సూర్యో భూత్వా ప్రతపతి విష్ణుః పాతి జగత్త్రయమ్ । రుద్రస్ సర్వాన్ సంహరతి సర్వాన్ సృజతి పద్మభూః
సూర్యుడై ప్రకాశిస్తాడు; విష్ణువై మూడు లోకాలను కాపాడుతాడు; రుద్రుడై అన్నింటినీ లయంచేస్తాడు; పద్మభూవై అన్నింటినీ సృష్టిస్తాడు.
ఖం భూత్వా పవనస్కన్ధాన్ ధత్తే సర్క్షసురాసురాన్ । కులాచలగణో భూత్వా లోకపాలపురాస్పదమ్
ఆతడు ఆకాశమై గాలి ప్రవాహాలను, నక్షత్రాలు, దేవతలు, అసురులతో పాటు మోయుతాడు; పర్వత సమూహమై లోకపాలుల నగరాలకు ఆధారంగా ఉంటాడు.
భూమిర్ భూత్వా బిభర్తీమాం లోకస్థితిమ్ అఖణ్డితామ్ । తృణగుల్మలతా భూత్వా దదాతి ఫలసన్తతిమ్
భూమిగా మారి ఈ లోకాల స్థితిని అఖండంగా నిలబెడుతుంది; మళ్లీ గడ్డి, ముల్లు, లతలుగా మారి ఫలాల పరంపరను ఇస్తుంది.
బిభ్రజ్ జలానలాకారఞ్ జ్వలతి ద్రవతి ద్రుతః । చన్ద్రో ఽమృతం ప్రసవతి మృతిం హాలాహలం విషమ్
నీరు, అగ్ని రూపాల్లో ప్రకాశిస్తూ, మండుతూ, కరుగుతూ, ప్రవహిస్తుంది; చంద్రుడిగా అమృతాన్ని ప్రసవిస్తుంది, మరణంగా విషాన్ని, అపాయాన్ని కలిగిస్తుంది.
తేజః ప్రకటయత్య్ ఆశాస్ తనోత్య్ ఆన్ధ్యం తమో భవన్ । శూన్యం సన్ వ్యోమతామ్ ఏతి గిరిస్ సన్ రోధయత్య్ అలమ్
ప్రకాశం ఆశను వెలిగిస్తుంది, చీకటి అంధకారాన్ని వ్యాపింపజేస్తుంది; శూన్యంగా ఉన్నప్పుడు ఆకాశ స్వరూపం దాల్చుతుంది, పర్వతంగా ఉన్నప్పుడు విరివిగా అడ్డుకుంటుంది.
కరోతి జఙ్గమం చిత్త్వే స్థావరం స్థావరాక్ర్టిః । భూత్వార్ణవో వలయతి భూస్త్రియం వలయో యథా
చైతన్యంగా ఉన్నప్పుడు జంగమాన్ని, స్థిర రూపంగా ఉన్నప్పుడు స్థావరాన్ని చేస్తుంది; సముద్రంగా మారి భూమిని, వలయంలా ఒక స్త్రీ చేతికి వలయంలా చుట్టేస్తుంది.
పరమార్కవపుర్ భూత్వా ప్రకాశే ఽన్తర్ విసారయన్ । త్రిజగత్త్రసరేణ్వోఘం శాన్తమ్ ఏవావతిష్ఠతి
పరమ సూర్యుని రూపంగా మారి, తనలో వెలుగు వ్యాపింపజేస్తూ, మూడు లోకాల భయాల ప్రవాహం ఎగసిపడుతున్నా, ఆత్మ శాంతంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
యత్ కిఞ్చిద్ ఇదమ్ ఆభాతి భాతం వా భామ్ ఉపైష్యతి । కాలత్రయగతం దృశ్యం తద్ అసౌ సర్వమ్ ఏవ వా
ఈ లోకంలో ఏది కనబడుతున్నదో, కనబడబోయేదో, కనబడినదో, మూడు కాలాల్లో కనిపించే ప్రతిదీ నిజానికి అదే ఒకటి.
