మన్దాకినీపయాంసీవ సఙ్గతాని వివేకినామ్ । ప్రక్షాలయన్తి పాపాని ప్రయచ్ఛన్తి విశుద్ధతామ్
మందాకినీ నది నీళ్ళు కలిసినప్పుడు ఎలా అపవిత్రతను తొలగిస్తాయో, అలాగే వివేకం ఉన్నవారి కార్యాలు పాపాలను శుభ్రపరచి, మనసుకు పవిత్రతను ఇస్తాయి.
వివేకిషు విరక్తేషు సంసారోత్తరణార్థిషు । జనశ్ శీతలతామ్ ఏతి హిమహారగృహేష్వ్ ఇవ
వివేకం ఉన్నవారు, విరక్తి కలిగినవారు, సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవాలని ఆశించే వారు ఉన్న చోట జనులు మంచుతో నిర్మించిన గృహాలలో ఉన్నట్టు చల్లదనాన్ని పొందుతారు.
నను నాగరతోదారా యా వివేకిని విద్యతే । సురగన్ధర్వకన్యాసు సా నవాసు న విద్యతే
వివేకం గల స్త్రీలో కనిపించే గొప్పతనం, దేవతలు గానగంధర్వుల యువతుల్లో కూడా కనిపించదు.
ప్రజ్ఞా ప్రసాదమ్ ఆయాతి క్రమాద్ ఉచితకర్మణః । అన్తẖ కరోతి శాస్త్రార్థమ్ అర్థం మకురభూర్ ఇవ
తగిన కార్యాలు చేయడం వల్ల జ్ఞానం క్రమంగా ప్రశాంతతను పొందుతుంది; అప్పుడు అది మనసులో శాస్త్రార్థాన్ని అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
సత్ప్రజ్ఞోన్నతిమ్ ఆయాతి శాస్త్రార్థరసశాలినీ । వివేకినీ విలాసేన కదలీవ మహావనే
శాస్త్రార్థ రసంతో నిండిన నిజమైన జ్ఞానం, వివేకం కలవారిలో, గొప్ప అడవిలో అరటి చెట్టు ఎలా అందంగా పెరుగుతుందో అలా, మెల్లగా ప్రబుద్ధతను పొందుతుంది.
అన్తర్ ఏవాశు వహతి సర్వార్థాన్ ప్రతిబిమ్బితాన్ । ఆదర్శవద్ అశేషేణ ప్రజ్ఞా నైర్మల్యశాలినీ
పరిశుద్ధమైన జ్ఞానం, మచ్చలేని అద్దం లాగా, ప్రతిబింబించే అన్ని విషయాలను తనలో త్వరగా, పూర్తిగా ఉంచుకుంటుంది.
సాధుసఙ్గమశుద్ధాత్మా శాస్త్రార్థపరిమార్జితః । ప్రాజ్ఞో భాత్య్ ఉద్ధృతం వహ్నేర్ అగ్నిశౌచమ్ ఇవాంశుకమ్
మంచివారి సాంగత్యంతో హృదయం శుద్ధి చెంది, శాస్త్రార్థం ద్వారా మెరుగు పడిన జ్ఞాని, అగ్నిలోంచి తీసిన వస్త్రంలా, అగ్నికి సమానమైన పవిత్రతతో ప్రకాశిస్తాడు.
కచత్కాఞ్చనకాన్తేన విమలాలోకకారిణా । భువనం భాస్కరేణేవ భాతి సాధుస్ స్వచేతసా
ఎలా ప్రకాశవంతమైన బంగారు కాంతితో సూర్యుడు లోకానికి నిర్మలమైన వెలుతురు ఇస్తాడో, అలాగే మంచివారి మనస్సు కూడా ఈ లోకంలో ప్రకాశిస్తుంది.
తథానుగచ్ఛతి ప్రాజ్ఞశ్ శాస్త్రసాధుసమాగమౌ । యథాత్యన్తానుషఙ్గేణ తావ్ ఏవాశు భవత్య్ అయమ్
అలాగే జ్ఞానవంతుడు శాస్త్రాలు, సద్గుణులు ఉన్నవారి సాంగత్యాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరిస్తాడు. ఆ సత్సంగతిని ఎప్పటికప్పుడు కొనసాగిస్తే, అతడు త్వరగా వారిలా మారిపోతాడు.
క్రమాత్ సజ్జనతామ్ ఏత్య శాస్త్రార్థభరభావితః । భాతి భోగాన్ అధẖ కుర్వన్ పఞ్జరాద్ ఇవ నిర్గతః
క్రమంగా మంచి మనుషుల స్వభావాన్ని సంపాదించి, శాస్త్రార్థం లోతుగా గ్రహించినవాడవుతాడు. అనుభవాలన్నింటినీ తన కింద ఉంచి, పంజరంలోనుంచి బయటపడ్డ పక్షిలా ప్రకాశిస్తాడు.
