జ్ఞేనామలపదస్థేన దీపేనేవ న చేత్యతే । తమో హార్దం యథా బాహ్యం రాగద్వేషభయాదివత్
నిర్మలమైన జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, హృదయంలోని చీకటిని చూడడు. ఎలా అంటే, బయట దీపం ఉండగా లోపల చీకటి కనిపించదు. అలాగే, రాగం, ద్వేషం, భయం లాంటివి కూడా అతనికి కనిపించవు.
రజోరహితసర్వాశం సత్త్వాత్ పరమ్ ఉపాగతమ్ । అసమ్భవత్తమోరూపం ప్రణమేత్ తజ్జ్ఞభాస్కరమ్
రజోగుణం లేకుండా, అన్ని ఆశలు విడిచిపెట్టి, సత్త్వగుణాన్ని కూడా దాటి, చీకటి ఎప్పుడూ చేరలేని స్వభావం కలిగిన ఆ జ్ఞానసూర్యుడిని మనం గౌరవించాలి.
భేదప్రవిలయే జాతే చిత్తే చాదృశ్యతాం గతే । యా స్థితిḫ ప్రాప్తబోధస్య న వాగ్గోచరమ్ ఏతి సా
భేదాలు అంతా కలిసిపోయి, మనస్సు కనిపించకుండా పోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం పొందినవాడి స్థితిని మాటలతో చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
దదాత్య్ ఏతన్మయబుద్ధేర్ నిర్వాణం పరమేశ్వరః । అహర్నిశం పరమయా చిరం భక్త్యా ప్రసాదితః
ఇలాంటి ధ్యానంలో లీనమైన మనస్సుకు, పరమేశ్వరుడు రాత్రింబవళ్లు, ఎంతో కాలం భక్తితో పూజించినప్పుడు, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
ఈశ్వరẖ కో మునిశ్రేష్ఠ కథం భక్త్యా ప్రసాద్యతే । ఏతన్ మే తత్త్వతో బ్రూహి సర్వతత్త్వవిదాం వర
మునిశ్రేష్ఠా, పరమేశ్వరుడు ఎవరు? ఆయన భక్తితో ఎలా సంతోషిస్తారు? నీవు అన్ని తత్త్వాలను తెలిసినవాడవు, నిజంగా నాకు చెప్పు.
ఈశ్వరో న మహాబుద్ధే దూరే న చ సుదుర్లభః । మహాబోధమయైకాత్మా స్వాత్మైవ పరమేశ్వరః
ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, పరమేశ్వరుడు దూరంగా లేరు, పొందడం కూడా చాలా కష్టం కాదు. ఆయన గొప్ప జ్ఞానస్వరూపుడు, మన సొంత ఆత్మే పరమేశ్వరుడు.
తస్మిన్ సర్వం తతస్ సర్వం స సర్వం సర్వతశ్ చ సః । సో ఽన్తస్ సర్వమయో నిత్యం తస్మై సర్వాత్మనే నమః
అందులోనే అన్నీ ఉన్నాయి, అన్నీ ఆయన నుంచే వచ్చాయి, ఆయనే అన్నీ, ఎక్కడైనా ఆయనే ఉన్నారు. ఆయన ఎప్పుడూ అంతరంగంలో అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటారు. ఆ సమస్తాత్మనికి నా నమస్కారం.
తస్మాద్ ఇమాḫ ప్రతీయన్తే సర్గప్రలయవిక్రియాః । అకారణం కారణతో గతయḫ పవనాద్ ఇవ
అందుకే, సృష్టి, లయ, మార్పులు అన్నీ కూడా ఆయన వల్లనే జరుగుతున్నట్టు తెలుస్తుంది. కారణం లేని కారణంగా, ఇవి గాలిలో కదలికలు పుట్టినట్టు వస్తుంటాయి.
అనిశం పూజయన్త్య్ ఏనం సర్వాస్ స్థావరజఙ్గమాః । యథాభిమతదానేన సర్వతో భూతజాతయః
అడుగడుగునా, స్థిరమైనవైనా, చలించే జీవులైనా, అందరూ ఆయన్ను తమకు ఇష్టమైన విధంగా, తాము కోరిన దానిని సమర్పిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ ఆ పరమాత్మను పూజిస్తారు.
