ప్రసన్నస్ సన్ మహాదేవస్ స్వయమ్ ఆత్మా మహేశ్వరః । బోధాయ ప్రేరయత్య్ ఆశు దూతం పూతం శుభేహితైః
పరమేశ్వరుడు సంతోషించినప్పుడు, ఆయన తానే స్వయంగా, మంచిదైన సంకల్పంతో, పవిత్రమైన దూతను వెంటనే పంపిస్తాడు, ఆ వ్యక్తికి జ్ఞానం కలిగించేందుకు.
ఆత్మనా పరమేశేన కో దూతḫ ప్రేర్యతే మునే । స దూతో బోధనం చాపి కరోతి వద మే కథమ్
ఓ మునీంద్రా! ఆ పరమాత్మ తనతోనే ఎవరు దూతగా పంపిస్తాడు? ఆ దూత జ్ఞానం ఎలా కలిగిస్తాడు? దయచేసి నాకు వివరించు.
ఆత్మసమ్ప్రేరితో దూతో వివేకో నామ నామతః । హృద్గుహాయాం స వరదస్ తిష్ఠతీన్దుర్ ఇవామ్బరే
ఆత్మచేత ప్రేరేపించబడిన వివేకమనే దూత, హృదయగుహలో ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదిస్తూ, ఆకాశంలో చంద్రుడు ఉన్నట్లుగా అక్కడ నిలిచి ఉంటాడు.
స ఏష వాసనాత్మానం జన్తుం బోధయతి క్రమాత్ । సంసారసాగరాత్ తస్మాత్ తారయత్య్ అవివేకినమ్
ఈ వివేకం, వాసనలతో కూడిన జీవిని క్రమంగా జాగృతం చేస్తుంది. వివేకం లేని వారిని సంసారసముద్రం నుండి రక్షిస్తుంది.
బోధాత్మైషో ఽన్తరాత్మైవ పరమḫ పరమేశ్వరః । అస్యైవ వాచకో రామ ప్రణవో వేదసమ్మతః
బోధతో కూడిన ఈ అంతరాత్మే పరమేశ్వరుడు. రామా! దీనికే వేదాలలో ప్రణవమనే అక్షరం పేరుగా ఉంది.
జపహోమతపోదానపాఠయజ్ఞక్రియాక్రమైః । ఏష ప్రసాద్యతే నిత్యం నరనాగసురాసురైః
జపం, హోమం, తపస్సు, దానం, పఠనం, యజ్ఞక్రియలు వంటి విధుల ద్వారా, ఈ ఆత్మను మనుషులు, నాగులు, దేవతలు, అసురులు ఎప్పుడూ ప్రసన్నం చేసుకుంటారు.
ద్యౌర్ మూర్ధా పృథివీ పాదౌ తారకా రోమరాజయః । భూతాన్య్ అస్థీని హృదయం వ్యోమాస్య పరమేష్ఠినః
ఆకాశమే తల, భూమే పాదాలు, నక్షత్రాలు రోమాలు, భూతాలు ఎముకలు, హృదయం అంతరిక్షం, నోరు పరమేశ్వరునికి చెందింది.
సర్వత్రైష చిదాత్మత్వాద్ వాతి జిఘ్రతి పశ్యతి । తేనైష సర్వతోలక్ష్యకరకర్ణాక్షిపాదభృత్
ప్రపంచమంతటా చైతన్య స్వరూపంగా ఉండి, ఇది ఊదుతుంది, వాసన పీలుస్తుంది, చూస్తుంది. అందుకే ఇది అన్నీ చేయి, పాదం, కన్ను, చెవి, రూపాలవాటిని కలిగి ఉంది.
వివేకదూతమ్ ఉద్బోధ్య హత్వా చిత్తపిశాచకమ్ । ఆత్మనా పదవీం స్ఫారాం జీవẖ కామ్ అపి నీయతే
వివేకాన్ని మేల్కొలిపి, మనస్సు అనే పిశాచాన్ని తొలగించి, జీవుడు తన ఆత్మ ద్వారా విశాలమైన మార్గంలో, తాను కోరిన చోటికి నడిపించబడతాడు.
త్యక్త్వా సర్వవికల్పౌఘాన్ విధూయానర్థసఙ్కటమ్ । పౌరుషేణాత్మనైవాత్మా స్వయమ్ ఏవ ప్రసాద్యతామ్
అన్ని సందేహాలను విడిచిపెట్టి, దురదృష్ట బాధను దూరం చేసి, తన సొంత శక్తితో ఆత్మనే తాను సంతృప్తిపరచాలి.
