అర్థోపార్జనరక్షాణాం జానన్న్ అపి కదర్థనామ్ । యẖ కరోతి స్పృహాం మూఢో నృపశుస్ తం న సంస్పృశేత్
ధనం సంపాదించడంలో, కాపాడడంలో ఎంత కష్టాలు ఉన్నాయో తెలిసినా, ఇంకా దానికి ఆశపడి ఉండే మూర్ఖుడిని, జ్ఞానులు దగ్గర పడకూడదు.
మనసో బాహ్యమ్ ఆరమ్భమ్ ఆన్తరం చ లునాతి యః । సమం వైతృష్ణ్యదాత్రేణ తస్య క్షేత్రం ప్రకాశతే
మనస్సు బయట చేసే పనులనూ, లోపల జరిగే ఆలోచనలనూ పూర్తిగా ఆపగలిగినవాడికి, తృప్తి అనే వరం వల్ల అంతటా వెలుగు ప్రసరిస్తుంది.
జగత్త్వమ్ అజ్ఞసమ్బుద్ధం జ్ఞో విదన్న్ అసద్ ఏవ యత్ । సతీవ తత్ర స్ఫురతి తద్ అనభ్యాసజృమ్భితమ్
ఈ లోకం అజ్ఞానులకు, జ్ఞానులకు రెండువారికీ నిజమైనదిగా కనిపించినా, జ్ఞాని మాత్రం అది అసత్యమని తెలుసుకుని, వాస్తవంగా అనుభవించకుండా, అలవాటు లేకపోవడం వల్లే అది నిజంలా కనిపిస్తుందని గ్రహిస్తాడు.
సంసారనిర్వేదవశాద్ ఉపేత్య సత్సఙ్గమం శాస్త్రమ్ ఉపేత్య తేన । శాస్త్రార్థభావేన నిరస్య భోగాన్ వైతృష్ణ్యదార్ఢ్యాత్ పరమార్థమ్ ఏతి
సంసార జీవితం మీద విరక్తి కలిగి, మంచి వారి సాంగత్యం పొందినవాడు, శాస్త్రాన్ని తెలుసుకుని, దాని అర్థాన్ని గ్రహించి, అనుభవాలపై ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, దృఢమైన విరక్తితో ఉన్నవాడు, పరమార్థాన్ని పొందుతాడు.
రూఢే సంసారనిర్వేదే స్థితే సాధుసమాగమే । శాస్త్రార్థే భావితే బుద్ధ్యా భోగవైతృష్ణ్య ఆగతే
ఈ లోకజీవితంపై విరక్తి బలంగా ఏర్పడినప్పుడు, మంచి మనుషుల సాంగత్యం లభించినప్పుడు, శాస్త్రార్థాన్ని మనసారా ఆలోచించినప్పుడు, భోగాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గినప్పుడు—
జాతే విషయవైరస్యే సజ్జనత్వే తథోదితే । ప్రకాశే సమ్ముఖీభూతే హృదయే కలితోదయే
ఇంద్రియసుఖాల పట్ల ద్వేషం కలిగినప్పుడు, సజ్జనత్వాన్ని ఇలా వివరించినప్పుడు, జ్ఞానప్రకాశం ముందుకొచ్చినప్పుడు, హృదయంలో జ్ఞానోదయం తాకినప్పుడు—
ధనాని నాభివాఞ్ఛ్యన్తే తమాంసీవ వివేకినా । త్యజ్యన్తే విద్యమానాని సంశుష్కామేధ్యపర్ణవత్
వివేకులు ధనాన్ని ఆశించరు, చీకటిని కోరనట్టే. ఉన్న ధనాన్ని ఎండిపోయిన మలినమైన ఆకుల్లా వదిలిపెడతారు.
నీరాగపాన్థదృష్ట్యైవ దృశ్యన్తే దారబన్ధవః । యథాశక్తి యథాకాలమ్ ఉపచర్యన్త ఏవ చ
భార్యను, బంధువులను విరక్తుడైన ప్రయాణికుడిలా తటస్థంగా చూస్తారు; తమ శక్తికి, సమయానికి తగినంత మాత్రమే సంరక్షిస్తారు.
ఇన్ద్రియేష్వ్ అపి సంలగ్నా ఇన్ద్రియార్థాḫ పునḫ పునః । న భోగా అనుభూయన్తే నూనం శాన్తమనస్తయా
ఇంద్రియాలు ఎన్ని సార్లు తమ విషయాలతో కలిసినా, మనసు శాంతిగా ఉన్నవారికి ఆ అనుభవాలు నిజంగా ఆనందాన్ని ఇవ్వవు.
