స్మృత్వా స్మృత్వాపదḫ పూర్వాస్ సన్తోషామృతపోషితః । అర్థానామ్ అప్య్ అనర్థానాం నాశే న పరితప్యతే
గతంలో ఎదురైన కష్టాలను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ, సంతుష్టి అనే అమృతంతో పోషింపబడినవాడు, ఇష్టమైనా, అనిష్టమైనా వస్తువులు పోయినా ఎలాంటి బాధపడడు.
వ్యవహారేషు కార్యేషు భోగసమ్పాదకేష్వ్ అపి । పరమ్ ఉద్వేగమ్ ఆయాతి సనిద్ర ఇవ బోధితః
కార్యాలలో, బాధ్యతల్లో, ఆనందాలను సంపాదించడంలో కూడా, అతడు లోతైన నిద్రలోంచి లేపినవాడిలా తీవ్రమైన కలవరం అనుభవిస్తాడు.
దీర్ఘాధ్వగ ఇవోదారామ్ అనారతమ్ అబాధితామ్ । చిరం మౌర్ఖ్యశ్రమాక్రాన్తో విశ్రాన్తిమ్ అభివాఞ్ఛతి
చిరకాలంగా మూర్ఖత్వపు శ్రమతో అలసిపోయిన దూర ప్రయాణికుడిలా, అతడు ఎప్పుడూ గొప్పదైన, నిరంతరమైన విశ్రాంతిని కోరుకుంటూ ఉంటాడు.
నిశ్శ్వాసబోధితో ఽప్య్ అగ్నిర్ అనిన్ధన ఇవాత్మని । శ్వాసమాత్రభ్రమే ఽప్య్ అన్తర్ అతిష్ఠన్న్ ఏవ శామ్యతి
ఉపిరి తీసుకునే సమయంలో కూడా, ఆత్మలోని అగ్ని, ఇంధనం లేని అగ్నిలా, కేవలం ఊపిరి మాయలోనైనా లోపలే ఉండి, మౌనంగా శాంతిస్తుంది.
ఆపతన్తీం బలాద్ ఏవ పదార్థేష్వ్ అరతిం శనైః । న శక్నోతి నిరాకర్తుం వృష్టిమ్ అభ్రచ్యుతామ్ ఇవ
విషయాల పట్ల బలవంతంగా కలిగే విరక్తిని, మేఘం నుండి వర్షం పడటాన్ని ఆపలేనట్టు, ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
తాం మహాపదవీం గచ్ఛన్ పరమార్థఫలప్రదామ్ । భూమిం కామ్ అప్య్ ఉపాయాతి వచసామ్ అప్య్ అగోచరామ్
ఆ పరమార్థఫలాన్ని ప్రసాదించే గొప్ప మార్గంలో నడిచేవాడు, మాటలకు అందని, ఏదో ప్రత్యేకమైన స్థితిని పొందుతాడు.
కుతో ఽప్య్ అచేష్టితేష్వ్ ఏవ సమ్ప్రాప్తేషు విధేర్ వశాత్ । భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆయాతి పాన్థో మరుమహీష్వ్ ఇవ
ఏ ప్రయత్నం లేకుండానే, విధి వల్ల అనుభవాలు వచ్చినప్పుడు, ప్రయాణికుడు ఎడారి భూముల్లో ఆసక్తి లేకుండా నడిచినట్టు, అతనికి వాటిపట్ల ఆసక్తి ఉండదు.
ఘూర్ణన్ క్షీవ ఇవానన్దీ సుప్తస్ సంసారవృత్తిషు । అన్తḫపూర్ణమనా మౌనీ కామ్ అపి స్థితిమ్ ఋచ్ఛతి
తాగినవాడిలా ఊగుతూ, లోపల నిండుగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, లోకవ్యవహారాల్లో నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉన్నా, అతను ఏదో అసాధారణమైన స్థితిని పొందుతాడు.
