలో చెక్కిన శిల్పం కనిపించడంలా ఈ విశ్వం కూడా బోధలోనే వెలుగులోకి వస్తుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మైకమ్ అనన్తం దేశకాలతః । బోధామోదప్రసరణం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతామ్
ఈ లోకం అనేది అంతర్గతంగా, బాహ్యంగా, అంతులేని, దేశకాలాలకు అతీతమైన, ఒకటే అయిన బోధానందం విస్తరణగా మనం గ్రహించాలి.
అయమ్ ఏవ పరో లోకో భావ్యతాం వాసనాక్షయః । శామ్యతాం పరలోకాస్థం కాẖ కిలాయాన్తి వాసనాః
ఈ లోకాన్నే పరమ లోకంగా భావించాలి. మనసులో ఉన్న వాసనలు పూర్తిగా పోయేలా ప్రయత్నించాలి. పరలోకంలో ఉండే వాసనలు కూడా శాంతించాలి. వాటిని మళ్లీ మేల్కొల్పేది ఏమిటి?
దేశకాలక్రియాలోకరూపచిత్తాత్మసమ్పదామ్ । దేశకాలాదిశబ్దార్థరహితం న చ శూన్యకమ్
దేశం, కాలం, క్రియ, లోకం, రూపం, మనస్సు, ఆత్మసంపద అనే పదాలకు అర్థం లేని, అయినా శూన్యమేమీ కాని నిజమైన తత్వం ఉంది.
పదే పదవిదామ్ ఏవ తస్మిఞ్ శూన్యే గతిర్ భవేత్ । ద్రష్టౄణాం శాన్తదృశ్యానామ్ ఏవాన్యేషాం న రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆ శూన్య స్థితిలో, మార్గాన్ని కనుగొన్నవారి మార్గంలో నిలిచినవారికే ప్రయాణం సాధ్యమవుతుంది. మిగతావారికి, అంటే whose vision is not tranquil, అలాంటి వారికి అక్కడ ఎలాంటి ప్రయాణమూ ఉండదు.
యే వై తరలగమ్భీరమ్ అహన్తాగర్తమ్ ఆశ్రితాః । పశ్యన్తి తే తమ్ ఆలోకం న కదాచన కేచన
ఎవరైతే తక్కువ లోతు గలిగిన లేదా లోతైన అహంకారపు గుహలో పడిపోతారో, వారు ఎప్పుడూ ఆ వెలుగును చూడలేరు; ఎవరూ, ఎప్పుడూ చూడరు.
చతుర్దశవిధానన్తభూతజాతసఘుఙ్ఘుమా । జగద్దృష్టిర్ ఇయం జ్ఞస్య శరీరావయవోపమా
పద్నాలుగు రకాలుగా, అనంతమైన, శబ్దమయమైన జీవుల సముదాయంగా కనిపించే ఈ జగత్తు, జ్ఞానికి తన శరీర భాగాల్లా అనిపిస్తుంది.
కారణాభావతస్ సృష్టిర్ నోదితా న చ శామ్యతి । యాదృశం కారణం వా స్యాత్ తాదృగ్ భవతి కార్యకమ్
కారణం లేకపోతే సృష్టి neither arises nor ceases; కారణం ఎలా ఉంటే, ఫలితమూ అలాగే ఉంటుంది.
యాదృక్ స్యాత్ కారణే కార్యం స్థితం కారణతాస్య కా । కార్యమ్ ఏవోపలమ్భాన్తర్ అసద్ ద్వయమ్ అవేదనాత్
ఎలా ఒక ఫలితము కారణంలో ఉంటుందో, అలాగే దాని కారణత్వమూ ఉంటుంది. ఫలితమంటే మన вос్థలో మరో రూపమే. ఈ రెండు వాస్తవంగా లేవు, ఎందుకంటే ఈ ద్వంద్వాన్ని ఎవరూ నిజంగా అనుభవించరు.