ఏకాన్తేషు దిగన్తేషు సరస్సు విపినేషు చ । ఉష్యన్తే పుణ్యదేశేషు నిజేష్వ్ ఏవ గృహేషు వా
ఒంటరిగా, దిక్కుల చివరల్లో, సరస్సుల దగ్గర, అడవుల్లో, పవిత్రమైన ప్రదేశాల్లో, లేదా తన స్వంత ఇంట్లో ఉన్నా—
సుహృత్కేలివిలాసేషు సభోద్యానాశనాదిషు । శాస్త్రతర్కవివాదేషు న తథాస్థీయతే స్థిరమ్
స్నేహితులతో సరదాగా గడిపినా, సభల్లో, తోటల్లో, భోజనంలో, లేదా శాస్త్రాలపై వాదనల్లో ఉన్నా—అలాంటి దృఢమైన ఆసక్తి ఉండదు.
ఉపశాన్తేన దాన్తేన స్వాత్మారామేణ మౌనినా । జ్ఞతైవాన్విష్యతే జ్ఞేన విజ్ఞానైకాన్తవాదినా
శాంతమైనవాడు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు, తనలో తానే ఆనందించే వాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, జ్ఞానాన్ని కోరుకునే వాడు, నిజమైన బోధనే ముఖ్యమని భావించే వాడు—ఇలాంటి జ్ఞాని మాత్రమే దీనిని తెలుసుకుంటాడు.
ఏవమ్ అభ్యాసవశతḫ పరే విశ్రమ్యతే పదే । నిమ్నే ఽమ్భసేవ శాన్తేన స్వయమ్ ఏవ వివేకినా
ఇలా సాధన శక్తితో, మనిషి పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందుతాడు. నీరు లోతైన చోటికి సహజంగా చేరి నిలిచినట్టు, వివేకి కూడా తానే తానే శాంతిగా మారిపోతాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శాన్తా జ్ఞతైవార్థతయోదితా । న సమ్భవతి భిన్నో ఽర్థ ఇత్య్ ఏవ పరమం పదమ్
బయట, లోపల రెండింటిలోను శాంతంగా ఉండే, వేరే ఏదీ లేని, తెలిసినదిగా చెప్పబడే స్థితి — ఇదే పరమ పదం.
నార్థోపలబ్ధిర్ నో శూన్యమ్ అస్తి బోధాత్మతాం వినా । ఇత్య్ అన్తరనుభూతిస్థమ్ ఆహుస్ తత్ పరమం పదమ్
తెలివి సారముండక ఏ వస్తువు పొందడం లేదు, శూన్యమూ లేదు. అంతరానుభవంలో నిలిచినదాన్నే పరమ స్థితి అంటారు.
అబోధబోధబోధేన ద్వైతైక్యోపశమే సతి । నిర్వాణమ్ ఆసితం శాన్తమ్ ఆహుస్ స్వం పరమం పదమ్
తెలియకపోవడం, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల ద్వైతం, అద్వైతం రెండూ ప్రశాంతమయ్యాక, శాంతమైన నిర్వాణాన్ని పొందుతారు. ఇదే తన పరమ స్థితి అని అంటారు.
స్వసంవిన్మాత్రవిశ్రామవతామ్ అమనసాం సతామ్ । న స్వదన్తే హి విషయాḫ పయాంసి దృషదామ్ ఇవ
తమ స్వీయ జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా నిలిచిన మహానుభావులకు, ఇంద్రియ విషయాలు ఎలాంటి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. ఇది రాళ్లకు పాలు ఎంత నిరుపయోగమో, అలాగే ఉంటుంది.
నిరోధపదమ్ ఆపన్నో నిర్మనా మౌనమన్థరః । స్వభావే స్థిత ఏవాస్తే చిత్రే కృత ఇవాత్మవాన్
మనస్సు లేని నిశ్శబ్ద స్థితిని సాధించినవాడు, స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండి, అద్భుతమైన రూపంలో తానే తాను నిలిచినట్టు ఉంటాడు.
సర్వార్థమ్ అర్థరహితం మహద్ ఏవ పరాణువత్ । అశూన్యమ్ ఏవ శూన్యాత్మ హృదయం వేద్యవేదినః
విషయార్థాలు లేని అతని హృదయం, పరమమైనదిగా, అంతటా వ్యాపించి, శూన్యమయమైనా అసలు ఖాళీ కాదు. తెలిసినవాడు, తెలిసినదాన్ని కలిగి ఉన్నవాడి హృదయం ఇది.
అహన్త్వంజగదీహాది దిక్కాలకలనాది చ । జ్ఞస్య జ్ఞానాది శూన్యాది స్థితమ్ ఏవ న విద్యతే
జ్ఞానికి 'నేను' అనే భావన, లోకానికి ఆకాంక్ష, దిక్కులు, కాలం, జ్ఞానం, శూన్యత — ఇవన్నీ ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా లేవు.
