భ్రమన్మనḫపిశాచే ఽస్మిన్ కల్లోలజలదాకులే । సంసారరాత్రితిమిరే స్వాత్మైవాపూర్ణచన్ద్రమాః
ఈ కల్లోలమైన అలలూ మేఘాల సముద్రంలో మనస్సు ఒక పిశాచంలా తిరుగుతూ, సంసార రాత్రి చీకటిలో ఉన్నా, మన స్వరూపమే పూర్ణ చంద్రుడిగా ప్రకాశిస్తుంది.
అబోధమరణావర్తే కల్లోలాకులకోటరే । తృష్ణాకల్లోలతరలే స్వమనశ్చణ్డమారుతే
అజ్ఞానం మరణం అనే చక్రంలో, అలలతో కల్లోలమైన లోపల, తృష్ణ అనే అలలతో మనస్సు బలంగా ఊదే గాలిలో తడబడుతూ ఉంటుంది.
మహాజడజవాధారే సంసారవిషమార్ణవే । ఇన్ద్రియగ్రాహగహనే వివేకḫ పోతకో మహాన్
మొద్దుబారిన ప్రవాహంలో, విషమయైన సంసార సముద్రంలో, ఇంద్రియాల మొసళ్ల మధ్య, వివేకమే గొప్ప చిన్న పడవలా రక్షిస్తుంది.
పూర్వం యథాభిమతపూజనసుప్రసన్నో దత్త్వా వివేకమ్ ఇహ పావనదూతమ్ ఆత్మా । జీవం పదం నయతి నిర్మలమ్ ఏకమ్ ఆద్యం సత్సఙ్గశాస్త్రపరమార్థపరావబోధైః
మనసుకు ఇష్టమైన పూజతో ఆత్మ సంతోషించి, ఇక్కడ పవిత్రమైన దూతగా వివేకాన్ని ఇచ్చినట్టు, సత్సంగం, శాస్త్రాల సారాంశం వల్ల కలిగే నిజమైన జ్ఞానంతో, ఆత్మ జీవాన్ని ఒకే ఒక్క నిర్మలమైన మూల స్థితికి చేర్చుతుంది.
పరిపుష్టవివేకానాం వాసనామలమ్ ఉజ్ఝతామ్ । మహత్తా మహతామ్ అన్తẖ కాప్య్ అపూర్వైవ జాయతే
పూర్తిగా పరిపక్వమైన వివేకం కలిగి, మనస్సులోని వాసనల మలినతను పూర్తిగా విడిచిన మహానుభావుల హృదయాల్లో ఒక అపూర్వమైన గొప్పతనం ఉద్భవిస్తుంది.
ఔదార్యోదారమర్యాదాం మతిం గామ్భీర్యసున్దరీమ్ । మహతాం నావగాహన్తే భువనాని చతుర్దశ
మహానుభావుల ఉదారతకు, వారి మనస్సు లోతుకు, వారి గొప్పతనానికి ఈ పద్నాలుగు లోకాలు కూడా అంచనా వేయలేవు.
చిత్తభ్రాన్తిర్ జగద్ ఇతి ప్రరూఢే ప్రత్యయే సతామ్ । బాహ్యఞ్ చాన్తశ్ చరన్న్ అర్థగ్రహో మోహశ్ చ శామ్యతి
ఈ జగత్తు మనస్సు మాయ మాత్రమే అని జ్ఞానులు గాఢంగా నమ్మినప్పుడు, బయటా లోపలా తిరిగినా, వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ, మోహం రెండూ కూడా శాంతించిపోతాయి.
ద్వీన్దువత్ తాపజలవత్ కేశోణ్డుకవద్ అమ్బరే । విస్ఫురన్త్యాం జగద్భ్రాన్తౌ వాసనాప్రత్యయẖ కుతః
రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, మాయాజలంలా, ఆకాశంలో బంతిలా ఈ జగత్ మాయ వెలుగుతుంటే, వాసనలపై నమ్మకం ఎలా కలుగుతుంది?
వాసనాప్రత్యయశమే శూన్యం వ్యోమైవ శిష్యతే । సాప్య్ అవస్థా మనో ఽసచ్ చేత్ తతస్ త్యాజ్యా వివేకినా
వాసనలూ, వాటి ముద్రలూ పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉన్నదే మిగిలిపోతుంది. కానీ ఆ స్థితి కూడా మనస్సులో కలిగిన ఊహే అయితే, వివేకి దాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
త్రయమ్ ఏతత్ తు యావస్థా త్రయేణానేన వర్జితా । పశ్యన్తీవాప్య్ అపశ్యన్తీ సావస్థా పరమోదితా
ఈ మూడు—వాసనలు, ముద్రలు, మనస్సు కల్పనలు—లేని స్థితి, చూసినట్టు కనిపించినా, చూడనట్టు ఉంటుంది. అదే పరమ స్థితి.
