భోగాభిగమదౌర్భాగ్యం దినానుదినమ్ ఉజ్ఝతా । తేన తత్ కులమ్ ఆభాతి తారాచక్రమ్ ఇవేన్దునా
ప్రతి రోజు అనుభవాల పట్ల ఆకర్షణ వల్ల కలిగే దురదృష్టాన్ని వదులుతూ ఉంటే, అతని వల్ల కుటుంబం చంద్రుని వెలుతురులో మెరిసే నక్షత్రాల వలె ప్రకాశిస్తుంది.
అభోగకృపణా కాపి నవైవాస్య ప్రవర్తతే । ముఖే కాన్తిర్ అపూర్వైవ చన్ద్రే రాహౌ మృతే యథా
అనుభవాల పట్ల ఆసక్తి లేని జీవితం వల్ల, అతని ముఖంలో కొత్తదైన, అపూర్వమైన కాంతి కనిపిస్తుంది. అది రాహువు మాయ ముగిసిన తర్వాత చంద్రునికి వచ్చిన కొత్త వెలుగు లాంటిది.
తృణీకృతత్రిజగతాం మహతామ్ అభిధేయతామ్ । స యాతి కల్పవిటపీ నభసీవ దివౌకసామ్
మూడు లోకాలను తృణంగా భావించే మహానుభావుడు, దేవతలకు ఆకాశంలో కల్పవృక్షం ఎలా ఉంటుందో, అలా గొప్ప స్థితిని పొందుతాడు.
భోగానాం ద్వేషణేనాన్తర్ లజ్జమానో మనస్వ్య్ అపి । భోగానామ్ అన్యసమ్పత్త్యా పరమం పరితుష్యతి
బలమైన మనస్సు ఉన్నవాడైనా, భోగాలను ద్వేషించడంలో లోపల లజ్జతో నిండిపోతాడు; ఇతరుల ఆనందాన్ని చూసి పరమ సంతృప్తిని పొందుతాడు.
స్వా ఏవోపహసత్య్ అన్తస్ తరణీ తరలక్రియాః । ఖేదస్మేరముఖో జాతీర్ జాతిస్మర ఇవాధమాః
తన స్వంత తాత్కాలిక చర్యలను లోపలే నవ్వుకుంటూ, అలసటతో చిరునవ్వుతో ఉంటాడు; పూర్వజన్మలను గుర్తు చేసుకున్నవాడు, నీచులను చూసినట్టు.
అథ తం ద్రష్టుమ్ ఆయాన్తి సౌహార్దేనైవ సాధవః । భూమావ్ ఇవోదితం చన్ద్రం విస్మయోత్ఫుల్లలోచనాః
తర్వాత, మంచి మనసున్నవారు మిత్రభావంతో అతన్ని చూడటానికి వస్తారు; భూమిపై పుట్టిన చంద్రుడిని చూస్తున్నట్టు, ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పి చూస్తారు.
నిత్యానాదృతభోగో ఽసౌ తమ్ అప్య్ ఉచితయా ధియా । ప్రాప్తమ్ అప్య్ ఉచితారమ్భం భోగం న బహు మన్యతే
అతడు ఎప్పుడూ అనురాగం లేకుండా సుఖాలను అనుభవిస్తాడు. అలాంటి అనుభవం తగిన సమయంలో వచ్చినా, దాన్ని పెద్దగా భావించడు.
పూర్వం సంసృతివైరస్యమ్ అన్తర్ ఏవోదితాత్మనః । జాయతే జీర్ణజాడ్యస్య పాకాద్ ఇవ శరత్తరోః
ముందుగా, లోపలే జన్మజన్మల సంసారం మీద విరక్తి కలుగుతుంది. అది శరదృతువులో వృద్ధమైన చెట్టు పాత ఆకులు వదిలిపెట్టినట్టు, పూర్వపు ముదిరిన మూర్ఖత్వం పోవడంలా జరుగుతుంది.
తతస్ సజ్జనసమ్పర్కమ్ ఉదర్కశ్రేయసే స్వయమ్ । కరోతి స్వస్థతాగృధ్నుర్ భిషగాశ్రయణం యథా
తర్వాత, భవిష్యత్తులో మేలు కోసం, మంచి మనుషుల సాంగత్యాన్ని తానే కోరుకుంటాడు. ఆరోగ్యం కోసం వైద్యుడిని ఆశ్రయించేదిలా, అతడు కూడా మంచి స్నేహితులను వెతుకుతాడు.
తేనోదారమతిర్ భూత్వా శాస్త్రార్థేషు నిమజ్జతి । మహాన్ మహాప్రసన్నేషు సరస్స్వ్ ఇవ మహాగజః
దాంతో, అతడు ఉదారమైన మనసుతో శాస్త్రార్థాలలో మునిగిపోతాడు. అది పెద్ద ఏనుగు విశాలమైన స్వచ్ఛమైన సరస్సుల్లో స్నానం చేసినట్టు ఉంటుంది.
