విరాడోజో విరహితం కార్యకారణతాదిభిః । భూతభవ్యభవిష్యత్స్థం జగద్ అఙ్గ హ్య్ అసమ్భవమ్
విశ్వమూర్తి అనగా ఈ జగత్తు కారణం-కార్యం అనే భావాలన్నీ లేని వాడు. గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అనే కాలాల్లో ఉన్నట్టు అనిపించే ఈ లోకం నిజంగా అసలు ఉండదనే సంగతి తెలుసుకోవాలి.
యేన బోధాత్మనా బుద్ధం స జ్ఞ ఇత్య్ అభిధీయతే । అద్వైతస్యోపశాన్తస్య తస్య విశ్వం న విద్యతే
యెవడు తన అంతరాత్మ ద్వారా బుద్ధుని తెలుసుకుంటాడో, వాడిని జ్ఞాని అంటారు. అతడు ద్వైతభావం లేకుండా శాంతిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అతనికి ఈ విశ్వం అసలు ఉండదు.
పూర్వోక్తాస్ సర్వ ఏవైతే ఉపదేశవిశేషణాః । జ్ఞస్యానుభవమ్ ఆయాన్తి సతస్ సాధుకథా ఇవ
ఇప్పటివరకు చెప్పిన ఉపదేశాలన్నీ ప్రత్యేకమైన సూచనలే. ఇవి జ్ఞానిని చేరి, మంచి కథలు మంచి మనుషులను చేరినట్టు అనుభూతికి దారితీస్తాయి.
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యత్వం చాప్య్ అసమ్భవమ్ । అత ఏవ మనో నాస్తి శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ఈ భూతాలకు ఏకీకృతమైన స్వరూపం లేదు, ఖాళీగా కూడా ఉండలేవు. అందువల్ల మనస్సు కూడా లేదు. మిగిలింది నిజమైనది, అదే నీవు నిలిచే స్థానం.
చేత్యోన్ముఖత్వమ్ ఏవాన్తశ్ చేతనస్యాస్య చేతనమ్ । ఉదితం తద్ అనర్థాయ శ్రేయసే ఽనుదితం భవేత్
మనసు బయటికి తిరిగే స్వభావమే లోపల ఉన్న జ్ఞానం. అది ఉద్భవిస్తే అపకారం కలుగుతుంది; అది లేకపోతే మేలు జరుగుతుంది.
తస్యానుదయసంవిత్తేర్ భవ నిత్యం సమాహితః । సస్పన్దో వా గతస్పన్దశ్ శఙ్కామ్ ఉత్సృజ్య తాం భవే
ఆ బయటికి పోయే భావం లేని జ్ఞానంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండు. అది కదలికతోనైనా, లేకపోయినా, అనుమానం విడిచి ఆ స్థితిలోనే నిలిచిపో.
ఉదితం బాహ్యతామ్ ఏత్య తత్ర గచ్ఛతి పిణ్డతామ్ । స్వయం సంవేదనాద్ ఏవ జాడ్యాద్ అమ్బ్వ్ ఇవ శైలతామ్
అది బయటికి వచ్చినప్పుడు వ్యక్తిగతంగా మారుతుంది. తన స్వంత జ్ఞానంతో, మూర్ఖత్వం వల్ల, నీరు కొండగా మారినట్లుగా అవుతుంది.
స్వప్నాద్యర్థవద్ ఆదత్తే బోధో ఽబోధేన పిణ్డతామ్ । తద్గ్రాహకతయా చిత్తం భూత్వా బధ్నాతి దేహకమ్
అవగాహన, అజ్ఞానం వల్ల, కలలలోని వస్తువుల్లా వ్యక్తిత్వాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వాటిని గ్రహించే మనస్సై, దేహాన్ని బంధించుకుంటుంది.
ఏతావతీష్వ్ అవస్థాసు బోధస్యోదేతి నాన్యతా । శబ్దకల్పనయా భేదẖ కేవలం పరికల్పితః
ఈ స్థితులలోనే జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది, వేరే విధంగా కాదు. మాటల ఊహతోనే భేదాలు కల్పించబడతాయి.
బహిర్ అన్తశ్ చ బోధస్య భాత్య్ ఆత్మైవార్థదృష్టిభిః । కుతో ఽన్యా చేత్యతా తస్య స్యాద్ యద్య్ ఉన్ముఖతాత్మనః
బయట, లోపల అన్నీ కూడా ఆత్మే జ్ఞానంగా ప్రకాశిస్తుంది, వస్తువులను చూసే దృష్టితో. ఆత్మ స్వభావం బయటికి తిరిగేలా ఉంటే, దానికి వేరే వస్తువు ఎలా ఉండగలదు?
