తావన్ నాయాతి వైవశ్యం చిన్తావిషవిజృమ్భణైః । యావద్ అర్థమహానర్థో న కదర్థార్థమ్ అర్థ్యతే
చిన్న లాభాల కోసం పెద్ద ధనాన్ని ఆశించే వరకు, ఆందోళన అనే విషం మనిషిని బాధించదు.
అనుత్తమసుఖం యస్మై చిరాయ పరిరోచతే । జరత్తృణశిఖాదృష్ట్యా సో ఽర్థం పశ్యతు శామ్యతు
ఎవరైనా ఎంతో కాలం అత్యుత్తమమైన ఆనందంలో తేలిపోతూ ఉంటే, వారు ధనాన్ని వృద్ధిచేసిన పొడిసిన గడ్డి లా చూసి, మనసు నిశ్చలంగా ఉంచాలి.
భూరిభావవికారాణాం జరామరణకర్మణామ్ । దైన్యదౌరాత్మ్యదాహానామ్ అర్థస్ సార్థపతిస్ స్మృతః
ఈ లోకంలో ఎన్నో మార్పులు, వృద్ధాప్యం, మరణం, దారుణమైన బాధలు, దురదృష్టాలు ఇవన్నీ కలిగే కారణం ప్రయాణాన్ని నడిపించే నాయకుడే అని చెప్పబడింది.
అస్మిఞ్ జగతి జన్తూనాం జరామరణశాలినామ్ । అజరామరతాం కర్తుం సన్తోషో ఽస్తి రసాయనమ్
ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యం, మరణం అనుభవించే ప్రాణులకు, వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేకుండా చేయగల అమృతం సంతోషమే.
వసన్తో నన్దనోద్యానమ్ ఇన్దుర్ అప్సరసస్ స్మరః । ఇత్య్ ఏకతస్ సముదితం సన్తోషామృతమ్ ఏకతః
ఒకవైపు వసంతం, నందనవనం, చంద్రుడు, అప్సరసలు, మన్మథుడు చేరి ఉన్నారు; మరోవైపు సంతోషరూపమైన అమృతం ఉంది.
సరసḫ ప్రావృషేవాన్తస్ సన్తోషేణైతి పూర్ణతామ్ । గమ్భీరాం శీతలాం హృద్యాం ప్రసన్నాం రసశాలినీమ్
వర్షాకాలంలో సరస్సు నిండినట్లే, మనసులో సంతోషం నిండితే అది లోతుగా, చల్లగా, హృదయాన్ని తాకేలా, సారముతో పరిపూర్ణంగా మారుతుంది.
సాధుర్ ఓజస్వితామ్ ఏత్య సన్తోషేణ విరాజతే । సుపుష్పితవరాకారో వసన్తేనేవ పాదపః
ధర్మవంతుడు సంతృప్తితో ఉత్సాహాన్ని పొందినప్పుడు, వసంతంలో పుష్పాలతో నిండిన చెట్టు ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా మెరిసిపోతాడు.
పాదపాతపరామర్శపిష్టకీటవద్ ఈహతే । దీనప్రకృతిర్ అర్థార్థీ దుẖఖాద్ దుẖఖాన్తరం వ్రజన్
బాధతో ఉన్నవాడు, లాభం కోసం పరితపించే వాడు, కాలితో తొక్కిన పురుగు లాగా ఒక బాధ నుంచి మరొక బాధకు వెళ్తూ అల్లాడుతుంటాడు.
కల్లోలవికలాẖ క్షుబ్ధసముద్రపతితా ఇవ । నాప్నువన్తి స్థితిం స్వస్థాం వికృతాకృతయో ఽర్థినః
కోరికలతో మనస్సు కలవరపడినవారు, అలలు తుఫాను సముద్రంలో పడిపోవడంలా, ఎప్పుడూ స్థిరంగా, ఆరోగ్యంగా ఉండలేరు.
సమ్పదḫ ప్రమదాశ్ చైవ తరఙ్గోత్సఙ్గభఙ్గురాః । కస్ తాస్వ్ అహిఫణచ్ఛత్త్రచ్ఛాయాసు రమతే బుధః
ధనం, స్త్రీలు ఇవన్నీ తరంగాల్లా చిటికెలో పోయేవి. పాము ఫణి నీడలో ఎవడు ఆనందిస్తాడు? జ్ఞానులు వాటిలో ఆసక్తి చూపరు.
అర్థోపార్జనరక్షాణాం జానన్న్ అపి కదర్థనామ్ । యẖ కరోతి స్పృహాం మూఢో నృపశుస్ తం న సంస్పృశేత్
ధనం సంపాదించడంలో, కాపాడడంలో ఎంత కష్టాలు ఉన్నాయో తెలిసినా, ఇంకా దానికి ఆశపడి ఉండే మూర్ఖుడిని, జ్ఞానులు దగ్గర పడకూడదు.