సుబహూన్య్ ఏష జన్మాని యథాభిమతయేచ్ఛయా । యదా సమ్పూజితస్ తేన ప్రసాదమ్ అధిగచ్ఛతి
ఆయన అనేక జన్మలను తన కోరిక ప్రకారం అనుభవిస్తాడు. ఆ పరమాత్మను ఎవరు భక్తితో పూజిస్తారో, వారికి ఆయన అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
ప్రసన్నస్ సన్ మహాదేవస్ స్వయమ్ ఆత్మా మహేశ్వరః । బోధాయ ప్రేరయత్య్ ఆశు దూతం పూతం శుభేహితైః
పరమేశ్వరుడు సంతోషించినప్పుడు, ఆయన తానే స్వయంగా, మంచిదైన సంకల్పంతో, పవిత్రమైన దూతను వెంటనే పంపిస్తాడు, ఆ వ్యక్తికి జ్ఞానం కలిగించేందుకు.
ఆత్మనా పరమేశేన కో దూతḫ ప్రేర్యతే మునే । స దూతో బోధనం చాపి కరోతి వద మే కథమ్
ఓ మునీంద్రా! ఆ పరమాత్మ తనతోనే ఎవరు దూతగా పంపిస్తాడు? ఆ దూత జ్ఞానం ఎలా కలిగిస్తాడు? దయచేసి నాకు వివరించు.
ఆత్మసమ్ప్రేరితో దూతో వివేకో నామ నామతః । హృద్గుహాయాం స వరదస్ తిష్ఠతీన్దుర్ ఇవామ్బరే
ఆత్మచేత ప్రేరేపించబడిన వివేకమనే దూత, హృదయగుహలో ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదిస్తూ, ఆకాశంలో చంద్రుడు ఉన్నట్లుగా అక్కడ నిలిచి ఉంటాడు.
స ఏష వాసనాత్మానం జన్తుం బోధయతి క్రమాత్ । సంసారసాగరాత్ తస్మాత్ తారయత్య్ అవివేకినమ్
ఈ వివేకం, వాసనలతో కూడిన జీవిని క్రమంగా జాగృతం చేస్తుంది. వివేకం లేని వారిని సంసారసముద్రం నుండి రక్షిస్తుంది.
బోధాత్మైషో ఽన్తరాత్మైవ పరమḫ పరమేశ్వరః । అస్యైవ వాచకో రామ ప్రణవో వేదసమ్మతః
బోధతో కూడిన ఈ అంతరాత్మే పరమేశ్వరుడు. రామా! దీనికే వేదాలలో ప్రణవమనే అక్షరం పేరుగా ఉంది.
జపహోమతపోదానపాఠయజ్ఞక్రియాక్రమైః । ఏష ప్రసాద్యతే నిత్యం నరనాగసురాసురైః
జపం, హోమం, తపస్సు, దానం, పఠనం, యజ్ఞక్రియలు వంటి విధుల ద్వారా, ఈ ఆత్మను మనుషులు, నాగులు, దేవతలు, అసురులు ఎప్పుడూ ప్రసన్నం చేసుకుంటారు.
ద్యౌర్ మూర్ధా పృథివీ పాదౌ తారకా రోమరాజయః । భూతాన్య్ అస్థీని హృదయం వ్యోమాస్య పరమేష్ఠినః
ఆకాశమే తల, భూమే పాదాలు, నక్షత్రాలు రోమాలు, భూతాలు ఎముకలు, హృదయం అంతరిక్షం, నోరు పరమేశ్వరునికి చెందింది.
సర్వత్రైష చిదాత్మత్వాద్ వాతి జిఘ్రతి పశ్యతి । తేనైష సర్వతోలక్ష్యకరకర్ణాక్షిపాదభృత్
ప్రపంచమంతటా చైతన్య స్వరూపంగా ఉండి, ఇది ఊదుతుంది, వాసన పీలుస్తుంది, చూస్తుంది. అందుకే ఇది అన్నీ చేయి, పాదం, కన్ను, చెవి, రూపాలవాటిని కలిగి ఉంది.
వివేకదూతమ్ ఉద్బోధ్య హత్వా చిత్తపిశాచకమ్ । ఆత్మనా పదవీం స్ఫారాం జీవẖ కామ్ అపి నీయతే
వివేకాన్ని మేల్కొలిపి, మనస్సు అనే పిశాచాన్ని తొలగించి, జీవుడు తన ఆత్మ ద్వారా విశాలమైన మార్గంలో, తాను కోరిన చోటికి నడిపించబడతాడు.
త్యక్త్వా సర్వవికల్పౌఘాన్ విధూయానర్థసఙ్కటమ్ । పౌరుషేణాత్మనైవాత్మా స్వయమ్ ఏవ ప్రసాద్యతామ్
అన్ని సందేహాలను విడిచిపెట్టి, దురదృష్ట బాధను దూరం చేసి, తన సొంత శక్తితో ఆత్మనే తాను సంతృప్తిపరచాలి.