బహిర్ అన్తశ్ చ బోధస్య భాత్య్ ఆత్మైవార్థదృష్టిభిః । అన్తస్త్వేన బహిష్ట్వేన చైవాస్య మనసో యథా
బయట, లోపల అన్నీ కూడా ఆత్మే జ్ఞానంగా వస్తువులను చూసే దృష్టితో ప్రకాశిస్తుంది. మనస్సు లోపల, బయటగా కనిపించునట్లు ఇదీ అలాగే.
బోధస్యాకాశకల్పత్వాత్ కాలాకాశాది తద్వపుః । పదార్థాశ్ చైవ ఖాత్మానస్ స్వప్నవన్ నార్థరూపి ఖమ్
జ్ఞానం ఆకాశం లాంటిది కాబట్టి, దానికి కాలం, ఆకాశం మొదలైనవే రూపం. వస్తువులన్నీ కూడా ఆకాశ స్వభావమే కలవి—కలలో ఎలా ఆకాశం నిజంగా వస్తువు కాదు, అలాగే.
బాహ్యార్థతాం చాన్తరత్వం బోధో ఽబోధవశాద్ వ్రజేత్ । నాసద్ దృశ్యం హి బోధత్వం గన్తుం శక్తం జడం క్వచిత్
తెలివి అనేది జ్ఞానం లేదా అజ్ఞానం ప్రభావంతో బయటగా లేదా లోపలగా కనిపించవచ్చు. ఎందుకంటే, నిజమైనది కాని, చైతన్యం లేని పదార్థం ఎప్పుడూ తెలివిగా మారలేను.
బోధో దృశ్యదశాం నైతి ప్రాప్తో వాపి చ తాం స్థితిమ్ । సద్ యథాస్థితమ్ ఏవాస్తే మనాగ్ అప్య్ ఏతి నాన్యతామ్
తెలివి అనేది కనిపించే వస్తువుల స్థితిలోకి ప్రవేశించదు, లేదా అక్కడికి చేరిన తర్వాత అక్కడే ఉండదు. నిజమైనది ఎప్పుడూ తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది, ఎప్పుడూ మరొకదిగా మారదు.
అత్యర్థం శుద్ధబోధైకపరిణామే కృతోదయే । బోధాబోధార్థశబ్దానాం స్మృతిర్ అప్య్ అస్తమ్ ఏష్యతి
పరిపూర్ణమైన స్వచ్ఛమైన తెలివి మాత్రమే ఉన్నప్పుడు, 'జ్ఞానం' లేదా 'అజ్ఞానం' అనే మాటల జ్ఞాపకమే కూడా అంతమవుతుంది.
ఆతివాహికదేహానాం చిత్తానామ్ ఏవ జాయతే । ఆధిభౌతికతాబోధో దృఢభావనయా స్వయమ్
అత్యంత సూక్ష్మమైన దేహాల మనస్సుల్లోనే, బలమైన భావన వల్ల భౌతిక దేహం ఉన్నట్టు తెలిసే అవగాహన కలుగుతుంది.
ఆకాశవిశదైశ్ చిత్తైర్ భావితైషాతివాహికైః । ఆధిభౌతికతా మిథ్యా నటైర్ ఇవ పిశాచతా
ఆకాశం లాగా నిర్మలమైన మనస్సులు కలిగి, అలా ఊహించబడిన సూక్ష్మశరీరాలకు, ఈ భౌతిక శరీర భావన అబద్ధమే. అది నాటకంలో నటులు పిశాచాల్లా కనిపించడంలా ఉంటుంది.
భ్రాన్తిర్ అభ్రమణాభ్యాసాత్ ప్రజ్ఞాతైషోపశామ్యతి । నోన్మత్తో ఽస్మీతి సమ్బోధాచ్ ఛామ్యత్య్ ఉన్మత్తతా కిల
వాస్తవాన్ని గ్రహించకపోవడం వల్ల వచ్చే మాయ, సరైన జ్ఞానం వల్ల పోతుంది. మనం 'నేను పిచ్చివాడిని కాను' అని తెలుసుకున్నప్పుడు పిచ్చితనం మాయమైపోవడంలా ఇది కూడా శాంతిస్తుంది.
భ్రాన్తేస్ స్వయం పరిజ్ఞానాద్ వాసనా వినివర్తతే । స్వప్నే స్వప్నతయా బుద్ధే కస్య స్యాత్ కిల భావనా
మాయను మాయగా గుర్తించినప్పుడు, మన లోపలి వాసనలు కూడా పోతాయి. కలలో మనం అది కల అని తెలిసిన తర్వాత, ఇంకెవరికి ఊహలు మిగులుతాయి?
వాసనాతానవేనైవ సంసార ఉపశామ్యతి । వాసనైవ మహాన్ గ్రన్థిర్ ఏతచ్ఛేదపరా బుధాః
వాసనలు తగ్గినప్పుడే ఈ జనన మరణ చక్రం శాంతిస్తుంది. వాస్తవానికి, వాసనలే గొప్ప ముడి. ఆ ముడిని కోయడానికే జ్ఞానులు ప్రయత్నిస్తారు.