సోమ్యస్యాన్తర్ యథైవాబ్ధేర్ ఊర్మ్యావర్తాదయస్ స్థితాః । బ్రహ్మణ్య్ అసమ్భవత్క్షోభే జగచ్చిత్తాదయస్ తథా
ఎలా ప్రశాంతమైన సముద్రంలో అలలు, చక్రాలు ఉండేలా ఉంటాయో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో కలకలం లేకపోయినా, లోకాలు, మనస్సులు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
సర్వాత్మైవామలం బ్రహ్మ పిణ్డ ఏక ఇవ స్థితమ్ । నానాభాణ్డాత్మ హేమైవ యథాన్తస్స్థితరూపకమ్
ప్రపంచంలోని అందరి ఆత్మగా, నిర్మలమైన పరబ్రహ్మం ఒకటే ఉంది. అది ఎన్నో బంగారు పాత్రల్లో బంగారం ఒక్కటే ఉండే విధంగా, వేర్వేరు రూపాల్లో ఉన్నా లోపల ఒక్కటే.
స్వప్నకాలే స్వప్న ఏవ జాగ్రద్ వ్యగ్రాపరిగ్రహాత్ । జాగ్రత్కాలే జాగ్రద్ ఏవ స్వప్నో ఽసత్యావబోధతః
కలలో ఉన్నప్పుడు కలే నిజంగా అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే మేలుకున్నప్పుడు ఉండే వస్తువులు అక్కడ ఉండవు. మేల్కొన్నప్పుడు మేల్కొనడం మాత్రమే నిజంగా అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే కల అనేది అసత్యమని మనకు తెలుసు.
చిత్తమాత్రతయా బుద్ధం మృగతృష్ణామ్బువత్ స్థితమ్ । జాగ్రత్ స్వప్నత్వమ్ ఆయాతి విచారవికలీకృతమ్
చైతన్య స్వరూపమైన మనస్సు, మృగతృష్ణలోని నీటి లాంటి స్వభావంతో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆలోచనల వల్ల అది కలవరపడి, మేల్కొనే స్థితి లేదా కలల స్థితిని పొందుతుంది.
సమ్యగ్జ్ఞానేన భూతాని జ్ఞస్య దేహతయా సహ । పీఠబన్ధం విముఞ్చన్తి గతకాలా ఇవామ్బుదాః
నిజమైన జ్ఞానంతో, అన్ని జీవులు జ్ఞానిని సహా తన శరీరంతో బంధనాన్ని విడిచిపెడతాయి. ఇది కాలం పూర్తయిన మేఘాలు ఎలా వెళ్లిపోతాయో అలాగే.
యథా గలితుమ్ ఆరబ్ధో ఘనో గగనతామ్ ఇయాత్ । తథా సత్యావబోధేన శామ్యేత్ సాత్మగ్రహం జగత్
ఒక మేఘం కరిగిపోవడం ప్రారంభించి ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే సత్య జ్ఞానం కలిగినప్పుడు జగత్తు వాస్తవంగా అనిపించే భావన కూడా శాంతమవుతుంది.
శరదభ్రవద్ ఆలూనా మృగతృష్ణామ్బువత్ తథా । పురస్ సన్దృశ్యమానైవ బోధాద్ గలతి దృశ్యతా
శరదృతువులో మేఘాలు ఎలా చెదిరిపోతాయో, మృగతృష్ణలోని నీరు ఎలా కనబడుతుందో, అలాగే మన ముందే కనిపిస్తున్న జగత్తు కూడా జ్ఞానం కలిగినప్పుడు కరిగిపోతుంది.
యథా దీప్తానలే లీనం సువర్ణం ఘృతమ్ ఇన్ధనమ్ । ఏకతాం యాతి విజ్ఞానే తథా భువనచిత్తదృక్
ఎలా ఒక పెద్ద అగ్నిలో బంగారం, నెయ్యి, ద్రవ్యం అన్నీ కలిసిపోతాయో, అలాగే జ్ఞానంలో ఈ లోకం, మనసు, చూసేవాడు అన్నీ ఒక్కటిగా మారిపోతాయి.
బోధేన తనుతామ్ ఏతి పిణ్డబన్ధో జగత్త్రయే । పిశాచబుద్ధిస్ సదనే బోధితస్య యథా శిశోః
బోధ కలిగినప్పుడు మూడు లోకాల బంధం బలహీనమవుతుంది. అది చిన్నపిల్ల బుద్ధిలో ఉండే పిశాచ భ్రమలు, పిల్లను లేపినప్పుడు పోయినట్టు ఉంటుంది.