ప్రావృషీవ నదీపూరో యస్ సమాధిర్ ఉపస్థితః । బలాద్ ఏవ తమ్ ఆయాతం భూయశ్ చలతి నో మనః
వర్షాకాలంలో నది ఎలా పొంగిపోతుందో, అలాగే సమాధి వచ్చినప్పుడు మనస్సు బలవంతంగా ఆ స్థితిలోకి చేరిన తర్వాత మళ్లీ వెనక్కి తిరిగి పోదు.
సర్వార్థశీతలత్వేన బలాద్ ధ్యానం యద్ ఆగతమ్ । జ్ఞానాద్ విషయవైరస్యం స సమాధిర్ హి నేతరః
ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాలను చల్లదనంగా అనిపింపజేసే ధ్యానం, జ్ఞానం వల్ల విషయాలపై ఆసక్తి తగ్గిపోవడం కలిగినదే నిజమైన సమాధి; వేరే ఏదీ కాదు.
దృఢం విషయవైరస్యమ్ ఏవ ధ్యానమ్ ఉదాహృతమ్ । తద్ ఏవ పరిపాకేన వజ్రసారం భవత్య్ అలమ్
విషయాలపై దృఢమైన విరక్తి ఉండడమే ధ్యానం అని అంటారు. అది పూర్తిగా పరిపక్వమైనప్పుడు, వజ్రంలా దృఢంగా, సంపూర్ణంగా మారుతుంది.
యద్ ఏతద్ భోగవైతృష్ణ్యం ధ్యానమ్ అఙ్కురితం హి తత్ । తద్ ఏవ పీఠబన్ధేన భవతి స్కన్ధబన్ధురమ్
భోగాలపై ఆసక్తి లేకపోవడమే ధ్యానానికి మొగ్గ. అది బలంగా స్థిరపడినప్పుడు, శరీరం, మనస్సుకు గట్టి ఆధారంగా మారుతుంది.
సమ్యగ్జ్ఞానం సముచ్ఛూనం యదైవోజ్ఝితవాసనమ్ । ధ్యానం భవతి నిర్వాణమ్ ఆనన్దాత్ పరమ్ ఆగతమ్
సమగ్రమైన జ్ఞానం కలిగి, వాంఛలు పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, ధ్యానం స్వతంత్రతగా మారుతుంది. అది అన్ని ఆనందాలను మించిపోయిన పరమానందం నుండి వస్తుంది.
అస్తి చేద్ భోగవైతృష్ణ్యం కిమ్ అన్యద్ ధ్యానదుర్ధియా । నాస్తి చేద్ భోగవైతృష్ణ్యం కిమ్ అన్యద్ ధ్యానదుర్ధియా
విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకపోతే, ధ్యానాన్ని మరేదీ అడ్డుకోదు. అదే ఆసక్తి ఉంటే, ధ్యానానికి మరేదీ అడ్డంకి కావాల్సిన అవసరం లేదు.
దృశ్యస్వదనముక్తస్య సమ్యగ్జ్ఞానవతో మునేః । నిర్వికల్పం సమాధానమ్ అవిరామం ప్రవర్తతే
దృష్టిపదార్థాల రుచి లేకుండా, నిజమైన జ్ఞానం ఉన్న మునికి, తేడాలు లేని నిరంతర సమాధి సహజంగా కలుగుతుంది.
యస్మై న స్వదతే దృశ్యం స సమ్బుద్ధ ఇతి స్మృతః । న స్వదన్తే యదా భోగాస్ సమ్యగ్బోధస్ తదోదితః
ఎవరికి దృష్టిపదార్థాలు ఆకర్షణగా అనిపించవో, అతడిని జ్ఞానోదయుడని అంటారు. అనుభవాలు ఆకర్షించకపోతే, అప్పుడే నిజమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది.
యస్య స్వభావవిశ్రాన్తిẖ కథం తస్యాస్తి భోగితా । అస్వభావో హి భోగిత్వం తత్క్షయే తత్ కథం కుతః
తన సహజ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడికి ఆనందం అనుభవించడమే ఎలా సాధ్యం? ఆనందం మన సహజ లక్షణం కాదు. అది పోయిన తర్వాత, అది ఎక్కడి నుంచి, ఎలా వస్తుంది?
శ్రుతిపాఠజపాన్తేషు సమాధినిరతో భవేత్ । సమాధివిరతశ్ శాన్తశ్ శ్రుతిపాఠజపాఞ్ శ్రయేత్
శ్రవణం, పఠనం, జపం ముగిసిన తర్వాత మనసు సమాధిలో లీనమై ఉండాలి. సమాధి లేకపోతే, ప్రశాంతంగా శ్రవణం, పఠనం, జపాన్ని ఆశ్రయించాలి.