మనసో బాహ్యమ్ ఆరమ్భమ్ ఆన్తరం చ లునాతి యః । సమం వైతృష్ణ్యదాత్రేణ తస్య క్షేత్రం ప్రకాశతే
మనస్సు బయట చేసే పనులనూ, లోపల జరిగే ఆలోచనలనూ పూర్తిగా ఆపగలిగినవాడికి, తృప్తి అనే వరం వల్ల అంతటా వెలుగు ప్రసరిస్తుంది.
జగత్త్వమ్ అజ్ఞసమ్బుద్ధం జ్ఞో విదన్న్ అసద్ ఏవ యత్ । సతీవ తత్ర స్ఫురతి తద్ అనభ్యాసజృమ్భితమ్
ఈ లోకం అజ్ఞానులకు, జ్ఞానులకు రెండువారికీ నిజమైనదిగా కనిపించినా, జ్ఞాని మాత్రం అది అసత్యమని తెలుసుకుని, వాస్తవంగా అనుభవించకుండా, అలవాటు లేకపోవడం వల్లే అది నిజంలా కనిపిస్తుందని గ్రహిస్తాడు.
సంసారనిర్వేదవశాద్ ఉపేత్య సత్సఙ్గమం శాస్త్రమ్ ఉపేత్య తేన । శాస్త్రార్థభావేన నిరస్య భోగాన్ వైతృష్ణ్యదార్ఢ్యాత్ పరమార్థమ్ ఏతి
సంసార జీవితం మీద విరక్తి కలిగి, మంచి వారి సాంగత్యం పొందినవాడు, శాస్త్రాన్ని తెలుసుకుని, దాని అర్థాన్ని గ్రహించి, అనుభవాలపై ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, దృఢమైన విరక్తితో ఉన్నవాడు, పరమార్థాన్ని పొందుతాడు.
రూఢే సంసారనిర్వేదే స్థితే సాధుసమాగమే । శాస్త్రార్థే భావితే బుద్ధ్యా భోగవైతృష్ణ్య ఆగతే
ఈ లోకజీవితంపై విరక్తి బలంగా ఏర్పడినప్పుడు, మంచి మనుషుల సాంగత్యం లభించినప్పుడు, శాస్త్రార్థాన్ని మనసారా ఆలోచించినప్పుడు, భోగాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గినప్పుడు—
జాతే విషయవైరస్యే సజ్జనత్వే తథోదితే । ప్రకాశే సమ్ముఖీభూతే హృదయే కలితోదయే
ఇంద్రియసుఖాల పట్ల ద్వేషం కలిగినప్పుడు, సజ్జనత్వాన్ని ఇలా వివరించినప్పుడు, జ్ఞానప్రకాశం ముందుకొచ్చినప్పుడు, హృదయంలో జ్ఞానోదయం తాకినప్పుడు—
ధనాని నాభివాఞ్ఛ్యన్తే తమాంసీవ వివేకినా । త్యజ్యన్తే విద్యమానాని సంశుష్కామేధ్యపర్ణవత్
వివేకులు ధనాన్ని ఆశించరు, చీకటిని కోరనట్టే. ఉన్న ధనాన్ని ఎండిపోయిన మలినమైన ఆకుల్లా వదిలిపెడతారు.
నీరాగపాన్థదృష్ట్యైవ దృశ్యన్తే దారబన్ధవః । యథాశక్తి యథాకాలమ్ ఉపచర్యన్త ఏవ చ
భార్యను, బంధువులను విరక్తుడైన ప్రయాణికుడిలా తటస్థంగా చూస్తారు; తమ శక్తికి, సమయానికి తగినంత మాత్రమే సంరక్షిస్తారు.
ఇన్ద్రియేష్వ్ అపి సంలగ్నా ఇన్ద్రియార్థాḫ పునḫ పునః । న భోగా అనుభూయన్తే నూనం శాన్తమనస్తయా
ఇంద్రియాలు ఎన్ని సార్లు తమ విషయాలతో కలిసినా, మనసు శాంతిగా ఉన్నవారికి ఆ అనుభవాలు నిజంగా ఆనందాన్ని ఇవ్వవు.
