విచిత్రరత్నరశ్మ్యోఘ ఇవ నానాత్మకం జగత్ । ఆభాసమాత్రం నామ్బ్వాత్మ న ఘనం న చ పార్థివమ్
వివిధ రత్నాల నుండి వెలువడే కాంతిరశ్ముల్లా, ఈ జగత్తు కూడా అనేక విధాలుగా కనిపిస్తుంది. కానీ అది నీటి స్వభావం కాదు, ఘనమైనదీ కాదు, భూమి స్వభావం కూడా కాదు—కేవలం ప్రతిబింబమే.
రూపాలోకమనోమాత్రం శూన్యమ్ ఏవ జగత్ స్థితమ్ । ఖే విచిత్రమణివ్యూహకరజాలమ్ ఇవోత్థితమ్
ఈ జగత్తు రూపం, వెలుగు, మనస్సు మాత్రమే. అది ఖాళీగా ఉంది. అది ఆకాశంలో వింత రత్నాల కిరణాల ధూళిపొడిలా ఉద్భవించింది.
నేహ సత్యాని భూతాని న జగత్తా న శూన్యతా । ఇదం బ్రహ్మాఖ్యరత్నేశప్రభాజాలవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ నిజమైన వస్తువులు లేవు, లోకం లేదు, శూన్యత కూడా లేదు. ఇది బ్రహ్మం అనే మణిలాంటి ప్రభువుని కాంతి పరచుకుంటూ వెలుగుతున్నది.
సృష్టయో దృష్టయో బ్రాహ్మ్యో నానాతామననాత్మకాః । అమూర్తా ఏవ భాసన్తే కల్పాన్తార్కగణాఘనాః
బ్రహ్ముని సృష్టులు, దర్శనలు అనేకంగా, వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపించినా, అవి ఆకారరహితంగా ఉంటాయి; యుగాంతంలో సూర్యకిరణాల మేఘాల్లా ప్రకాశిస్తుంటాయి.
ఏవం తావద్ ఘనీభూతḫ పిణ్డగ్రాహో న విద్యతే । సఙ్కల్పితే ఽర్థే వ్యోమ్నీవ శూన్యతైవావగమ్యతే
ఈ విధంగా, గట్టిగా ఉన్నదీ, పట్టుకోదగినదీ ఏదీ లేదు. ఊహలో, ఆకాశంలోలా, శూన్యమే కనిపిస్తుంది.
అస్యామ్ అవస్తుభూతాయాం కథం భావనిబన్ధనమ్ । భవిష్యదాకాశతరౌ విశ్రాన్తẖ కో విహఙ్గమః
ఇలాంటి అసత్యమైన, లేనిది వంటి దాంట్లో, ఆలోచనకి ఆధారం ఎలా ఉంటుంది? భవిష్యత్తులో ఆకాశంలో పెరిగే చెట్టుపై పక్షి ఎలా విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది?
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యతా న చ విద్యతే । చిత్తమ్ అప్య్ అత ఏవాస్తం శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ప్రాణులకు వాస్తవంగా స్వతంత్రమైన రూపం లేదు, శూన్యత్వమూ లేదు. మనస్సు కూడా ఇక్కడే లయమవుతుంది. మిగిలేది నిజమైనది, అందులోనే నీవు నిలిచివుంటావు.
అనానా సమమ్ ఏవాస్తే నానారూపో విబోధవాన్ । అన్తరాలీననానార్థో యథా కనకపిణ్డకః
అది అన్ని రూపాలకూ సమానంగా ఉంటుంది, ఎన్నో జ్ఞానరూపాలుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అంతా ఒకటే. అది లోపల కలిసిపోయినట్టు, బంగారు ముద్దలో ఎన్నో ఆకారాలు కలిసిపోయినట్టే.
యథాస్థితస్య సాహన్త్వం విశ్వం చిత్రం విలీయతే । జ్ఞస్యావాచ్యమ్ అచిత్తం సత్స్వరూపమ్ అవశిష్యతే
అది స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ రంగురంగుల ప్రపంచం అంతా ఆ ఏకత్వంలో లయమైపోతుంది. మిగిలేది వర్ణించలేని, మనస్సు లేని, నిజమైన స్వరూపమే.
క్లిష్యతే కేవలం బుద్ధిర్ ఉత్తరాధరదర్శనైః । స్తోకయాభ్యస్తయా బుద్ధ్యా సత్యో ఽర్థో హ్య్ అవగమ్యతే
ఎక్కువ తక్కువ అనే భావాలతో కేవలం బుద్ధి మాత్రమే తలెత్తిపడుతుంది. కానీ కొంచెం సాధనతో కూడిన వివేకంతో నిజమైన అర్థం గ్రహించవచ్చు.