నిర్వాణమ్ ఆసీత నిరస్తఖేదం సమస్తశఙ్కాస్తమయాభిరామమ్ । సుషుప్తసోమ్యం సమశాన్తచిత్తం శరద్ఘనాభోగవిశుద్ధమ్ అన్తః
సర్వ బాధలు తొలగిపోయి, అన్ని సందేహాలు మాయమై, గాఢ నిద్రలా మృదువుగా, మనసు సమంగా, ప్రశాంతంగా, శరదృతువులోని మేఘాల్లా అంతరంగా పవిత్రంగా ఉండే విముక్తి స్థిరపడాలి.
సంసారభారసుశ్రాన్తస్ సఙ్కటేషు లుఠత్తనుః । యో ఽభివాఞ్ఛతి విశ్రాన్తిం తస్య క్రమమ్ ఇమం శృణు
సంసార భారంతో అలసిపోయి, కష్టాలలో శరీరం తిప్పబడుతూ, విశ్రాంతి కోరుకునే వాడికి ఈ మార్గాన్ని విను.
పూర్వం వివేకకణికా యదాస్య హృది జాయతే । సంసారనిర్వేదమయీ కారణాద్ వాప్య్ అకారణాత్
ముందుగా, ఎవరి హృదయంలో అయినా వివేకం అనే చిన్న చిగురు పుట్టినప్పుడు — అది సంసార జీవితం పట్ల విరక్తి వల్ల కావచ్చు, లేక ఏ కారణం లేకుండానే కావచ్చు —
తదాశ్రయతి సచ్ఛాయాన్ సాధూన్ ఉన్నతిశాలినః । అధ్వశ్రమహరాంస్ తాపతప్తో మార్గతరూన్ ఇవ
అప్పుడు అతడు మంచి గుణాలు కలిగి ఉన్న, ఉన్నతమైన సద్బుద్ధి గల మహానుభావుల సన్నిధిని ఆశ్రయిస్తాడు. వారు, ఎండలో ప్రయాణిస్తున్నవారికి మార్గంలోని వృక్షాలు ఎలా శాంతిని ఇస్తాయో, అలాగే అతడికి మానసిక శాంతిని కలిగిస్తారు.
దూరే పరిహరత్య్ అజ్ఞాన్ యజ్ఞయూపాన్ ఇవాధ్వగః । స్నానదానతపోయజ్ఞాన్ కరోతి విబుధానుగః
అతడు అజ్ఞానులను, మార్గంలో యజ్ఞస్తంభాలను ప్రయాణికుడు దూరంగా ఉంచుకున్నట్టు, దూరంగా ఉంచుతాడు. జ్ఞానుల మార్గాన్ని అనుసరించి, స్నానం, దానం, తపస్సు, యజ్ఞం వంటి సత్కార్యాలు చేస్తాడు.
పేశలం చానురూపం చ వ్యవహారమ్ అకృత్రిమమ్ । లోక్యమ్ ఆహ్లాదనం ధత్తే చన్ద్రబిమ్బమ్ ఇవామృతమ్
అతడు మృదువుగా, తనకు తగినట్టుగా, మాయ లేకుండా, అందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించే ప్రవర్తనను అవలంబిస్తాడు. అది చూడటానికి చంద్రబింబంలోని అమృతంలా హర్షాన్ని కలిగిస్తుంది.
పరప్రజ్ఞానుగో భావḫ పరార్థపరిపూరకః । పవిత్రకర్మరసికẖ కో ఽపి సోమ్యḫ ప్రవర్తతే
ఇతరుల జ్ఞానాన్ని అనుసరించి, వారి మేలుకోసం పనిచేసే, పవిత్రమైన పనుల్లో ఆనందించే, ఎంతో మృదువైన స్వభావం కలిగిన ఒక మంచి మనిషి ఇలా ప్రవర్తిస్తాడు.
నవనీతస్థలీవాచ్ఛా స్నిగ్ధా మృద్వీ మనోహరా । జనం సుఖయతి స్వాద్వీ తదీయా నవసఙ్గతిః
నవనీతంలా స్వచ్ఛంగా, మృదువుగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండే అతని స్నేహం, ఎంతో మధురంగా, జనానికి సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది.
శీతలాని పవిత్రాణి చరితాని వివేకినః । ఇన్దోర్ ఇవాంశుజాలాని జనం శీతలయన్త్య్ అలమ్
వివేకి చేసిన పనులు చల్లగా, పవిత్రంగా ఉంటాయి. అవి చంద్రుని కిరణాల్లా జనాన్ని పూర్తిగా శాంతింపజేస్తాయి.
న తథోద్యానషణ్డేషు పుష్పప్రకరహారిషు । విశ్రమ్యతే వీతభయం యథా సాధుసమాగమే
పుష్పాలతో నిండిన తోటల్లోనూ, ఉద్యానవనాల్లోనూ ఎంతైనా భయం లేకుండా విశ్రాంతి పొందలేం; కానీ సద్గుణులు ఉన్న చోట మాత్రం నిజమైన భద్రత, ప్రశాంతత లభిస్తుంది.