కథమ్ ఏవం వద బ్రహ్మన్ భూయతే విషమా హి మే । దృష్టిర్ ఏషా తు దుష్ప్రాపా దురాక్రమ్యేతి నిశ్చయః
బ్రహ్మన్, ఇది ఎలా జరుగుతుందో చెప్పండి. నా మనస్సు గందరగోళంగా ఉంది. ఈ దృష్టి అందరికీ సులభంగా రాకపోవడం, సులభంగా గ్రహించలేనిదని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
ముక్తిర్ ఏషోచ్యతే రామ బ్రహ్మైతత్ సముదాహృతమ్ । నిర్వాణమ్ ఏతత్ కథితం శృణు సమ్ప్రాప్యతే కథమ్
ఇదే మోక్షమని అంటారు రామా, ఇదే బ్రహ్మమని చెప్పబడింది. ఇదే నిర్వాణమని వివరించారు. ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుందో విను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే దృశ్యమ్ అహన్త్వత్తాదిసంయుతమ్ । సతో ఽప్య్ అస్యాప్య్ అనుత్పత్త్యా బుద్ధయైతద్ అవాప్యతే
ఈ లోకంలో మనకు కనిపించే ప్రతీ వస్తువు, 'నేను', 'నాది' అనే భావంతో కూడి ఉన్నట్టు అనిపించినా, అది వాస్తవంగా ఉద్భవించలేదు అని మన బుద్ధి గ్రహిస్తుంది.
విదేహముక్తాస్ త్రైలోక్యం సమ్పద్యన్తే యదా తదా । మన్యే తే సర్గతామ్ ఏవ గతా వేద్యవిదాం వర
శరీరాన్ని విడిచిన ముక్తులు మూడు లోకాలను పొందినప్పుడు, ఓ జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, వారు సృష్టి స్థితికి చేరుకున్నారని నేను భావిస్తున్నాను.
విద్యతే చేత్ త్రిభువనం తత్ తత్తాం సమ్ప్రయాన్తు తే । యత్ర త్రైలోక్యశబ్దార్థో న సమ్భవతి కశ్చన
ఈ మూడు లోకాలు నిజంగా ఉన్నాయంటే, అవి తమ స్వరూపాన్ని పొందాలి; కాని మూడు లోకాలు అనే అర్థమే ఎక్కడా లేకపోతే—
తత్ర త్రిలోకతాం యాతం బ్రహ్మేత్య్ ఉక్త్యర్థధీః కుతః । తస్మాన్ నో సమ్భవత్య్ అన్యా జగచ్ఛబ్దార్థకల్పనా
అక్కడ మూడు లోకాలు అన్న భావన కలిగిన చోట, బ్రహ్మం అనే భావన ఎలా కలుగుతుంది? అందువల్ల, అక్కడ జగత్ అనే మరో ఊహకు కూడా ఆస్కారం ఉండదు.
అనన్యచ్ ఛాన్తమ్ ఆభాసమాత్రమ్ ఆకాశనిర్మలమ్ । బ్రహ్మైవ జగద్ ఇత్య్ ఏవ సత్యం సత్యావబోధినః
నిజంగా యథార్థాన్ని తెలుసుకున్నవారికి ఈ లోకం అనన్యమైన, శాంతమైన, కేవలం ప్రతిబింబంలా ఉన్న, ఆకాశంలా నిర్మలమైన పరబ్రహ్మమే అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
యథా హి హేమకటకే విచార్యాపి న దృశ్యతే । కటకత్వం క్వచిన్ నామ ఋతే నిర్మలహాటకమ్
ఎలా అంటే, బంగారు కంకణాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, అక్కడ కంకణత్వం అనే ప్రత్యేకమైనది కనిపించదు; అక్కడ ఉన్నదంతా నిర్మలమైన బంగారమే.
జలాద్ ఋతే పయోవీచౌ నాహం పశ్యామి కిఞ్చన । వీచిత్వం త్వాదృశైర్ దృష్టం యత్ తు నాస్త్య్ ఏవ తత్ర హి
అలాగే, నీటిని తప్ప వేవ్లో వేరే ఏదీ నేను చూడలేదు; మీరు వేవ్త్వం అంటారు గానీ, నిజంగా అక్కడ అలాంటి ప్రత్యేకత ఏమీలేదు.
స్పన్దత్వం పవనాద్ అన్యన్ న కదాచన కుత్రచిత్ । స్పన్ద ఏవ సదా వాయుర్ జగత్ తస్మాన్ న విద్యతే
గాలిని తప్ప మరోదేనా కదలిక ఎక్కడా ఎప్పుడూ ఉండదు; గాలి ఎప్పుడూ కదలికే. అందువల్ల ఈ జగత్తు వాస్తవానికి లేదు.
యథా శూన్యత్వమ్ ఆకాశస్ తాప ఏవ మరౌ జలమ్ । తేజ ఏవ యథాలోకో బ్రహ్మైవ త్రిజగత్ తథా
ఎలా ఆకాశానికి శూన్యత స్వభావమైతే, ఎండ ప్రాంతానికి వేడి సహజంగా ఉంటుందో, అగ్నికి వెలుగు స్వభావమైతే, అలాగే ఈ మూడు లోకాలకు బ్రహ్మనే అసలు స్వరూపం.