భ్రమన్మనḫపిశాచే ఽస్మిన్ కల్లోలజలదాకులే । సంసారరాత్రితిమిరే స్వాత్మైవాపూర్ణచన్ద్రమాః
ఈ కల్లోలమైన అలలూ మేఘాల సముద్రంలో మనస్సు ఒక పిశాచంలా తిరుగుతూ, సంసార రాత్రి చీకటిలో ఉన్నా, మన స్వరూపమే పూర్ణ చంద్రుడిగా ప్రకాశిస్తుంది.
అబోధమరణావర్తే కల్లోలాకులకోటరే । తృష్ణాకల్లోలతరలే స్వమనశ్చణ్డమారుతే
అజ్ఞానం మరణం అనే చక్రంలో, అలలతో కల్లోలమైన లోపల, తృష్ణ అనే అలలతో మనస్సు బలంగా ఊదే గాలిలో తడబడుతూ ఉంటుంది.
మహాజడజవాధారే సంసారవిషమార్ణవే । ఇన్ద్రియగ్రాహగహనే వివేకḫ పోతకో మహాన్
మొద్దుబారిన ప్రవాహంలో, విషమయైన సంసార సముద్రంలో, ఇంద్రియాల మొసళ్ల మధ్య, వివేకమే గొప్ప చిన్న పడవలా రక్షిస్తుంది.
పూర్వం యథాభిమతపూజనసుప్రసన్నో దత్త్వా వివేకమ్ ఇహ పావనదూతమ్ ఆత్మా । జీవం పదం నయతి నిర్మలమ్ ఏకమ్ ఆద్యం సత్సఙ్గశాస్త్రపరమార్థపరావబోధైః
మనసుకు ఇష్టమైన పూజతో ఆత్మ సంతోషించి, ఇక్కడ పవిత్రమైన దూతగా వివేకాన్ని ఇచ్చినట్టు, సత్సంగం, శాస్త్రాల సారాంశం వల్ల కలిగే నిజమైన జ్ఞానంతో, ఆత్మ జీవాన్ని ఒకే ఒక్క నిర్మలమైన మూల స్థితికి చేర్చుతుంది.
పరిపుష్టవివేకానాం వాసనామలమ్ ఉజ్ఝతామ్ । మహత్తా మహతామ్ అన్తẖ కాప్య్ అపూర్వైవ జాయతే
పూర్తిగా పరిపక్వమైన వివేకం కలిగి, మనస్సులోని వాసనల మలినతను పూర్తిగా విడిచిన మహానుభావుల హృదయాల్లో ఒక అపూర్వమైన గొప్పతనం ఉద్భవిస్తుంది.
ఔదార్యోదారమర్యాదాం మతిం గామ్భీర్యసున్దరీమ్ । మహతాం నావగాహన్తే భువనాని చతుర్దశ
మహానుభావుల ఉదారతకు, వారి మనస్సు లోతుకు, వారి గొప్పతనానికి ఈ పద్నాలుగు లోకాలు కూడా అంచనా వేయలేవు.
చిత్తభ్రాన్తిర్ జగద్ ఇతి ప్రరూఢే ప్రత్యయే సతామ్ । బాహ్యఞ్ చాన్తశ్ చరన్న్ అర్థగ్రహో మోహశ్ చ శామ్యతి
ఈ జగత్తు మనస్సు మాయ మాత్రమే అని జ్ఞానులు గాఢంగా నమ్మినప్పుడు, బయటా లోపలా తిరిగినా, వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ, మోహం రెండూ కూడా శాంతించిపోతాయి.
ద్వీన్దువత్ తాపజలవత్ కేశోణ్డుకవద్ అమ్బరే । విస్ఫురన్త్యాం జగద్భ్రాన్తౌ వాసనాప్రత్యయẖ కుతః
రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, మాయాజలంలా, ఆకాశంలో బంతిలా ఈ జగత్ మాయ వెలుగుతుంటే, వాసనలపై నమ్మకం ఎలా కలుగుతుంది?
వాసనాప్రత్యయశమే శూన్యం వ్యోమైవ శిష్యతే । సాప్య్ అవస్థా మనో ఽసచ్ చేత్ తతస్ త్యాజ్యా వివేకినా
వాసనలూ, వాటి ముద్రలూ పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉన్నదే మిగిలిపోతుంది. కానీ ఆ స్థితి కూడా మనస్సులో కలిగిన ఊహే అయితే, వివేకి దాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
త్రయమ్ ఏతత్ తు యావస్థా త్రయేణానేన వర్జితా । పశ్యన్తీవాప్య్ అపశ్యన్తీ సావస్థా పరమోదితా
ఈ మూడు—వాసనలు, ముద్రలు, మనస్సు కల్పనలు—లేని స్థితి, చూసినట్టు కనిపించినా, చూడనట్టు ఉంటుంది. అదే పరమ స్థితి.