సకలార్థపరిత్యాగాద్ దినానుదినమ్ ఆతతాత్ । శుద్ధస్వభావవిశ్రాన్తిḫ పరమార్థాప్తిర్ ఉచ్యతే
ప్రతి రోజూ అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, స్వచ్ఛమైన స్వభావంలో విశ్రాంతి పొందడమే పరమార్థాన్ని పొందడని అంటారు.
భేదబుద్ధౌ విలీనాయాం బోధ ఏవావశిష్యతే । శుద్ధమ్ ఏకమ్ అనాద్యన్తం తద్ బ్రహ్మేతి విదుర్ బుధాః
విభేద భావన పూర్తిగా లయమైతే, కేవలం స్వచ్ఛమైన, ఒక్కటైన, ఆద్యాంత రహితమైన జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. దీనినే జ్ఞానులు బ్రహ్మం అంటారు.
లోకైషణావిరక్తేన త్యక్తదారైషణేన చ । ధనైషణావిముక్తేన తస్మిన్ విశ్రమ్యతే పదే
ఇహలోక విషయాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గని వాడు, భార్యను వదిలినా, ధనాన్ని కోరికతోనే ఉండేవాడు, ఆ పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందలేడు.
పరేణ పరిణామేన మిథశ్ చిత్పరమార్థయోః । తాపేన హిమలేఖేవ భేదబుద్ధిర్ విలీయతే
చిత్తం, పరమార్థం రెండింటి పరిపూర్ణమైన మార్పుతో, వాటి మధ్య ఉన్న భేద భావన, పర్వతంపై మంచు కరిగిపోవడం లాగానే, పూర్తిగా కలిసిపోతుంది.
తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య స్వభావం సుసమం వినా । స్థితిస్ స్రగ్దామకస్యేవ న సమ్భవతి కాచన
తన సహజ స్వభావంలో సమత ఉన్న, కష్టరహిత ముక్తుడికి మాత్రమే స్థిరమైన స్థితి సాధ్యమవుతుంది; దారంలేని పువ్వుల హారం ఉండదు కదా.
యథాప్రకటితాఙ్గాన్తస్ సంస్థితా సాలభఞ్జికా । న సతీ నాసతీ స్తమ్భే తథా విశ్వస్థితిḫ పరే
యెలా ఒక స్తంభంపై ఉన్న స్త్రీ విగ్రహం స్పష్టంగా కనిపించినా, ఆ స్తంభంలో అది నిజంగా ఉందని కూడా, లేదని కూడా చెప్పలేమో, అలాగే ఈ జగత్తు పరమాత్మలో ఉన్నదా, లేనిదా అనే భావన కూడా అర్థం కాదు.
ధ్యానం న శక్యతే కర్తుం న చైతద్ ఉపయుజ్యతే । అబోధేన విబుద్ధస్ తు స్వయమ్ అత్రైవ తిష్ఠతి
ధ్యానం చేయడం సాధ్యపడదు, ఇక్కడ దానికి అవసరమూ లేదు. అజ్ఞానం లేని, మేల్కొన్నవాడు ఇక్కడే ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
ఆత్యన్తికీ విరసతా యస్య దృశ్యేషు దృశ్యతే । స బుద్ధో నాప్రబుద్ధస్య దృశ్యత్యాగే హి శక్తతా
ఎవరికి విషయాలలో పూర్తిగా విరక్తి కనిపిస్తుందో, వాడే మేల్కొన్నవాడు. మిగతావారికి మాత్రం విషయాలను వదిలిపెట్టే శక్తి మాత్రమే ఉంటుంది.
దృశ్యస్య బోధతాబోధో యో బోధాద్ అపరిక్షయః । స సమాధానశబ్దేన కథ్యతే సుసమాహితైః
దృష్ట పదార్థాల పట్ల ఉన్న అవగాహన లేదా అవగాహనలేమి, అవగాహనను తగ్గించని స్థితి, బాగా స్థిరమైనవారు దాన్ని 'సమాధానం' అంటారు.
ద్రష్టృదృశ్యైకతారూపḫ ప్రత్యయో మనసో యదా । ఉదేత్య్ ఏకసమాధానే తదా విశ్రామ్యతి స్వయమ్
మనస్సు, దర్శించేవాడు మరియు దర్శ్యమానమైనవి ఒక్కటే అన్న భావన కలిగినప్పుడు, ఆ ఏకత్వ సమాధిలో అది సహజంగా విశ్రాంతి పొందుతుంది.
స్వభావో దృశ్యవైరస్యమ్ ఏవ తత్త్వవిదో జనాః । దృశ్యస్వదనమ్ ఏవాహుర్ అతత్త్వజ్ఞత్వమ్ ఉత్తమాః
నిజమైన జ్ఞానం కలిగినవారికి ఈ లోకంలో కనిపించే వాటిపట్ల ఆసక్తి ఉండదు; బుద్ధిమంతులు కనిపించే విషయాల్లో ఆనందాన్ని అనుభవించడం అనేది అసలు నిజాన్ని తెలియని వారి లక్షణమని చెబుతారు.