అజ్ఞానోన్మత్తతా పుంసా యథాభ్యాసేన భావితా । తథైవ బోధస్వభ్యాసాత్ సా కాలేనోపశామ్యతి
మనిషిలో అజ్ఞానం పునఃపునః అలవాటు వల్ల పెరిగినట్లు, అదే విధంగా జ్ఞానాన్ని నిరంతరం అభ్యాసం చేస్తే, అది కాలక్రమంలో తగ్గిపోతుంది.
ఆతివాహికదేహో ఽయమ్ ఆధిభౌతికతాం యథా । నీయతే భావనాత్ తజ్జ్ఞైర్ బోధసత్తాం ప్రసాదతః
ఈ సూక్ష్మశరీరం, జ్ఞానాన్ని తెలిసినవారు ధ్యానం చేయడం వల్ల, భౌతిక స్థితి నుండి జ్ఞాన స్వరూపానికి, ఆ జ్ఞాన కృపతో, చేర్చబడుతుంది.
ఆతివాహికదేహో ఽపి నీత్వా జీవపదం తథా । దృఢేన బోధాభ్యాసేన నేతవ్యో బ్రహ్మతామ్ అపి
ఈ సూక్ష్మశరీరాన్ని జీవస్థితికి తీసుకెళ్లిన తర్వాత, దృఢమైన జ్ఞానాభ్యాసంతో, అది బ్రహ్మ స్థితికి కూడా చేర్చాలి.
స్వయమ్భువశ్ చేద్ ఉత్పత్తిర్ బుధ్యతే బోధరూపిణీ । తదాతివాహికా బుద్ధిẖ కథమ్ ఇత్య్ అపి బుధ్యతే
స్వయంగా ఉద్భవించే జ్ఞానం జ్ఞాన స్వరూపమే అని అర్థమైతే, ఆ సూక్ష్మబుద్ధి కూడా అదే విధంగా అర్థమవుతుంది.
నో చేత్ తత్ ప్రతి వాక్యార్థం న గ్రన్థిర్ వినివర్తతే । భూతోత్సాదనసూత్రస్య ప్రతి మన్త్రపదం యథా
అది లేకపోతే, ఆ వాక్యార్థం స్పష్టంగా అర్థమవదు. ఎలాగంటే, భూతాల నాశనానికి చెప్పే మంత్రంలో ప్రతి పదాన్ని అర్థం చేసుకోవాల్సినదే.
జగద్బోధైకతా బుద్ధ్యా బోద్ధవ్యా తావద్ అవ్రణమ్ । అత్యన్తపరిణామేన యావత్ సాపి న బుధ్యతే
ఈ లోకమూ, జ్ఞానమూ ఒక్కటేనని మనస్సు ఎలాంటి మచ్చలూ లేకుండా గ్రహించాలి. పూర్తిగా మారిపోయే వరకు, ఆ భావన కూడా మనస్సులో నిలవాలి.
సబాహ్యాభ్యన్తరే చిత్తే శాన్తే భాతి స్వభావతా । శీతలాం వ్యోమనిర్భాసాం తామ్ ఏవాశ్రిత్య శామ్యతామ్
బయట, లోపల రెండింటిలోను మనస్సు శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అది తన సహజ స్వభావంతో ప్రకాశిస్తుంది. ఆ ఆకాశంలా చల్లగా, నిర్మలంగా ఉన్న ఆ స్థితిలో మనస్సు నిలవాలి, శాంతిని పొందాలి.
జ్ఞానవాఞ్ జ్ఞానయజ్ఞస్థో ధ్యానయూపం విరోపయన్ । జగద్ విజిత్య యజతి సర్వత్యాగైకదక్షిణః
జ్ఞానం కలవాడు, జ్ఞానయజ్ఞంలో స్థిరంగా ఉండి, ధ్యానాన్ని యూపంలా నిలిపి, ఈ లోకాన్ని జయించి, సమస్త త్యాగమే దక్షిణగా యజ్ఞం చేయగలడు.
పతత్య్ అఙ్గారవర్షే వా వాతి వా ప్రలయానిలే । భూతలే వ్రజతి వ్యోమ్ని సమమ్ ఆస్తే జ్ఞ ఆత్మని
అగ్ని వాన పడినా, ప్రళయ గాలి వీచినా, భూమిపై ఉన్నా, ఆకాశంలో సంచరించినా, జ్ఞాని తన అంతరాత్మలో సమంగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
వైతృష్ణ్యశాన్తమనసో నిరోధమ్ అలమ్ ఈయుషః । స్థితిర్ వజ్రసమాధానం వినాన్యా నోపపద్యతే
కామనలేని, ప్రశాంతమైన మనస్సు కలవారు నియమాన్ని సాధించినవారు. వారికి వజ్రం లాంటి దృఢమైన సమాధి తప్ప మరేదీ సరిపోదు.