సజ్జనో హి సముత్తార్య విపద్భ్యో నికటస్థితమ్ । నియోజయతి సమ్పత్సు స్వాలోకేష్వ్ ఇవ భాస్కరః
ధర్మబుద్ధి కలిగిన మనిషి, తన దగ్గర ఉన్నవారిని కష్టాలనుండి బయటకు తీసి, సుఖసంపదలో స్థిరపరిచే వాడు. ఇది సూర్యుడు తన కాంతితో తనవారిని వెలుగులో నిలిపే విధంగా ఉంటుంది.
పరస్వాదానవిరతిḫ పూర్వమ్ ఏవ ప్రవర్తతే । వివేకినో నిజార్థేషు సన్తోషశ్ చోపజాయతే
ఇతరులది తీసుకోవడం మానడం ముందే మొదలవుతుంది. వివేకం ఉన్నవాళ్లకు తమదైన దాంట్లో సంతృప్తి కూడా కలుగుతుంది.
పరస్వాదానవిరతస్ సన్తోషామృతనిర్భరః । వివేకీ క్రమశస్ స్వార్థాన్ అప్య్ ఉపేక్షితుమ్ ఇచ్ఛతి
ఇతరులదాన్ని తీసుకోవడం మానినవాడు, సంతృప్తి అనే అమృతంతో నిండిపోయి, వివేకంతో తన అవసరాలనూ క్రమంగా పట్టించుకోకుండా ఉండాలనుకుంటాడు.
దదాతి కణపిణ్యాకశాకాన్య్ అపి హి యాచతే । తేనైవాభ్యాసయోగేన స్వమాంసాని దదాత్య్ అసౌ
తనను అడిగినప్పుడు, గింజలు, పిండి, కూరగాయలు కూడా ఇస్తాడు. అలాంటి దానం అలవాటుతో, చివరికి తన మాంసాన్ని కూడా ఇవ్వగలడు.
నూనం విరలచిన్తానాం వివేకమ్ అనుధావతామ్ । మౌర్ఖ్యం లఘుత్వమ్ ఆయాతి ధావతామ్ ఇవ గోష్పదమ్
ఎవరయితే వారి ఆలోచనలు చెల్లాచెదురుగా ఉంటాయో, వివేకాన్ని వెంబడించాలనుకుంటారో, వారిలో మూర్ఖత్వం, అల్పతనం సహజంగా పుట్టుకొస్తాయి. ఇది నీరు పరుగెత్తినప్పుడు చిన్న గుంట ఏర్పడినట్టు.
పరార్థాదానవిరతిం పూర్వమ్ అభ్యస్య యత్నతః । ఆహర్తవ్యా వివేకేన తతస్ స్వార్థేష్వ్ అరక్తతా
మొదటగా, పరుల కోసం చేసే పనులను మానుకోవడం కోసం శ్రమతో సాధన చేయాలి. ఆ తరువాత, వివేకంతో తనకే సంబంధించిన విషయాలలో కూడా ఆసక్తిని తగ్గించుకోవాలి.
తతో భోగనిరాసేన సహ స్వార్థనిరాకృతిః । పరమాయై స్వవిశ్రాన్త్యై క్రియతే కృతిభిẖ క్రమాత్
అంతటితో కాకుండా, అనుభవాలను వదిలిపెట్టడం, స్వార్థాన్ని కూడా త్యజించడం ద్వారా, జ్ఞానులు క్రమంగా తమలో తాము పరమమైన విశ్రాంతిని పొందుతారు.
న తాదృశం జగత్య్ అస్తి దుẖఖం నరకకోటిషు । యాదృశం యావదాయుష్కమ్ అర్థోపార్జనశాసనమ్
ఈ లోకంలో గానీ, ఎన్నో నరకాల్లో గానీ, ధనం సంపాదించాలనే జీవితాంత శ్రమ ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో అంతటి బాధ మరొకటి లేదు.
ఆసనే శయనే యానే గమనే రమణే ఽర్జనే । ఆఢ్యాశ్ చిన్తాపరా ఏవ న తు మూఢా విదన్తి తామ్
కూర్చుని ఉన్నా, పడుకున్నా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, ఎక్కడైనా తిరుగుతున్నా, ఆనందిస్తున్నా, సంపాదిస్తున్నా, ధనికులు ఎప్పుడూ ఆందోళనలోనే మునిగిపోతారు; ఈ విషయాన్ని మూర్ఖులు మాత్రమే గుర్తించరు.