మన్దాకినీపయాంసీవ సఙ్గతాని వివేకినామ్ । ప్రక్షాలయన్తి పాపాని ప్రయచ్ఛన్తి విశుద్ధతామ్
మందాకినీ నది నీళ్ళు కలిసినప్పుడు ఎలా అపవిత్రతను తొలగిస్తాయో, అలాగే వివేకం ఉన్నవారి కార్యాలు పాపాలను శుభ్రపరచి, మనసుకు పవిత్రతను ఇస్తాయి.
వివేకిషు విరక్తేషు సంసారోత్తరణార్థిషు । జనశ్ శీతలతామ్ ఏతి హిమహారగృహేష్వ్ ఇవ
వివేకం ఉన్నవారు, విరక్తి కలిగినవారు, సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవాలని ఆశించే వారు ఉన్న చోట జనులు మంచుతో నిర్మించిన గృహాలలో ఉన్నట్టు చల్లదనాన్ని పొందుతారు.
నను నాగరతోదారా యా వివేకిని విద్యతే । సురగన్ధర్వకన్యాసు సా నవాసు న విద్యతే
వివేకం గల స్త్రీలో కనిపించే గొప్పతనం, దేవతలు గానగంధర్వుల యువతుల్లో కూడా కనిపించదు.
ప్రజ్ఞా ప్రసాదమ్ ఆయాతి క్రమాద్ ఉచితకర్మణః । అన్తẖ కరోతి శాస్త్రార్థమ్ అర్థం మకురభూర్ ఇవ
తగిన కార్యాలు చేయడం వల్ల జ్ఞానం క్రమంగా ప్రశాంతతను పొందుతుంది; అప్పుడు అది మనసులో శాస్త్రార్థాన్ని అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
సత్ప్రజ్ఞోన్నతిమ్ ఆయాతి శాస్త్రార్థరసశాలినీ । వివేకినీ విలాసేన కదలీవ మహావనే
శాస్త్రార్థ రసంతో నిండిన నిజమైన జ్ఞానం, వివేకం కలవారిలో, గొప్ప అడవిలో అరటి చెట్టు ఎలా అందంగా పెరుగుతుందో అలా, మెల్లగా ప్రబుద్ధతను పొందుతుంది.
అన్తర్ ఏవాశు వహతి సర్వార్థాన్ ప్రతిబిమ్బితాన్ । ఆదర్శవద్ అశేషేణ ప్రజ్ఞా నైర్మల్యశాలినీ
పరిశుద్ధమైన జ్ఞానం, మచ్చలేని అద్దం లాగా, ప్రతిబింబించే అన్ని విషయాలను తనలో త్వరగా, పూర్తిగా ఉంచుకుంటుంది.
సాధుసఙ్గమశుద్ధాత్మా శాస్త్రార్థపరిమార్జితః । ప్రాజ్ఞో భాత్య్ ఉద్ధృతం వహ్నేర్ అగ్నిశౌచమ్ ఇవాంశుకమ్
మంచివారి సాంగత్యంతో హృదయం శుద్ధి చెంది, శాస్త్రార్థం ద్వారా మెరుగు పడిన జ్ఞాని, అగ్నిలోంచి తీసిన వస్త్రంలా, అగ్నికి సమానమైన పవిత్రతతో ప్రకాశిస్తాడు.
కచత్కాఞ్చనకాన్తేన విమలాలోకకారిణా । భువనం భాస్కరేణేవ భాతి సాధుస్ స్వచేతసా
ఎలా ప్రకాశవంతమైన బంగారు కాంతితో సూర్యుడు లోకానికి నిర్మలమైన వెలుతురు ఇస్తాడో, అలాగే మంచివారి మనస్సు కూడా ఈ లోకంలో ప్రకాశిస్తుంది.
తథానుగచ్ఛతి ప్రాజ్ఞశ్ శాస్త్రసాధుసమాగమౌ । యథాత్యన్తానుషఙ్గేణ తావ్ ఏవాశు భవత్య్ అయమ్
అలాగే జ్ఞానవంతుడు శాస్త్రాలు, సద్గుణులు ఉన్నవారి సాంగత్యాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరిస్తాడు. ఆ సత్సంగతిని ఎప్పటికప్పుడు కొనసాగిస్తే, అతడు త్వరగా వారిలా మారిపోతాడు.
క్రమాత్ సజ్జనతామ్ ఏత్య శాస్త్రార్థభరభావితః । భాతి భోగాన్ అధẖ కుర్వన్ పఞ్జరాద్ ఇవ నిర్గతః
క్రమంగా మంచి మనుషుల స్వభావాన్ని సంపాదించి, శాస్త్రార్థం లోతుగా గ్రహించినవాడవుతాడు. అనుభవాలన్నింటినీ తన కింద ఉంచి, పంజరంలోనుంచి బయటపడ్డ పక్షిలా ప్రకాశిస్తాడు.