భ్రమన్మనḫపిశాచే ఽస్మిన్ కల్లోలజలదాకులే । సంసారరాత్రితిమిరే స్వాత్మైవాపూర్ణచన్ద్రమాః
ఈ కల్లోలమైన అలలూ మేఘాల సముద్రంలో మనస్సు ఒక పిశాచంలా తిరుగుతూ, సంసార రాత్రి చీకటిలో ఉన్నా, మన స్వరూపమే పూర్ణ చంద్రుడిగా ప్రకాశిస్తుంది.
అబోధమరణావర్తే కల్లోలాకులకోటరే । తృష్ణాకల్లోలతరలే స్వమనశ్చణ్డమారుతే
అజ్ఞానం మరణం అనే చక్రంలో, అలలతో కల్లోలమైన లోపల, తృష్ణ అనే అలలతో మనస్సు బలంగా ఊదే గాలిలో తడబడుతూ ఉంటుంది.
మహాజడజవాధారే సంసారవిషమార్ణవే । ఇన్ద్రియగ్రాహగహనే వివేకḫ పోతకో మహాన్
మొద్దుబారిన ప్రవాహంలో, విషమయైన సంసార సముద్రంలో, ఇంద్రియాల మొసళ్ల మధ్య, వివేకమే గొప్ప చిన్న పడవలా రక్షిస్తుంది.
పూర్వం యథాభిమతపూజనసుప్రసన్నో దత్త్వా వివేకమ్ ఇహ పావనదూతమ్ ఆత్మా । జీవం పదం నయతి నిర్మలమ్ ఏకమ్ ఆద్యం సత్సఙ్గశాస్త్రపరమార్థపరావబోధైః
మనసుకు ఇష్టమైన పూజతో ఆత్మ సంతోషించి, ఇక్కడ పవిత్రమైన దూతగా వివేకాన్ని ఇచ్చినట్టు, సత్సంగం, శాస్త్రాల సారాంశం వల్ల కలిగే నిజమైన జ్ఞానంతో, ఆత్మ జీవాన్ని ఒకే ఒక్క నిర్మలమైన మూల స్థితికి చేర్చుతుంది.
పరిపుష్టవివేకానాం వాసనామలమ్ ఉజ్ఝతామ్ । మహత్తా మహతామ్ అన్తẖ కాప్య్ అపూర్వైవ జాయతే
పూర్తిగా పరిపక్వమైన వివేకం కలిగి, మనస్సులోని వాసనల మలినతను పూర్తిగా విడిచిన మహానుభావుల హృదయాల్లో ఒక అపూర్వమైన గొప్పతనం ఉద్భవిస్తుంది.
ఔదార్యోదారమర్యాదాం మతిం గామ్భీర్యసున్దరీమ్ । మహతాం నావగాహన్తే భువనాని చతుర్దశ
మహానుభావుల ఉదారతకు, వారి మనస్సు లోతుకు, వారి గొప్పతనానికి ఈ పద్నాలుగు లోకాలు కూడా అంచనా వేయలేవు.
చిత్తభ్రాన్తిర్ జగద్ ఇతి ప్రరూఢే ప్రత్యయే సతామ్ । బాహ్యఞ్ చాన్తశ్ చరన్న్ అర్థగ్రహో మోహశ్ చ శామ్యతి
ఈ జగత్తు మనస్సు మాయ మాత్రమే అని జ్ఞానులు గాఢంగా నమ్మినప్పుడు, బయటా లోపలా తిరిగినా, వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ, మోహం రెండూ కూడా శాంతించిపోతాయి.
ద్వీన్దువత్ తాపజలవత్ కేశోణ్డుకవద్ అమ్బరే । విస్ఫురన్త్యాం జగద్భ్రాన్తౌ వాసనాప్రత్యయẖ కుతః
రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, మాయాజలంలా, ఆకాశంలో బంతిలా ఈ జగత్ మాయ వెలుగుతుంటే, వాసనలపై నమ్మకం ఎలా కలుగుతుంది?
వాసనాప్రత్యయశమే శూన్యం వ్యోమైవ శిష్యతే । సాప్య్ అవస్థా మనో ఽసచ్ చేత్ తతస్ త్యాజ్యా వివేకినా
వాసనలూ, వాటి ముద్రలూ పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉన్నదే మిగిలిపోతుంది. కానీ ఆ స్థితి కూడా మనస్సులో కలిగిన ఊహే అయితే, వివేకి దాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
త్రయమ్ ఏతత్ తు యావస్థా త్రయేణానేన వర్జితా । పశ్యన్తీవాప్య్ అపశ్యన్తీ సావస్థా పరమోదితా
ఈ మూడు—వాసనలు, ముద్రలు, మనస్సు కల్పనలు—లేని స్థితి, చూసినట్టు కనిపించినా, చూడనట్టు ఉంటుంది. అదే పరమ స్థితి.