నన్వ్ అర్థా వితతానర్థాస్ సమ్పదస్ సన్తతాపదః । భోగా భవమహారోగా విపరీతేన భావితాః
వాస్తవంగా, సంపదలు ఎన్నో కష్టాలకు మూలం, ఐశ్వర్యం ఎప్పుడూ బాధలకు కారణం, అనుభవాలు ఈ జన్మలో పెద్ద వ్యాధిలాంటివి — దీనిని స్పష్టంగా చూడగలవారు అర్థం చేసుకుంటారు.
తావన్ నాయాతి వైవశ్యం చిన్తావిషవిజృమ్భణైః । యావద్ అర్థమహానర్థో న కదర్థార్థమ్ అర్థ్యతే
చిన్న లాభాల కోసం పెద్ద ధనాన్ని ఆశించే వరకు, ఆందోళన అనే విషం మనిషిని బాధించదు.
అనుత్తమసుఖం యస్మై చిరాయ పరిరోచతే । జరత్తృణశిఖాదృష్ట్యా సో ఽర్థం పశ్యతు శామ్యతు
ఎవరైనా ఎంతో కాలం అత్యుత్తమమైన ఆనందంలో తేలిపోతూ ఉంటే, వారు ధనాన్ని వృద్ధిచేసిన పొడిసిన గడ్డి లా చూసి, మనసు నిశ్చలంగా ఉంచాలి.
భూరిభావవికారాణాం జరామరణకర్మణామ్ । దైన్యదౌరాత్మ్యదాహానామ్ అర్థస్ సార్థపతిస్ స్మృతః
ఈ లోకంలో ఎన్నో మార్పులు, వృద్ధాప్యం, మరణం, దారుణమైన బాధలు, దురదృష్టాలు ఇవన్నీ కలిగే కారణం ప్రయాణాన్ని నడిపించే నాయకుడే అని చెప్పబడింది.
అస్మిఞ్ జగతి జన్తూనాం జరామరణశాలినామ్ । అజరామరతాం కర్తుం సన్తోషో ఽస్తి రసాయనమ్
ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యం, మరణం అనుభవించే ప్రాణులకు, వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేకుండా చేయగల అమృతం సంతోషమే.
వసన్తో నన్దనోద్యానమ్ ఇన్దుర్ అప్సరసస్ స్మరః । ఇత్య్ ఏకతస్ సముదితం సన్తోషామృతమ్ ఏకతః
ఒకవైపు వసంతం, నందనవనం, చంద్రుడు, అప్సరసలు, మన్మథుడు చేరి ఉన్నారు; మరోవైపు సంతోషరూపమైన అమృతం ఉంది.
సరసḫ ప్రావృషేవాన్తస్ సన్తోషేణైతి పూర్ణతామ్ । గమ్భీరాం శీతలాం హృద్యాం ప్రసన్నాం రసశాలినీమ్
వర్షాకాలంలో సరస్సు నిండినట్లే, మనసులో సంతోషం నిండితే అది లోతుగా, చల్లగా, హృదయాన్ని తాకేలా, సారముతో పరిపూర్ణంగా మారుతుంది.
సాధుర్ ఓజస్వితామ్ ఏత్య సన్తోషేణ విరాజతే । సుపుష్పితవరాకారో వసన్తేనేవ పాదపః
ధర్మవంతుడు సంతృప్తితో ఉత్సాహాన్ని పొందినప్పుడు, వసంతంలో పుష్పాలతో నిండిన చెట్టు ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా మెరిసిపోతాడు.
పాదపాతపరామర్శపిష్టకీటవద్ ఈహతే । దీనప్రకృతిర్ అర్థార్థీ దుẖఖాద్ దుẖఖాన్తరం వ్రజన్
బాధతో ఉన్నవాడు, లాభం కోసం పరితపించే వాడు, కాలితో తొక్కిన పురుగు లాగా ఒక బాధ నుంచి మరొక బాధకు వెళ్తూ అల్లాడుతుంటాడు.
కల్లోలవికలాẖ క్షుబ్ధసముద్రపతితా ఇవ । నాప్నువన్తి స్థితిం స్వస్థాం వికృతాకృతయో ఽర్థినః
కోరికలతో మనస్సు కలవరపడినవారు, అలలు తుఫాను సముద్రంలో పడిపోవడంలా, ఎప్పుడూ స్థిరంగా, ఆరోగ్యంగా ఉండలేరు.
సమ్పదḫ ప్రమదాశ్ చైవ తరఙ్గోత్సఙ్గభఙ్గురాః । కస్ తాస్వ్ అహిఫణచ్ఛత్త్రచ్ఛాయాసు రమతే బుధః
ధనం, స్త్రీలు ఇవన్నీ తరంగాల్లా చిటికెలో పోయేవి. పాము ఫణి నీడలో ఎవడు ఆనందిస్తాడు? జ్ఞానులు వాటిలో ఆసక్తి చూపరు.