విచిత్రరత్నరశ్మ్యోఘ ఇవ నానాత్మకం జగత్ । ఆభాసమాత్రం నామ్బ్వాత్మ న ఘనం న చ పార్థివమ్
వివిధ రత్నాల నుండి వెలువడే కాంతిరశ్ముల్లా, ఈ జగత్తు కూడా అనేక విధాలుగా కనిపిస్తుంది. కానీ అది నీటి స్వభావం కాదు, ఘనమైనదీ కాదు, భూమి స్వభావం కూడా కాదు—కేవలం ప్రతిబింబమే.
రూపాలోకమనోమాత్రం శూన్యమ్ ఏవ జగత్ స్థితమ్ । ఖే విచిత్రమణివ్యూహకరజాలమ్ ఇవోత్థితమ్
ఈ జగత్తు రూపం, వెలుగు, మనస్సు మాత్రమే. అది ఖాళీగా ఉంది. అది ఆకాశంలో వింత రత్నాల కిరణాల ధూళిపొడిలా ఉద్భవించింది.
నేహ సత్యాని భూతాని న జగత్తా న శూన్యతా । ఇదం బ్రహ్మాఖ్యరత్నేశప్రభాజాలవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ నిజమైన వస్తువులు లేవు, లోకం లేదు, శూన్యత కూడా లేదు. ఇది బ్రహ్మం అనే మణిలాంటి ప్రభువుని కాంతి పరచుకుంటూ వెలుగుతున్నది.
సృష్టయో దృష్టయో బ్రాహ్మ్యో నానాతామననాత్మకాః । అమూర్తా ఏవ భాసన్తే కల్పాన్తార్కగణాఘనాః
బ్రహ్ముని సృష్టులు, దర్శనలు అనేకంగా, వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపించినా, అవి ఆకారరహితంగా ఉంటాయి; యుగాంతంలో సూర్యకిరణాల మేఘాల్లా ప్రకాశిస్తుంటాయి.
ఏవం తావద్ ఘనీభూతḫ పిణ్డగ్రాహో న విద్యతే । సఙ్కల్పితే ఽర్థే వ్యోమ్నీవ శూన్యతైవావగమ్యతే
ఈ విధంగా, గట్టిగా ఉన్నదీ, పట్టుకోదగినదీ ఏదీ లేదు. ఊహలో, ఆకాశంలోలా, శూన్యమే కనిపిస్తుంది.
అస్యామ్ అవస్తుభూతాయాం కథం భావనిబన్ధనమ్ । భవిష్యదాకాశతరౌ విశ్రాన్తẖ కో విహఙ్గమః
ఇలాంటి అసత్యమైన, లేనిది వంటి దాంట్లో, ఆలోచనకి ఆధారం ఎలా ఉంటుంది? భవిష్యత్తులో ఆకాశంలో పెరిగే చెట్టుపై పక్షి ఎలా విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది?
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యతా న చ విద్యతే । చిత్తమ్ అప్య్ అత ఏవాస్తం శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ప్రాణులకు వాస్తవంగా స్వతంత్రమైన రూపం లేదు, శూన్యత్వమూ లేదు. మనస్సు కూడా ఇక్కడే లయమవుతుంది. మిగిలేది నిజమైనది, అందులోనే నీవు నిలిచివుంటావు.
అనానా సమమ్ ఏవాస్తే నానారూపో విబోధవాన్ । అన్తరాలీననానార్థో యథా కనకపిణ్డకః
అది అన్ని రూపాలకూ సమానంగా ఉంటుంది, ఎన్నో జ్ఞానరూపాలుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అంతా ఒకటే. అది లోపల కలిసిపోయినట్టు, బంగారు ముద్దలో ఎన్నో ఆకారాలు కలిసిపోయినట్టే.
యథాస్థితస్య సాహన్త్వం విశ్వం చిత్రం విలీయతే । జ్ఞస్యావాచ్యమ్ అచిత్తం సత్స్వరూపమ్ అవశిష్యతే
అది స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ రంగురంగుల ప్రపంచం అంతా ఆ ఏకత్వంలో లయమైపోతుంది. మిగిలేది వర్ణించలేని, మనస్సు లేని, నిజమైన స్వరూపమే.
క్లిష్యతే కేవలం బుద్ధిర్ ఉత్తరాధరదర్శనైః । స్తోకయాభ్యస్తయా బుద్ధ్యా సత్యో ఽర్థో హ్య్ అవగమ్యతే
ఎక్కువ తక్కువ అనే భావాలతో కేవలం బుద్ధి మాత్రమే తలెత్తిపడుతుంది. కానీ కొంచెం సాధనతో కూడిన వివేకంతో నిజమైన అర్థం గ్రహించవచ్చు.
