మనస్తా క్వాపి సంయాతి తిష్ఠ్తత్య్ అచ్ఛైవ బోధతా । నిర్వాచ్యా నిర్విభాగాన్తా సర్వా సర్వాత్మికా సతీ
ఆ మనస్సు ఎక్కడో వెళ్లి, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానంలో నిలిచి ఉంటుంది. దాని అంతిమ స్థితి వర్ణించలేనిది, ఏ విభాగం లేనిది, అన్నిటిలోను ఉండే సారంగా మారుతుంది.
అవివిక్తతయా చిత్తసత్తా బోధతయోదితా । అనాద్యన్తా భవత్య్ అచ్ఛప్రకాశఫలదాయినీ
విభేదించలేని స్వభావంతో, మనస్సు యొక్క సారము జ్ఞానంగా వెలుగుతుంది. దానికి మొదలు లేక అంతం లేకుండా, అది నిర్మలమైన వెలుగు ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
స్వయమ్ ఏవ తతస్ తత్ర నిరస్తసకలైషణమ్ । అనాద్యన్తమ్ అనాయాసం ధ్యానమ్ ఏవావశిష్యతే
అక్కడ, అన్ని కోరికలు తుడిచిపెట్టిన తర్వాత, ఆధ్యాత్మిక ధ్యానం మాత్రమే సహజంగా, ఆరంభమూ అంతమూ లేకుండా మిగిలిపోతుంది.
యావన్ నాధిగతం బ్రహ్మ న విశ్రాన్తం పరే పదే । తావత్ తన్మననత్వేన న ధ్యానమ్ అవగమ్యతే
బ్రహ్మాన్ని పొందక, పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందక, కేవలం ఆ పరమాన్ని మనస్సులో ఆలోచించడం ద్వారా ధ్యానం అని చెప్పలేం.
పరమార్థైకతామ్ ఏత్య న జానే క్వ మనో గతమ్ । క్వ వాసనాẖ క్వ కర్మాణి క్వ హర్షామర్షసంవిదః
పరమార్థంలో ఏకత్వాన్ని పొందిన తర్వాత, నా మనస్సు ఎక్కడ పోయిందో నాకు తెలియదు—అక్కడ వాసనలు ఎక్కడ, కర్మలు ఎక్కడ, సంతోషం, కోపం వంటి భావాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో తెలియదు.
కేవలం దృశ్యతే యోగీ గతో ధ్యానైకనిష్ఠతామ్ । స్థితో వజ్రసమాధానే విపక్ష ఇవ పర్వతః
అక్కడ కేవలం యోగి మాత్రమే కనిపిస్తాడు; అతడు ధ్యానంలో నిశ్చలంగా, వజ్ర సమాధిలో స్థిరంగా, శత్రువుకు ఎదురుగా ఉన్న పర్వతంలా కదలకుండా నిలిచివుంటాడు.
విరసాఖిలభోగస్య ప్రశాన్తేన్ద్రియసంవిదః । నీరసాశేషదృశ్యస్య స్వాత్మారామస్య యోగినః
యోగి యెవరైతే అన్ని రకాల భోగాల్లో ఆసక్తి కోల్పోయి, తన ఇంద్రియాలు, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటాయో, చూసే ప్రతి వస్తువులో కూడా రుచి కనపడక, తనలో తానే ఆనందంగా ఉంటాడో,
క్రమేణ విగలద్వృత్తేర్ బలాద్ విశ్రన్తిమ్ ఈయుషః । అర్థాయాతం సమాధానం కేన నామ నివార్యతే
అలాంటి వాడి వాసనలు క్రమంగా తగ్గిపోతూ, బలవంతంగా విశ్రాంతి పొందినప్పుడు, అతనికి సమాధి చేరడాన్ని ఎవరు అడ్డుకోగలరు?
తావద్ విషయవైరస్యం భావయత్య్ ఉచితాశయః । న పశ్యత్య్ ఏవ తాన్ యావద్ భోగాంశ్ చిత్రనరో యథా
యోగ్యమైన మనసున్నవాడు, ఇంద్రియ సుఖాలపై విరక్తి పెంచుకుంటూ ఉండగా, ఆ భోగాలను చూడడమే జరగదు; ఎలా అంటే, ఎవరో మనిషి వేరే విషయాల్లో మునిగిపోయినప్పుడు ఎదుట ఉన్నదాన్ని గమనించనట్టుగా.
అపశ్యఞ్ జాగతాన్ అర్థాన్ నిర్వాసనతయాత్మవాన్ । బలాద్ వజ్రసమాధానే త్వ్ అన్యేనేవ నివేశ్యతే
వాసనలు లేని ఆత్మవంతుడు, లోకంలోని విషయాలను చూడకపోతే, అతడు మరొక శక్తి వల్ల బలవంతంగా వజ్రం లాంటి అచంచల సమాధిలో స్థిరపడతాడు.