అతజ్జ్ఞస్యైవ విషయాస్ స్వదన్తే న తు తద్విదః । న హి పీతామృతాయాన్తస్ స్వదతే కటు కాఞ్చికమ్
నిజాన్ని తెలియని వాడికే విషయాలు రుచిగా అనిపిస్తాయి; నిజాన్ని తెలిసినవారికి అవి ఆకర్షణగా ఉండవు. అమృతంతో నిండినవాడు ఎప్పటికీ చేదు మద్యం రుచి చూడడు.
వితృష్ణస్యాత్మనిష్ఠత్వాద్ ఏషణాత్రయమ్ ఉజ్ఝతః । జ్ఞస్యాప్య్ అనిచ్ఛతో ధ్యానమ్ అర్థాయాతం ప్రవర్తతే
కోరికలు లేని, తనలోనే స్థిరమైనవాడు మూడు రకాల ఆశలను వదిలేస్తాడు; అలాంటి జ్ఞాని కూడా, ఏదైనా అవసరమైతే మాత్రమే ధ్యానం చేస్తాడు, కాని కోరికతో కాదు.
బోధస్ స్ఫురతి తృష్ణాయాం సైవ యస్య న విద్యతే । తస్య స్వం రూపమ్ ఉత్సృజ్య క్వాసౌ తిష్ఠతి కẖ కథమ్
కోరిక ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జ్ఞానం ప్రకాశిస్తుంది; అది లేని వాడికి, జ్ఞానం తన స్వరూపాన్ని వదిలేసి, ఎక్కడ ఉంది, ఎవరు ఉన్నారు, ఎలా ఉన్నారు అన్నది తెలియదు.
జ్ఞస్యానాధారకో ఽధ్యేయో బోధో నేయత్తయా భవేత్ । అనన్తో ఽసావ్ అతృష్ణస్య నిర్విభాగోదితస్ స్వయమ్
తెలుసుకునే వారికి గ్రహించవలసిన జ్ఞానం ఎటువంటి ఆధారమూ లేకుండా, తెలుసుకోవాల్సిన అవగాహనగా తానే తానే ఉద్భవిస్తుంది. ఆ జ్ఞానం కోరికలేని వారికి అనంతంగా, ఏ విభాగమూ లేకుండా, స్వయంగా వెలిసే ప్రకాశంగా ఉంటుంది.
అనన్తమ్ అపతృష్ణస్య స్వయమ్ ఏవ ప్రవర్తతే । ధ్యానం గలితపక్షస్య సంస్థానమ్ ఇవ భూభృతః
కోరికలు లేని వారికి ఆ అనంతమైన జ్ఞానం తానే తానే ప్రవహిస్తుంది. రెక్కలు పోయిన పక్షికి ధ్యానం ఎలా ఉంటుందో, అది పర్వతానికి విశ్రాంతిలా ఉంటుంది.
శుద్ధబోధాత్మని జ్ఞత్వాద్ అసమాహితతోదితా । లభ్యతే న సమిద్ధే ఽగ్నౌ బుకపుష్పమ్ ఇవ స్థితమ్
శుద్ధమైన ఆత్మలోంచి ఉద్భవించే జ్ఞానం ఏకాగ్రత లేకుండా వస్తే, అది దహించు అగ్నిలో ఉంచిన పుష్పంలా నిలవదు, అందుబాటులోకి రాదు.
పరం విషయవైతృష్ణ్యం సమాధానమ్ ఉదాహృతమ్ । ఆహృతం యేన తన్ నూనం తస్మై నృబ్రహ్మణే నమః
ఇంద్రియ విషయాలపై పరిపూర్ణ విరక్తి ఉండడమే సమాధి అని అంటారు. అలాంటి స్థితిని నిజంగా సాధించిన అరుదైన మానవుడికైనా, మునికైనా నా వందనాలు.
నూనం విషయవైతృష్ణ్యే పరిప్రౌఢిమ్ ఉపాగతే । శక్నువన్తి నిహన్తుం న ధ్యానం సేన్ద్రాస్ సురాసురాః
ఇంద్రుడు సహా దేవతలు, అసురులు కూడా, ఇంద్రియ విషయాలపై పరిపూర్ణ విరక్తి కలిగి ఉన్న ధ్యానాన్ని భంగపరచలేరు.
పరం విషయవైతృష్ణ్యం వజ్రధ్యానం ప్రసాధ్యతామ్ । భేదే విగలితే జ్ఞానాద్ అన్యానన్దతృణేన కిమ్
ఇంద్రియ విషయాలపై ఉన్న పరమ విరక్తిని వజ్రసమానమైన ధ్యానంగా స్థిరపరచాలి. జ్ఞానంతో భేదభావం తొలిగిపోయినప్పుడు, మిగతా చిన్న ఆనందాలకు ఏమి ఉపయోగం?