విరాడోజో విరహితం కార్యకారణతాదిభిః । భూతభవ్యభవిష్యత్స్థం జగద్ అఙ్గ హ్య్ అసమ్భవమ్
విశ్వమూర్తి అనగా ఈ జగత్తు కారణం-కార్యం అనే భావాలన్నీ లేని వాడు. గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అనే కాలాల్లో ఉన్నట్టు అనిపించే ఈ లోకం నిజంగా అసలు ఉండదనే సంగతి తెలుసుకోవాలి.
యేన బోధాత్మనా బుద్ధం స జ్ఞ ఇత్య్ అభిధీయతే । అద్వైతస్యోపశాన్తస్య తస్య విశ్వం న విద్యతే
యెవడు తన అంతరాత్మ ద్వారా బుద్ధుని తెలుసుకుంటాడో, వాడిని జ్ఞాని అంటారు. అతడు ద్వైతభావం లేకుండా శాంతిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అతనికి ఈ విశ్వం అసలు ఉండదు.
పూర్వోక్తాస్ సర్వ ఏవైతే ఉపదేశవిశేషణాః । జ్ఞస్యానుభవమ్ ఆయాన్తి సతస్ సాధుకథా ఇవ
ఇప్పటివరకు చెప్పిన ఉపదేశాలన్నీ ప్రత్యేకమైన సూచనలే. ఇవి జ్ఞానిని చేరి, మంచి కథలు మంచి మనుషులను చేరినట్టు అనుభూతికి దారితీస్తాయి.
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యత్వం చాప్య్ అసమ్భవమ్ । అత ఏవ మనో నాస్తి శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ఈ భూతాలకు ఏకీకృతమైన స్వరూపం లేదు, ఖాళీగా కూడా ఉండలేవు. అందువల్ల మనస్సు కూడా లేదు. మిగిలింది నిజమైనది, అదే నీవు నిలిచే స్థానం.
చేత్యోన్ముఖత్వమ్ ఏవాన్తశ్ చేతనస్యాస్య చేతనమ్ । ఉదితం తద్ అనర్థాయ శ్రేయసే ఽనుదితం భవేత్
మనసు బయటికి తిరిగే స్వభావమే లోపల ఉన్న జ్ఞానం. అది ఉద్భవిస్తే అపకారం కలుగుతుంది; అది లేకపోతే మేలు జరుగుతుంది.
తస్యానుదయసంవిత్తేర్ భవ నిత్యం సమాహితః । సస్పన్దో వా గతస్పన్దశ్ శఙ్కామ్ ఉత్సృజ్య తాం భవే
ఆ బయటికి పోయే భావం లేని జ్ఞానంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండు. అది కదలికతోనైనా, లేకపోయినా, అనుమానం విడిచి ఆ స్థితిలోనే నిలిచిపో.
ఉదితం బాహ్యతామ్ ఏత్య తత్ర గచ్ఛతి పిణ్డతామ్ । స్వయం సంవేదనాద్ ఏవ జాడ్యాద్ అమ్బ్వ్ ఇవ శైలతామ్
అది బయటికి వచ్చినప్పుడు వ్యక్తిగతంగా మారుతుంది. తన స్వంత జ్ఞానంతో, మూర్ఖత్వం వల్ల, నీరు కొండగా మారినట్లుగా అవుతుంది.
స్వప్నాద్యర్థవద్ ఆదత్తే బోధో ఽబోధేన పిణ్డతామ్ । తద్గ్రాహకతయా చిత్తం భూత్వా బధ్నాతి దేహకమ్
అవగాహన, అజ్ఞానం వల్ల, కలలలోని వస్తువుల్లా వ్యక్తిత్వాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వాటిని గ్రహించే మనస్సై, దేహాన్ని బంధించుకుంటుంది.
ఏతావతీష్వ్ అవస్థాసు బోధస్యోదేతి నాన్యతా । శబ్దకల్పనయా భేదẖ కేవలం పరికల్పితః
ఈ స్థితులలోనే జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది, వేరే విధంగా కాదు. మాటల ఊహతోనే భేదాలు కల్పించబడతాయి.
బహిర్ అన్తశ్ చ బోధస్య భాత్య్ ఆత్మైవార్థదృష్టిభిః । కుతో ఽన్యా చేత్యతా తస్య స్యాద్ యద్య్ ఉన్ముఖతాత్మనః
బయట, లోపల అన్నీ కూడా ఆత్మే జ్ఞానంగా ప్రకాశిస్తుంది, వస్తువులను చూసే దృష్టితో. ఆత్మ స్వభావం బయటికి తిరిగేలా ఉంటే, దానికి వేరే వస్తువు ఎలా ఉండగలదు?
బహిర్ అన్తశ్ చ బోధస్య భాత్య్ ఆత్మైవార్థదృష్టిభిః । అన్తస్త్వేన బహిష్ట్వేన చైవాస్య మనసో యథా
బయట, లోపల అన్నీ కూడా ఆత్మే జ్ఞానంగా వస్తువులను చూసే దృష్టితో ప్రకాశిస్తుంది. మనస్సు లోపల, బయటగా కనిపించునట్లు ఇదీ అలాగే.