ప్రావృషీవ నదీపూరో యస్ సమాధిర్ ఉపస్థితః । బలాద్ ఏవ తమ్ ఆయాతం భూయశ్ చలతి నో మనః
వర్షాకాలంలో నది ఎలా పొంగిపోతుందో, అలాగే సమాధి వచ్చినప్పుడు మనస్సు బలవంతంగా ఆ స్థితిలోకి చేరిన తర్వాత మళ్లీ వెనక్కి తిరిగి పోదు.
సర్వార్థశీతలత్వేన బలాద్ ధ్యానం యద్ ఆగతమ్ । జ్ఞానాద్ విషయవైరస్యం స సమాధిర్ హి నేతరః
ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాలను చల్లదనంగా అనిపింపజేసే ధ్యానం, జ్ఞానం వల్ల విషయాలపై ఆసక్తి తగ్గిపోవడం కలిగినదే నిజమైన సమాధి; వేరే ఏదీ కాదు.
దృఢం విషయవైరస్యమ్ ఏవ ధ్యానమ్ ఉదాహృతమ్ । తద్ ఏవ పరిపాకేన వజ్రసారం భవత్య్ అలమ్
విషయాలపై దృఢమైన విరక్తి ఉండడమే ధ్యానం అని అంటారు. అది పూర్తిగా పరిపక్వమైనప్పుడు, వజ్రంలా దృఢంగా, సంపూర్ణంగా మారుతుంది.
యద్ ఏతద్ భోగవైతృష్ణ్యం ధ్యానమ్ అఙ్కురితం హి తత్ । తద్ ఏవ పీఠబన్ధేన భవతి స్కన్ధబన్ధురమ్
భోగాలపై ఆసక్తి లేకపోవడమే ధ్యానానికి మొగ్గ. అది బలంగా స్థిరపడినప్పుడు, శరీరం, మనస్సుకు గట్టి ఆధారంగా మారుతుంది.
సమ్యగ్జ్ఞానం సముచ్ఛూనం యదైవోజ్ఝితవాసనమ్ । ధ్యానం భవతి నిర్వాణమ్ ఆనన్దాత్ పరమ్ ఆగతమ్
సమగ్రమైన జ్ఞానం కలిగి, వాంఛలు పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, ధ్యానం స్వతంత్రతగా మారుతుంది. అది అన్ని ఆనందాలను మించిపోయిన పరమానందం నుండి వస్తుంది.
అస్తి చేద్ భోగవైతృష్ణ్యం కిమ్ అన్యద్ ధ్యానదుర్ధియా । నాస్తి చేద్ భోగవైతృష్ణ్యం కిమ్ అన్యద్ ధ్యానదుర్ధియా
విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకపోతే, ధ్యానాన్ని మరేదీ అడ్డుకోదు. అదే ఆసక్తి ఉంటే, ధ్యానానికి మరేదీ అడ్డంకి కావాల్సిన అవసరం లేదు.
దృశ్యస్వదనముక్తస్య సమ్యగ్జ్ఞానవతో మునేః । నిర్వికల్పం సమాధానమ్ అవిరామం ప్రవర్తతే
దృష్టిపదార్థాల రుచి లేకుండా, నిజమైన జ్ఞానం ఉన్న మునికి, తేడాలు లేని నిరంతర సమాధి సహజంగా కలుగుతుంది.
యస్మై న స్వదతే దృశ్యం స సమ్బుద్ధ ఇతి స్మృతః । న స్వదన్తే యదా భోగాస్ సమ్యగ్బోధస్ తదోదితః
ఎవరికి దృష్టిపదార్థాలు ఆకర్షణగా అనిపించవో, అతడిని జ్ఞానోదయుడని అంటారు. అనుభవాలు ఆకర్షించకపోతే, అప్పుడే నిజమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది.
యస్య స్వభావవిశ్రాన్తిẖ కథం తస్యాస్తి భోగితా । అస్వభావో హి భోగిత్వం తత్క్షయే తత్ కథం కుతః
తన సహజ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడికి ఆనందం అనుభవించడమే ఎలా సాధ్యం? ఆనందం మన సహజ లక్షణం కాదు. అది పోయిన తర్వాత, అది ఎక్కడి నుంచి, ఎలా వస్తుంది?
శ్రుతిపాఠజపాన్తేషు సమాధినిరతో భవేత్ । సమాధివిరతశ్ శాన్తశ్ శ్రుతిపాఠజపాఞ్ శ్రయేత్
శ్రవణం, పఠనం, జపం ముగిసిన తర్వాత మనసు సమాధిలో లీనమై ఉండాలి. సమాధి లేకపోతే, ప్రశాంతంగా శ్రవణం, పఠనం, జపాన్ని ఆశ్రయించాలి.