భోగాభిగమదౌర్భాగ్యం దినానుదినమ్ ఉజ్ఝతా । తేన తత్ కులమ్ ఆభాతి తారాచక్రమ్ ఇవేన్దునా
ప్రతి రోజు అనుభవాల పట్ల ఆకర్షణ వల్ల కలిగే దురదృష్టాన్ని వదులుతూ ఉంటే, అతని వల్ల కుటుంబం చంద్రుని వెలుతురులో మెరిసే నక్షత్రాల వలె ప్రకాశిస్తుంది.
అభోగకృపణా కాపి నవైవాస్య ప్రవర్తతే । ముఖే కాన్తిర్ అపూర్వైవ చన్ద్రే రాహౌ మృతే యథా
అనుభవాల పట్ల ఆసక్తి లేని జీవితం వల్ల, అతని ముఖంలో కొత్తదైన, అపూర్వమైన కాంతి కనిపిస్తుంది. అది రాహువు మాయ ముగిసిన తర్వాత చంద్రునికి వచ్చిన కొత్త వెలుగు లాంటిది.
తృణీకృతత్రిజగతాం మహతామ్ అభిధేయతామ్ । స యాతి కల్పవిటపీ నభసీవ దివౌకసామ్
మూడు లోకాలను తృణంగా భావించే మహానుభావుడు, దేవతలకు ఆకాశంలో కల్పవృక్షం ఎలా ఉంటుందో, అలా గొప్ప స్థితిని పొందుతాడు.
భోగానాం ద్వేషణేనాన్తర్ లజ్జమానో మనస్వ్య్ అపి । భోగానామ్ అన్యసమ్పత్త్యా పరమం పరితుష్యతి
బలమైన మనస్సు ఉన్నవాడైనా, భోగాలను ద్వేషించడంలో లోపల లజ్జతో నిండిపోతాడు; ఇతరుల ఆనందాన్ని చూసి పరమ సంతృప్తిని పొందుతాడు.
స్వా ఏవోపహసత్య్ అన్తస్ తరణీ తరలక్రియాః । ఖేదస్మేరముఖో జాతీర్ జాతిస్మర ఇవాధమాః
తన స్వంత తాత్కాలిక చర్యలను లోపలే నవ్వుకుంటూ, అలసటతో చిరునవ్వుతో ఉంటాడు; పూర్వజన్మలను గుర్తు చేసుకున్నవాడు, నీచులను చూసినట్టు.
అథ తం ద్రష్టుమ్ ఆయాన్తి సౌహార్దేనైవ సాధవః । భూమావ్ ఇవోదితం చన్ద్రం విస్మయోత్ఫుల్లలోచనాః
తర్వాత, మంచి మనసున్నవారు మిత్రభావంతో అతన్ని చూడటానికి వస్తారు; భూమిపై పుట్టిన చంద్రుడిని చూస్తున్నట్టు, ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పి చూస్తారు.
నిత్యానాదృతభోగో ఽసౌ తమ్ అప్య్ ఉచితయా ధియా । ప్రాప్తమ్ అప్య్ ఉచితారమ్భం భోగం న బహు మన్యతే
అతడు ఎప్పుడూ అనురాగం లేకుండా సుఖాలను అనుభవిస్తాడు. అలాంటి అనుభవం తగిన సమయంలో వచ్చినా, దాన్ని పెద్దగా భావించడు.
పూర్వం సంసృతివైరస్యమ్ అన్తర్ ఏవోదితాత్మనః । జాయతే జీర్ణజాడ్యస్య పాకాద్ ఇవ శరత్తరోః
ముందుగా, లోపలే జన్మజన్మల సంసారం మీద విరక్తి కలుగుతుంది. అది శరదృతువులో వృద్ధమైన చెట్టు పాత ఆకులు వదిలిపెట్టినట్టు, పూర్వపు ముదిరిన మూర్ఖత్వం పోవడంలా జరుగుతుంది.
తతస్ సజ్జనసమ్పర్కమ్ ఉదర్కశ్రేయసే స్వయమ్ । కరోతి స్వస్థతాగృధ్నుర్ భిషగాశ్రయణం యథా
తర్వాత, భవిష్యత్తులో మేలు కోసం, మంచి మనుషుల సాంగత్యాన్ని తానే కోరుకుంటాడు. ఆరోగ్యం కోసం వైద్యుడిని ఆశ్రయించేదిలా, అతడు కూడా మంచి స్నేహితులను వెతుకుతాడు.
తేనోదారమతిర్ భూత్వా శాస్త్రార్థేషు నిమజ్జతి । మహాన్ మహాప్రసన్నేషు సరస్స్వ్ ఇవ మహాగజః
దాంతో, అతడు ఉదారమైన మనసుతో శాస్త్రార్థాలలో మునిగిపోతాడు. అది పెద్ద ఏనుగు విశాలమైన స్వచ్ఛమైన సరస్సుల్లో స్నానం చేసినట్టు ఉంటుంది.