బోధస్యాకాశకల్పత్వాత్ కాలాకాశాది తద్వపుః । పదార్థాశ్ చైవ ఖాత్మానస్ స్వప్నవన్ నార్థరూపి ఖమ్
జ్ఞానం ఆకాశం లాంటిది కాబట్టి, దానికి కాలం, ఆకాశం మొదలైనవే రూపం. వస్తువులన్నీ కూడా ఆకాశ స్వభావమే కలవి—కలలో ఎలా ఆకాశం నిజంగా వస్తువు కాదు, అలాగే.
బాహ్యార్థతాం చాన్తరత్వం బోధో ఽబోధవశాద్ వ్రజేత్ । నాసద్ దృశ్యం హి బోధత్వం గన్తుం శక్తం జడం క్వచిత్
తెలివి అనేది జ్ఞానం లేదా అజ్ఞానం ప్రభావంతో బయటగా లేదా లోపలగా కనిపించవచ్చు. ఎందుకంటే, నిజమైనది కాని, చైతన్యం లేని పదార్థం ఎప్పుడూ తెలివిగా మారలేను.
బోధో దృశ్యదశాం నైతి ప్రాప్తో వాపి చ తాం స్థితిమ్ । సద్ యథాస్థితమ్ ఏవాస్తే మనాగ్ అప్య్ ఏతి నాన్యతామ్
తెలివి అనేది కనిపించే వస్తువుల స్థితిలోకి ప్రవేశించదు, లేదా అక్కడికి చేరిన తర్వాత అక్కడే ఉండదు. నిజమైనది ఎప్పుడూ తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది, ఎప్పుడూ మరొకదిగా మారదు.
అత్యర్థం శుద్ధబోధైకపరిణామే కృతోదయే । బోధాబోధార్థశబ్దానాం స్మృతిర్ అప్య్ అస్తమ్ ఏష్యతి
పరిపూర్ణమైన స్వచ్ఛమైన తెలివి మాత్రమే ఉన్నప్పుడు, 'జ్ఞానం' లేదా 'అజ్ఞానం' అనే మాటల జ్ఞాపకమే కూడా అంతమవుతుంది.
ఆతివాహికదేహానాం చిత్తానామ్ ఏవ జాయతే । ఆధిభౌతికతాబోధో దృఢభావనయా స్వయమ్
అత్యంత సూక్ష్మమైన దేహాల మనస్సుల్లోనే, బలమైన భావన వల్ల భౌతిక దేహం ఉన్నట్టు తెలిసే అవగాహన కలుగుతుంది.
ఆకాశవిశదైశ్ చిత్తైర్ భావితైషాతివాహికైః । ఆధిభౌతికతా మిథ్యా నటైర్ ఇవ పిశాచతా
ఆకాశం లాగా నిర్మలమైన మనస్సులు కలిగి, అలా ఊహించబడిన సూక్ష్మశరీరాలకు, ఈ భౌతిక శరీర భావన అబద్ధమే. అది నాటకంలో నటులు పిశాచాల్లా కనిపించడంలా ఉంటుంది.
భ్రాన్తిర్ అభ్రమణాభ్యాసాత్ ప్రజ్ఞాతైషోపశామ్యతి । నోన్మత్తో ఽస్మీతి సమ్బోధాచ్ ఛామ్యత్య్ ఉన్మత్తతా కిల
వాస్తవాన్ని గ్రహించకపోవడం వల్ల వచ్చే మాయ, సరైన జ్ఞానం వల్ల పోతుంది. మనం 'నేను పిచ్చివాడిని కాను' అని తెలుసుకున్నప్పుడు పిచ్చితనం మాయమైపోవడంలా ఇది కూడా శాంతిస్తుంది.
భ్రాన్తేస్ స్వయం పరిజ్ఞానాద్ వాసనా వినివర్తతే । స్వప్నే స్వప్నతయా బుద్ధే కస్య స్యాత్ కిల భావనా
మాయను మాయగా గుర్తించినప్పుడు, మన లోపలి వాసనలు కూడా పోతాయి. కలలో మనం అది కల అని తెలిసిన తర్వాత, ఇంకెవరికి ఊహలు మిగులుతాయి?
వాసనాతానవేనైవ సంసార ఉపశామ్యతి । వాసనైవ మహాన్ గ్రన్థిర్ ఏతచ్ఛేదపరా బుధాః
వాసనలు తగ్గినప్పుడే ఈ జనన మరణ చక్రం శాంతిస్తుంది. వాస్తవానికి, వాసనలే గొప్ప ముడి. ఆ ముడిని కోయడానికే జ్ఞానులు ప్రయత్నిస్తారు.