విరాడోజో విరహితం కార్యకారణతాదిభిః । భూతభవ్యభవిష్యత్స్థం జగద్ అఙ్గ హ్య్ అసమ్భవమ్
విశ్వమూర్తి అనగా ఈ జగత్తు కారణం-కార్యం అనే భావాలన్నీ లేని వాడు. గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అనే కాలాల్లో ఉన్నట్టు అనిపించే ఈ లోకం నిజంగా అసలు ఉండదనే సంగతి తెలుసుకోవాలి.
యేన బోధాత్మనా బుద్ధం స జ్ఞ ఇత్య్ అభిధీయతే । అద్వైతస్యోపశాన్తస్య తస్య విశ్వం న విద్యతే
యెవడు తన అంతరాత్మ ద్వారా బుద్ధుని తెలుసుకుంటాడో, వాడిని జ్ఞాని అంటారు. అతడు ద్వైతభావం లేకుండా శాంతిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అతనికి ఈ విశ్వం అసలు ఉండదు.
పూర్వోక్తాస్ సర్వ ఏవైతే ఉపదేశవిశేషణాః । జ్ఞస్యానుభవమ్ ఆయాన్తి సతస్ సాధుకథా ఇవ
ఇప్పటివరకు చెప్పిన ఉపదేశాలన్నీ ప్రత్యేకమైన సూచనలే. ఇవి జ్ఞానిని చేరి, మంచి కథలు మంచి మనుషులను చేరినట్టు అనుభూతికి దారితీస్తాయి.
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యత్వం చాప్య్ అసమ్భవమ్ । అత ఏవ మనో నాస్తి శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ఈ భూతాలకు ఏకీకృతమైన స్వరూపం లేదు, ఖాళీగా కూడా ఉండలేవు. అందువల్ల మనస్సు కూడా లేదు. మిగిలింది నిజమైనది, అదే నీవు నిలిచే స్థానం.
చేత్యోన్ముఖత్వమ్ ఏవాన్తశ్ చేతనస్యాస్య చేతనమ్ । ఉదితం తద్ అనర్థాయ శ్రేయసే ఽనుదితం భవేత్
మనసు బయటికి తిరిగే స్వభావమే లోపల ఉన్న జ్ఞానం. అది ఉద్భవిస్తే అపకారం కలుగుతుంది; అది లేకపోతే మేలు జరుగుతుంది.
తస్యానుదయసంవిత్తేర్ భవ నిత్యం సమాహితః । సస్పన్దో వా గతస్పన్దశ్ శఙ్కామ్ ఉత్సృజ్య తాం భవే
ఆ బయటికి పోయే భావం లేని జ్ఞానంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండు. అది కదలికతోనైనా, లేకపోయినా, అనుమానం విడిచి ఆ స్థితిలోనే నిలిచిపో.
ఉదితం బాహ్యతామ్ ఏత్య తత్ర గచ్ఛతి పిణ్డతామ్ । స్వయం సంవేదనాద్ ఏవ జాడ్యాద్ అమ్బ్వ్ ఇవ శైలతామ్
అది బయటికి వచ్చినప్పుడు వ్యక్తిగతంగా మారుతుంది. తన స్వంత జ్ఞానంతో, మూర్ఖత్వం వల్ల, నీరు కొండగా మారినట్లుగా అవుతుంది.
స్వప్నాద్యర్థవద్ ఆదత్తే బోధో ఽబోధేన పిణ్డతామ్ । తద్గ్రాహకతయా చిత్తం భూత్వా బధ్నాతి దేహకమ్
అవగాహన, అజ్ఞానం వల్ల, కలలలోని వస్తువుల్లా వ్యక్తిత్వాన్ని స్వీకరిస్తుంది. వాటిని గ్రహించే మనస్సై, దేహాన్ని బంధించుకుంటుంది.
ఏతావతీష్వ్ అవస్థాసు బోధస్యోదేతి నాన్యతా । శబ్దకల్పనయా భేదẖ కేవలం పరికల్పితః
ఈ స్థితులలోనే జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది, వేరే విధంగా కాదు. మాటల ఊహతోనే భేదాలు కల్పించబడతాయి.
బహిర్ అన్తశ్ చ బోధస్య భాత్య్ ఆత్మైవార్థదృష్టిభిః । కుతో ఽన్యా చేత్యతా తస్య స్యాద్ యద్య్ ఉన్ముఖతాత్మనః
బయట, లోపల అన్నీ కూడా ఆత్మే జ్ఞానంగా ప్రకాశిస్తుంది, వస్తువులను చూసే దృష్టితో. ఆత్మ స్వభావం బయటికి తిరిగేలా ఉంటే, దానికి వేరే వస్తువు ఎలా ఉండగలదు?