విచిత్రరత్నరశ్మ్యోఘ ఇవ నానాత్మకం జగత్ । ఆభాసమాత్రం నామ్బ్వాత్మ న ఘనం న చ పార్థివమ్
వివిధ రత్నాల నుండి వెలువడే కాంతిరశ్ముల్లా, ఈ జగత్తు కూడా అనేక విధాలుగా కనిపిస్తుంది. కానీ అది నీటి స్వభావం కాదు, ఘనమైనదీ కాదు, భూమి స్వభావం కూడా కాదు—కేవలం ప్రతిబింబమే.
రూపాలోకమనోమాత్రం శూన్యమ్ ఏవ జగత్ స్థితమ్ । ఖే విచిత్రమణివ్యూహకరజాలమ్ ఇవోత్థితమ్
ఈ జగత్తు రూపం, వెలుగు, మనస్సు మాత్రమే. అది ఖాళీగా ఉంది. అది ఆకాశంలో వింత రత్నాల కిరణాల ధూళిపొడిలా ఉద్భవించింది.
నేహ సత్యాని భూతాని న జగత్తా న శూన్యతా । ఇదం బ్రహ్మాఖ్యరత్నేశప్రభాజాలవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ నిజమైన వస్తువులు లేవు, లోకం లేదు, శూన్యత కూడా లేదు. ఇది బ్రహ్మం అనే మణిలాంటి ప్రభువుని కాంతి పరచుకుంటూ వెలుగుతున్నది.
సృష్టయో దృష్టయో బ్రాహ్మ్యో నానాతామననాత్మకాః । అమూర్తా ఏవ భాసన్తే కల్పాన్తార్కగణాఘనాః
బ్రహ్ముని సృష్టులు, దర్శనలు అనేకంగా, వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపించినా, అవి ఆకారరహితంగా ఉంటాయి; యుగాంతంలో సూర్యకిరణాల మేఘాల్లా ప్రకాశిస్తుంటాయి.
ఏవం తావద్ ఘనీభూతḫ పిణ్డగ్రాహో న విద్యతే । సఙ్కల్పితే ఽర్థే వ్యోమ్నీవ శూన్యతైవావగమ్యతే
ఈ విధంగా, గట్టిగా ఉన్నదీ, పట్టుకోదగినదీ ఏదీ లేదు. ఊహలో, ఆకాశంలోలా, శూన్యమే కనిపిస్తుంది.
అస్యామ్ అవస్తుభూతాయాం కథం భావనిబన్ధనమ్ । భవిష్యదాకాశతరౌ విశ్రాన్తẖ కో విహఙ్గమః
ఇలాంటి అసత్యమైన, లేనిది వంటి దాంట్లో, ఆలోచనకి ఆధారం ఎలా ఉంటుంది? భవిష్యత్తులో ఆకాశంలో పెరిగే చెట్టుపై పక్షి ఎలా విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది?
పిణ్డత్వం నాస్తి భూతానాం శూన్యతా న చ విద్యతే । చిత్తమ్ అప్య్ అత ఏవాస్తం శేషం సత్ తత్ర వస్ స్థితిః
ప్రాణులకు వాస్తవంగా స్వతంత్రమైన రూపం లేదు, శూన్యత్వమూ లేదు. మనస్సు కూడా ఇక్కడే లయమవుతుంది. మిగిలేది నిజమైనది, అందులోనే నీవు నిలిచివుంటావు.
అనానా సమమ్ ఏవాస్తే నానారూపో విబోధవాన్ । అన్తరాలీననానార్థో యథా కనకపిణ్డకః
అది అన్ని రూపాలకూ సమానంగా ఉంటుంది, ఎన్నో జ్ఞానరూపాలుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అంతా ఒకటే. అది లోపల కలిసిపోయినట్టు, బంగారు ముద్దలో ఎన్నో ఆకారాలు కలిసిపోయినట్టే.
యథాస్థితస్య సాహన్త్వం విశ్వం చిత్రం విలీయతే । జ్ఞస్యావాచ్యమ్ అచిత్తం సత్స్వరూపమ్ అవశిష్యతే
అది స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ రంగురంగుల ప్రపంచం అంతా ఆ ఏకత్వంలో లయమైపోతుంది. మిగిలేది వర్ణించలేని, మనస్సు లేని, నిజమైన స్వరూపమే.
క్లిష్యతే కేవలం బుద్ధిర్ ఉత్తరాధరదర్శనైః । స్తోకయాభ్యస్తయా బుద్ధ్యా సత్యో ఽర్థో హ్య్ అవగమ్యతే
ఎక్కువ తక్కువ అనే భావాలతో కేవలం బుద్ధి మాత్రమే తలెత్తిపడుతుంది. కానీ కొంచెం సాధనతో కూడిన వివేకంతో నిజమైన అర్థం గ్రహించవచ్చు.