అత్యన్తాభావసమ్పత్త్యా జగద్దృశ్యస్య ముక్తతా । యయోదేతి మునే యుక్త్యా తాం మమోపదిశోత్తమామ్
ఓ మునీశ్వరా, మనకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం పూర్తిగా లేకపోతే విముక్తి ఎలా కలుగుతుంది? దయచేసి ఆ ఉత్తమమైన మార్గాన్ని నాకు వివరించండి.
మిథస్ సమ్పన్నయోర్ ద్రష్టృదృశ్యయోర్ ఏకసఙ్క్షయే । ద్వయాభావే స్థితిం యాతే నిర్వాణమ్ అవశిష్యతే
దృష్టికర్త, దృష్టవిషయము రెండూ కలిసిపోతే, ఈ రెండింటి మధ్య భేదం పోయినప్పుడు, మిగిలేది శాంతి మాత్రమే.
దృశ్యస్య జగతస్ తస్మాద్ అత్యన్తానుద్భవో యథా । బ్రహ్మ చేత్థం స్వభావస్థం బుధ్యతే వద మే తథా
కాబట్టి, ఈ జగత్తు అసలు ఉద్భవించదని, బ్రహ్మ తన స్వరూపంలోనే నిలిచిపోతుందని నీవు నాకు వివరించు.
కయైతజ్ జ్ఞాయతే యుక్త్యా కథమ్ ఏతత్ ప్రసిధ్యతి । ఏతస్మింస్ తు మునే సిద్ధే న సాధ్యమ్ అవశిష్యతే
ఈ విషయం యుక్తితో ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? ఇది ఎలా స్థిరపడుతుంది? ఓ మునీశ్వరా, ఇది పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, ఇక చేయవలసినది ఏమీ మిగలదు.
బహుకాలమ్ ఇయం రూఢా మిథ్యాజ్ఞానవిషూచికా । నూనం విచారమన్త్రేణ నిర్మూలమ్ ఉపశామ్యతి
బహుళకాలంగా ఈ తప్పుడు జ్ఞానరూపమైన వ్యాధి మనలో బలంగా స్థిరపడింది. కానీ విచారణ అనే మంత్రంతో ఇది పూర్తిగా మూలంతో సహా తొలగిపోతుంది.
న శక్యతే ఝగిత్య్ ఏవ సముచ్ఛేదయితుం క్షణాత్ । సమప్రయతనే హ్య్ అద్రౌ సమారోహావరోహణే
ఈ మాయను ఒక్కసారిగా, ఒక్క క్షణంలో పూర్తిగా తొలగించడం సాధ్యం కాదు. పర్వతాన్ని ఎక్కడం, దిగడం సమానంగా శ్రమతో జరిగే ప్రక్రియలే.
తస్మాద్ అభ్యాసయోగేన యుక్త్యా న్యాయోపపత్తిభిః । జగద్భ్రాన్తిర్ యథా శామ్యేత్ తథేదం కథ్యతే శృణు
కాబట్టి, అభ్యాసయోగం, యుక్తి, సరైన విచారణ ద్వారా జగత్భ్రమను శాంతింపజేయవచ్చు. ఇది ఎలా జరుగుతుందో నేను వివరించబోతున్నాను, విను.
వదామ్య్ ఆఖ్యాయికాం రామ యామ్ ఇమాం బోధసిద్ధయే । తాం చేచ్ ఛృణోషి తత్ సాధో ముక్త ఏవాసి బుద్ధిమాన్
రామా, నీకు జ్ఞానం కలిగించేందుకు ఒక కథ చెబుతాను. నీవు దాన్ని శ్రద్ధగా వినితే, ఓ మంచివాడా, నీవు నిజంగా విముక్తుడవు, జ్ఞానవంతుడవు.
అథోత్పత్తిప్రకరణం మయేదం తవ కథ్యతే । యః కిలోత్పద్యతే రామ తేన ముక్తేన భూయతే
ఇప్పుడు ఉత్పత్తి గురించి నీకు వివరంగా చెబుతాను రామా. ఏది పుట్టిందో, దాన్ని మించినవాడే విముక్తుడు.
ఇయమ్ ఇత్థం జగద్భ్రాన్తిర్ భాత్య్ అజాతైవ ఖాత్మికా । ఇత్య్ ఉత్పత్తిప్రకరణే కథ్యతే ఽస్మిన్ మయాధునా
ఈ జగత్తు మాయ ఇలా పుట్టినట్టుగా కనిపిస్తుంది గాని, నిజానికి అది పుట్టలేదు. ఈ ఉత్పత్తి విషయాన్ని ఇప్పుడు నేను వివరంగా చెబుతున్నాను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । సర్వం సర్వప్రకారాఢ్యం ససురాసురకిన్నరమ్
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, స్థావరజంగమమయినది, అన్ని విధాలుగా ఉన్నది, దేవతలు, అసురులు, కిన్నరులతో కూడినది —