ఏకాన్తేషు దిగన్తేషు సరస్సు విపినేషు చ । ఉష్యన్తే పుణ్యదేశేషు నిజేష్వ్ ఏవ గృహేషు వా
ఒంటరిగా, దిక్కుల చివరల్లో, సరస్సుల దగ్గర, అడవుల్లో, పవిత్రమైన ప్రదేశాల్లో, లేదా తన స్వంత ఇంట్లో ఉన్నా—
సుహృత్కేలివిలాసేషు సభోద్యానాశనాదిషు । శాస్త్రతర్కవివాదేషు న తథాస్థీయతే స్థిరమ్
స్నేహితులతో సరదాగా గడిపినా, సభల్లో, తోటల్లో, భోజనంలో, లేదా శాస్త్రాలపై వాదనల్లో ఉన్నా—అలాంటి దృఢమైన ఆసక్తి ఉండదు.
ఉపశాన్తేన దాన్తేన స్వాత్మారామేణ మౌనినా । జ్ఞతైవాన్విష్యతే జ్ఞేన విజ్ఞానైకాన్తవాదినా
శాంతమైనవాడు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు, తనలో తానే ఆనందించే వాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, జ్ఞానాన్ని కోరుకునే వాడు, నిజమైన బోధనే ముఖ్యమని భావించే వాడు—ఇలాంటి జ్ఞాని మాత్రమే దీనిని తెలుసుకుంటాడు.
ఏవమ్ అభ్యాసవశతḫ పరే విశ్రమ్యతే పదే । నిమ్నే ఽమ్భసేవ శాన్తేన స్వయమ్ ఏవ వివేకినా
ఇలా సాధన శక్తితో, మనిషి పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందుతాడు. నీరు లోతైన చోటికి సహజంగా చేరి నిలిచినట్టు, వివేకి కూడా తానే తానే శాంతిగా మారిపోతాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శాన్తా జ్ఞతైవార్థతయోదితా । న సమ్భవతి భిన్నో ఽర్థ ఇత్య్ ఏవ పరమం పదమ్
బయట, లోపల రెండింటిలోను శాంతంగా ఉండే, వేరే ఏదీ లేని, తెలిసినదిగా చెప్పబడే స్థితి — ఇదే పరమ పదం.
నార్థోపలబ్ధిర్ నో శూన్యమ్ అస్తి బోధాత్మతాం వినా । ఇత్య్ అన్తరనుభూతిస్థమ్ ఆహుస్ తత్ పరమం పదమ్
తెలివి సారముండక ఏ వస్తువు పొందడం లేదు, శూన్యమూ లేదు. అంతరానుభవంలో నిలిచినదాన్నే పరమ స్థితి అంటారు.
అబోధబోధబోధేన ద్వైతైక్యోపశమే సతి । నిర్వాణమ్ ఆసితం శాన్తమ్ ఆహుస్ స్వం పరమం పదమ్
తెలియకపోవడం, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల ద్వైతం, అద్వైతం రెండూ ప్రశాంతమయ్యాక, శాంతమైన నిర్వాణాన్ని పొందుతారు. ఇదే తన పరమ స్థితి అని అంటారు.
స్వసంవిన్మాత్రవిశ్రామవతామ్ అమనసాం సతామ్ । న స్వదన్తే హి విషయాḫ పయాంసి దృషదామ్ ఇవ
తమ స్వీయ జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా నిలిచిన మహానుభావులకు, ఇంద్రియ విషయాలు ఎలాంటి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. ఇది రాళ్లకు పాలు ఎంత నిరుపయోగమో, అలాగే ఉంటుంది.
నిరోధపదమ్ ఆపన్నో నిర్మనా మౌనమన్థరః । స్వభావే స్థిత ఏవాస్తే చిత్రే కృత ఇవాత్మవాన్
మనస్సు లేని నిశ్శబ్ద స్థితిని సాధించినవాడు, స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండి, అద్భుతమైన రూపంలో తానే తాను నిలిచినట్టు ఉంటాడు.
సర్వార్థమ్ అర్థరహితం మహద్ ఏవ పరాణువత్ । అశూన్యమ్ ఏవ శూన్యాత్మ హృదయం వేద్యవేదినః
విషయార్థాలు లేని అతని హృదయం, పరమమైనదిగా, అంతటా వ్యాపించి, శూన్యమయమైనా అసలు ఖాళీ కాదు. తెలిసినవాడు, తెలిసినదాన్ని కలిగి ఉన్నవాడి హృదయం ఇది.
అహన్త్వంజగదీహాది దిక్కాలకలనాది చ । జ్ఞస్య జ్ఞానాది శూన్యాది స్థితమ్ ఏవ న విద్యతే
జ్ఞానికి 'నేను' అనే భావన, లోకానికి ఆకాంక్ష, దిక్కులు, కాలం, జ్ఞానం, శూన్యత — ఇవన్నీ ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా లేవు.