జ్ఞేనామలపదస్థేన దీపేనేవ న చేత్యతే । తమో హార్దం యథా బాహ్యం రాగద్వేషభయాదివత్
నిర్మలమైన జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, హృదయంలోని చీకటిని చూడడు. ఎలా అంటే, బయట దీపం ఉండగా లోపల చీకటి కనిపించదు. అలాగే, రాగం, ద్వేషం, భయం లాంటివి కూడా అతనికి కనిపించవు.
రజోరహితసర్వాశం సత్త్వాత్ పరమ్ ఉపాగతమ్ । అసమ్భవత్తమోరూపం ప్రణమేత్ తజ్జ్ఞభాస్కరమ్
రజోగుణం లేకుండా, అన్ని ఆశలు విడిచిపెట్టి, సత్త్వగుణాన్ని కూడా దాటి, చీకటి ఎప్పుడూ చేరలేని స్వభావం కలిగిన ఆ జ్ఞానసూర్యుడిని మనం గౌరవించాలి.
భేదప్రవిలయే జాతే చిత్తే చాదృశ్యతాం గతే । యా స్థితిḫ ప్రాప్తబోధస్య న వాగ్గోచరమ్ ఏతి సా
భేదాలు అంతా కలిసిపోయి, మనస్సు కనిపించకుండా పోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం పొందినవాడి స్థితిని మాటలతో చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
దదాత్య్ ఏతన్మయబుద్ధేర్ నిర్వాణం పరమేశ్వరః । అహర్నిశం పరమయా చిరం భక్త్యా ప్రసాదితః
ఇలాంటి ధ్యానంలో లీనమైన మనస్సుకు, పరమేశ్వరుడు రాత్రింబవళ్లు, ఎంతో కాలం భక్తితో పూజించినప్పుడు, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
ఈశ్వరẖ కో మునిశ్రేష్ఠ కథం భక్త్యా ప్రసాద్యతే । ఏతన్ మే తత్త్వతో బ్రూహి సర్వతత్త్వవిదాం వర
మునిశ్రేష్ఠా, పరమేశ్వరుడు ఎవరు? ఆయన భక్తితో ఎలా సంతోషిస్తారు? నీవు అన్ని తత్త్వాలను తెలిసినవాడవు, నిజంగా నాకు చెప్పు.
ఈశ్వరో న మహాబుద్ధే దూరే న చ సుదుర్లభః । మహాబోధమయైకాత్మా స్వాత్మైవ పరమేశ్వరః
ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, పరమేశ్వరుడు దూరంగా లేరు, పొందడం కూడా చాలా కష్టం కాదు. ఆయన గొప్ప జ్ఞానస్వరూపుడు, మన సొంత ఆత్మే పరమేశ్వరుడు.
తస్మిన్ సర్వం తతస్ సర్వం స సర్వం సర్వతశ్ చ సః । సో ఽన్తస్ సర్వమయో నిత్యం తస్మై సర్వాత్మనే నమః
అందులోనే అన్నీ ఉన్నాయి, అన్నీ ఆయన నుంచే వచ్చాయి, ఆయనే అన్నీ, ఎక్కడైనా ఆయనే ఉన్నారు. ఆయన ఎప్పుడూ అంతరంగంలో అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటారు. ఆ సమస్తాత్మనికి నా నమస్కారం.
తస్మాద్ ఇమాḫ ప్రతీయన్తే సర్గప్రలయవిక్రియాః । అకారణం కారణతో గతయḫ పవనాద్ ఇవ
అందుకే, సృష్టి, లయ, మార్పులు అన్నీ కూడా ఆయన వల్లనే జరుగుతున్నట్టు తెలుస్తుంది. కారణం లేని కారణంగా, ఇవి గాలిలో కదలికలు పుట్టినట్టు వస్తుంటాయి.
అనిశం పూజయన్త్య్ ఏనం సర్వాస్ స్థావరజఙ్గమాః । యథాభిమతదానేన సర్వతో భూతజాతయః
అడుగడుగునా, స్థిరమైనవైనా, చలించే జీవులైనా, అందరూ ఆయన్ను తమకు ఇష్టమైన విధంగా, తాము కోరిన దానిని సమర్పిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ ఆ పరమాత్మను పూజిస్తారు.
సుబహూన్య్ ఏష జన్మాని యథాభిమతయేచ్ఛయా । యదా సమ్పూజితస్ తేన ప్రసాదమ్ అధిగచ్ఛతి
ఆయన అనేక జన్మలను తన కోరిక ప్రకారం అనుభవిస్తాడు. ఆ పరమాత్మను ఎవరు భక్తితో పూజిస్తారో, వారికి ఆయన అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.