నిర్వాణమ్ ఆసీత నిరస్తఖేదం సమస్తశఙ్కాస్తమయాభిరామమ్ । సుషుప్తసోమ్యం సమశాన్తచిత్తం శరద్ఘనాభోగవిశుద్ధమ్ అన్తః
సర్వ బాధలు తొలగిపోయి, అన్ని సందేహాలు మాయమై, గాఢ నిద్రలా మృదువుగా, మనసు సమంగా, ప్రశాంతంగా, శరదృతువులోని మేఘాల్లా అంతరంగా పవిత్రంగా ఉండే విముక్తి స్థిరపడాలి.
సంసారభారసుశ్రాన్తస్ సఙ్కటేషు లుఠత్తనుః । యో ఽభివాఞ్ఛతి విశ్రాన్తిం తస్య క్రమమ్ ఇమం శృణు
సంసార భారంతో అలసిపోయి, కష్టాలలో శరీరం తిప్పబడుతూ, విశ్రాంతి కోరుకునే వాడికి ఈ మార్గాన్ని విను.
పూర్వం వివేకకణికా యదాస్య హృది జాయతే । సంసారనిర్వేదమయీ కారణాద్ వాప్య్ అకారణాత్
ముందుగా, ఎవరి హృదయంలో అయినా వివేకం అనే చిన్న చిగురు పుట్టినప్పుడు — అది సంసార జీవితం పట్ల విరక్తి వల్ల కావచ్చు, లేక ఏ కారణం లేకుండానే కావచ్చు —
తదాశ్రయతి సచ్ఛాయాన్ సాధూన్ ఉన్నతిశాలినః । అధ్వశ్రమహరాంస్ తాపతప్తో మార్గతరూన్ ఇవ
అప్పుడు అతడు మంచి గుణాలు కలిగి ఉన్న, ఉన్నతమైన సద్బుద్ధి గల మహానుభావుల సన్నిధిని ఆశ్రయిస్తాడు. వారు, ఎండలో ప్రయాణిస్తున్నవారికి మార్గంలోని వృక్షాలు ఎలా శాంతిని ఇస్తాయో, అలాగే అతడికి మానసిక శాంతిని కలిగిస్తారు.
దూరే పరిహరత్య్ అజ్ఞాన్ యజ్ఞయూపాన్ ఇవాధ్వగః । స్నానదానతపోయజ్ఞాన్ కరోతి విబుధానుగః
అతడు అజ్ఞానులను, మార్గంలో యజ్ఞస్తంభాలను ప్రయాణికుడు దూరంగా ఉంచుకున్నట్టు, దూరంగా ఉంచుతాడు. జ్ఞానుల మార్గాన్ని అనుసరించి, స్నానం, దానం, తపస్సు, యజ్ఞం వంటి సత్కార్యాలు చేస్తాడు.
పేశలం చానురూపం చ వ్యవహారమ్ అకృత్రిమమ్ । లోక్యమ్ ఆహ్లాదనం ధత్తే చన్ద్రబిమ్బమ్ ఇవామృతమ్
అతడు మృదువుగా, తనకు తగినట్టుగా, మాయ లేకుండా, అందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించే ప్రవర్తనను అవలంబిస్తాడు. అది చూడటానికి చంద్రబింబంలోని అమృతంలా హర్షాన్ని కలిగిస్తుంది.
పరప్రజ్ఞానుగో భావḫ పరార్థపరిపూరకః । పవిత్రకర్మరసికẖ కో ఽపి సోమ్యḫ ప్రవర్తతే
ఇతరుల జ్ఞానాన్ని అనుసరించి, వారి మేలుకోసం పనిచేసే, పవిత్రమైన పనుల్లో ఆనందించే, ఎంతో మృదువైన స్వభావం కలిగిన ఒక మంచి మనిషి ఇలా ప్రవర్తిస్తాడు.
నవనీతస్థలీవాచ్ఛా స్నిగ్ధా మృద్వీ మనోహరా । జనం సుఖయతి స్వాద్వీ తదీయా నవసఙ్గతిః
నవనీతంలా స్వచ్ఛంగా, మృదువుగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండే అతని స్నేహం, ఎంతో మధురంగా, జనానికి సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది.
శీతలాని పవిత్రాణి చరితాని వివేకినః । ఇన్దోర్ ఇవాంశుజాలాని జనం శీతలయన్త్య్ అలమ్
వివేకి చేసిన పనులు చల్లగా, పవిత్రంగా ఉంటాయి. అవి చంద్రుని కిరణాల్లా జనాన్ని పూర్తిగా శాంతింపజేస్తాయి.
న తథోద్యానషణ్డేషు పుష్పప్రకరహారిషు । విశ్రమ్యతే వీతభయం యథా సాధుసమాగమే
పుష్పాలతో నిండిన తోటల్లోనూ, ఉద్యానవనాల్లోనూ ఎంతైనా భయం లేకుండా విశ్రాంతి పొందలేం; కానీ సద్గుణులు ఉన్న చోట మాత్రం నిజమైన భద్రత, ప్రశాంతత లభిస్తుంది.