సజ్జనో హి సముత్తార్య విపద్భ్యో నికటస్థితమ్ । నియోజయతి సమ్పత్సు స్వాలోకేష్వ్ ఇవ భాస్కరః
ధర్మబుద్ధి కలిగిన మనిషి, తన దగ్గర ఉన్నవారిని కష్టాలనుండి బయటకు తీసి, సుఖసంపదలో స్థిరపరిచే వాడు. ఇది సూర్యుడు తన కాంతితో తనవారిని వెలుగులో నిలిపే విధంగా ఉంటుంది.
పరస్వాదానవిరతిḫ పూర్వమ్ ఏవ ప్రవర్తతే । వివేకినో నిజార్థేషు సన్తోషశ్ చోపజాయతే
ఇతరులది తీసుకోవడం మానడం ముందే మొదలవుతుంది. వివేకం ఉన్నవాళ్లకు తమదైన దాంట్లో సంతృప్తి కూడా కలుగుతుంది.
పరస్వాదానవిరతస్ సన్తోషామృతనిర్భరః । వివేకీ క్రమశస్ స్వార్థాన్ అప్య్ ఉపేక్షితుమ్ ఇచ్ఛతి
ఇతరులదాన్ని తీసుకోవడం మానినవాడు, సంతృప్తి అనే అమృతంతో నిండిపోయి, వివేకంతో తన అవసరాలనూ క్రమంగా పట్టించుకోకుండా ఉండాలనుకుంటాడు.
దదాతి కణపిణ్యాకశాకాన్య్ అపి హి యాచతే । తేనైవాభ్యాసయోగేన స్వమాంసాని దదాత్య్ అసౌ
తనను అడిగినప్పుడు, గింజలు, పిండి, కూరగాయలు కూడా ఇస్తాడు. అలాంటి దానం అలవాటుతో, చివరికి తన మాంసాన్ని కూడా ఇవ్వగలడు.
నూనం విరలచిన్తానాం వివేకమ్ అనుధావతామ్ । మౌర్ఖ్యం లఘుత్వమ్ ఆయాతి ధావతామ్ ఇవ గోష్పదమ్
ఎవరయితే వారి ఆలోచనలు చెల్లాచెదురుగా ఉంటాయో, వివేకాన్ని వెంబడించాలనుకుంటారో, వారిలో మూర్ఖత్వం, అల్పతనం సహజంగా పుట్టుకొస్తాయి. ఇది నీరు పరుగెత్తినప్పుడు చిన్న గుంట ఏర్పడినట్టు.
పరార్థాదానవిరతిం పూర్వమ్ అభ్యస్య యత్నతః । ఆహర్తవ్యా వివేకేన తతస్ స్వార్థేష్వ్ అరక్తతా
మొదటగా, పరుల కోసం చేసే పనులను మానుకోవడం కోసం శ్రమతో సాధన చేయాలి. ఆ తరువాత, వివేకంతో తనకే సంబంధించిన విషయాలలో కూడా ఆసక్తిని తగ్గించుకోవాలి.
తతో భోగనిరాసేన సహ స్వార్థనిరాకృతిః । పరమాయై స్వవిశ్రాన్త్యై క్రియతే కృతిభిẖ క్రమాత్
అంతటితో కాకుండా, అనుభవాలను వదిలిపెట్టడం, స్వార్థాన్ని కూడా త్యజించడం ద్వారా, జ్ఞానులు క్రమంగా తమలో తాము పరమమైన విశ్రాంతిని పొందుతారు.
న తాదృశం జగత్య్ అస్తి దుẖఖం నరకకోటిషు । యాదృశం యావదాయుష్కమ్ అర్థోపార్జనశాసనమ్
ఈ లోకంలో గానీ, ఎన్నో నరకాల్లో గానీ, ధనం సంపాదించాలనే జీవితాంత శ్రమ ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో అంతటి బాధ మరొకటి లేదు.
ఆసనే శయనే యానే గమనే రమణే ఽర్జనే । ఆఢ్యాశ్ చిన్తాపరా ఏవ న తు మూఢా విదన్తి తామ్
కూర్చుని ఉన్నా, పడుకున్నా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, ఎక్కడైనా తిరుగుతున్నా, ఆనందిస్తున్నా, సంపాదిస్తున్నా, ధనికులు ఎప్పుడూ ఆందోళనలోనే మునిగిపోతారు; ఈ విషయాన్ని మూర్ఖులు మాత్రమే గుర్తించరు.
నన్వ్ అర్థా వితతానర్థాస్ సమ్పదస్ సన్తతాపదః । భోగా భవమహారోగా విపరీతేన భావితాః
వాస్తవంగా, సంపదలు ఎన్నో కష్టాలకు మూలం, ఐశ్వర్యం ఎప్పుడూ బాధలకు కారణం, అనుభవాలు ఈ జన్మలో పెద్ద వ్యాధిలాంటివి — దీనిని స్పష్టంగా చూడగలవారు అర్థం చేసుకుంటారు.