మూర్ఖస్థో విశ్వశబ్దార్థో న తజ్జ్ఞవిషయో యథా । తజ్జ్ఞస్థో విశ్వశబ్దార్థో న మూర్ఖవిషయస్ తథా
మూఢుని దృష్టిలో 'ప్రపంచం' అనే పదానికి ఉన్న అర్థం, జ్ఞానికి వర్తించదు. అలాగే, జ్ఞానికి తెలిసిన అర్థం, మూఢునికి వర్తించదు.
తజ్జ్ఞాజ్ఞయోస్ తయోశ్ చైవ స్థితయోర్ విశ్వయోర్ యథా । యత్రైకీభూయ కచనం తత్ర విశ్రమ్యతాం బుధాః
జ్ఞానికీ, అజ్ఞానికీ, రెండు లోకాలలోనూ, ఎక్కడ ఐక్యత కలుగుతుందో, అక్కడే బుద్ధిమంతులు విశ్రాంతి పొందాలి.
బోధభూమిషు సిద్ధానామ్ అర్థానాం వావివేకినామ్ । సత్తాసత్తే ద్వయైక్యే చ నిర్ణీతే నేహ కేనచిత్
బోధలో స్థిరమైన మహానుభావులకు, విషయాల సారాన్ని గ్రహించగలవారికి, ఈ లోకంలో ఏవైనా ఉన్నాయా లేవా, అవి వేర్వేరు లేదా ఒకటేనా అన్న సందేహాలు ఎవరికీ ఉండవు.
ఉపాయ ఏకశ్ శాస్త్రార్థో ద్వితీయో జ్ఞసమాగమః । ధ్యానం తృతీయో నిర్వాణే శ్రేష్ఠస్ త్వ్ అత్రోత్తరోత్తరః
మొదటి మార్గం శాస్త్రార్థాన్ని తెలుసుకోవడం, రెండవది జ్ఞానుల సాంగత్యం, మూడవది ధ్యానం — వీటిలో ప్రతి దానికన్నా తరువాతది ఉత్తమం, చివరికి నిర్వాణమే అత్యుత్తమం.
జీవాదర్శో మిథో రూపం గృహ్ణాత్య్ ఏషాం మహద్ వపుః । జగత్య్ ఉదేతి సఙ్ఘట్టాద్ అవిశేషం సమే ఽసమే
ప్రత్యేకమైన జీవులు పరస్పరం రూపాలను స్వీకరిస్తూ, వాటి కలయిక వల్ల ఈ మహత్తర రూపం ప్రపంచంలో ఉద్భవిస్తుంది; అది సమానంగా ఉండి, వేరుపడని స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
జ్ఞాతపూర్వాపరాశేషజగదష్టాపదస్థితేః । ఏకసిద్ధౌ ద్వయోస్ సిద్ధిర్ భోగవైతృష్ణ్యదా యయోః
గత, భవిష్యత్తు, మొత్తం జగత్ యొక్క ఎనిమిది స్థితులను తెలిసినవానికి, ఒక్కటి సిద్ధించినపుడు రెండూ సిద్ధించినట్లే; ఆ ఇద్దరికీ అనుభూతి, విరక్తి లభిస్తాయి.
మతివాత్యా ధుతో వ్యోమ్ని దగ్ధో జ్ఞానాగ్నినాఖిలః । జగత్తూలḫ పరే శాన్తే న జానే క్వాశు గచ్ఛతి
మనస్సు పోయినప్పుడు, జ్ఞానాగ్ని అన్నదానిలో అన్నీ కాలిపోతాయి, ఆకాశంలో పత్తిలా. పరమశాంతిలో, అవి ఎంత త్వరగా ఎక్కడికి పోతాయో నాకు తెలియదు.
చిత్రాగ్నినేవ బోధేన తేన జాడ్యం న శామ్యతి । నిర్మూలాపి జగద్భ్రాన్తిర్ యేనాశు న విలీయతే
అద్భుతమైన అగ్నిలా ఆ జ్ఞానంతో మూర్ఖత్వం తేలిపోదు; మూలం లేని ప్రపంచ మాయ కూడా దానివల్ల త్వరగా కరుగదు.
యథాజ్ఞస్య జగజ్జ్ఞప్తిర్ అపజ్ఞానాత్ ప్రదీప్యతే । తథా జ్ఞస్య పరిజ్ఞానాత్ తదజ్ఞప్తిḫ ప్రదీప్యతే
అజ్ఞానికి లోక జ్ఞానం అజ్ఞానం వల్ల వెలుగుతుంది. అలాగే జ్ఞానికి సంపూర్ణ జ్ఞానంతో ఆ అజ్ఞానం వెలుగులోకి వస్తుంది.
తజ్జ్ఞస్య త్రిజగజ్జ్ఞప్తిశబ్దార్థరహితా స్థితా । యథా స్థిథైవ త్రిజగజ్జ్ఞప్తిశ్ చిత్ర ఇవోదితా
ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవానికి మూడు లోకాల జ్ఞానం మాటలూ అర్థాలూ లేకుండా ఉంటుంది. అది ఎలా ఉందో అలా, మూడు లోకాల జ్ఞానం ఒక చిత్రంలా కనిపిస్తుంది.