స తాదృగ్రూపతామ్ ఏత్య పరమార్థఫలస్య తత్ । క్రమాన్ నికటమ్ ఆప్నోతి ఖగో ఽర్కపదవీమ్ ఇవ
అలాంటి స్థితిని పొందినవాడు, పక్షి సూర్యుని దారిని చేరుకునేలా, పరమార్థ ఫలానికి క్రమంగా దగ్గరవుతాడు.
తతస్ తద్ అఖిలా బుద్ధీర్ విహాయ వియతా సమః । గృహ్ణాత్య్ అథాస్వాదయతి భుఙ్క్తే ఽథ పరితృప్యతి
అంతటితో అన్ని ఆలోచనలను వదిలేసి, ఆకాశంలా సమంగా ఉండి, ఆ స్థితిని పొందినవాడు దాన్ని అనుభవించి, ఆస్వాదించి, పూర్తిగా తృప్తి చెందుతాడు.
సకలార్థపరిత్యాగాద్ దినానుదినమ్ ఆతతాత్ । శుద్ధస్వభావవిశ్రాన్తిḫ పరమార్థాప్తిర్ ఉచ్యతే
ప్రతి రోజూ అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, స్వచ్ఛమైన స్వభావంలో విశ్రాంతి పొందడమే పరమార్థాన్ని పొందడని అంటారు.
భేదబుద్ధౌ విలీనాయాం బోధ ఏవావశిష్యతే । శుద్ధమ్ ఏకమ్ అనాద్యన్తం తద్ బ్రహ్మేతి విదుర్ బుధాః
విభేద భావన పూర్తిగా లయమైతే, కేవలం స్వచ్ఛమైన, ఒక్కటైన, ఆద్యాంత రహితమైన జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. దీనినే జ్ఞానులు బ్రహ్మం అంటారు.
లోకైషణావిరక్తేన త్యక్తదారైషణేన చ । ధనైషణావిముక్తేన తస్మిన్ విశ్రమ్యతే పదే
ఇహలోక విషయాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గని వాడు, భార్యను వదిలినా, ధనాన్ని కోరికతోనే ఉండేవాడు, ఆ పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందలేడు.
పరేణ పరిణామేన మిథశ్ చిత్పరమార్థయోః । తాపేన హిమలేఖేవ భేదబుద్ధిర్ విలీయతే
చిత్తం, పరమార్థం రెండింటి పరిపూర్ణమైన మార్పుతో, వాటి మధ్య ఉన్న భేద భావన, పర్వతంపై మంచు కరిగిపోవడం లాగానే, పూర్తిగా కలిసిపోతుంది.
తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య స్వభావం సుసమం వినా । స్థితిస్ స్రగ్దామకస్యేవ న సమ్భవతి కాచన
తన సహజ స్వభావంలో సమత ఉన్న, కష్టరహిత ముక్తుడికి మాత్రమే స్థిరమైన స్థితి సాధ్యమవుతుంది; దారంలేని పువ్వుల హారం ఉండదు కదా.
యథాప్రకటితాఙ్గాన్తస్ సంస్థితా సాలభఞ్జికా । న సతీ నాసతీ స్తమ్భే తథా విశ్వస్థితిḫ పరే
యెలా ఒక స్తంభంపై ఉన్న స్త్రీ విగ్రహం స్పష్టంగా కనిపించినా, ఆ స్తంభంలో అది నిజంగా ఉందని కూడా, లేదని కూడా చెప్పలేమో, అలాగే ఈ జగత్తు పరమాత్మలో ఉన్నదా, లేనిదా అనే భావన కూడా అర్థం కాదు.
ధ్యానం న శక్యతే కర్తుం న చైతద్ ఉపయుజ్యతే । అబోధేన విబుద్ధస్ తు స్వయమ్ అత్రైవ తిష్ఠతి
ధ్యానం చేయడం సాధ్యపడదు, ఇక్కడ దానికి అవసరమూ లేదు. అజ్ఞానం లేని, మేల్కొన్నవాడు ఇక్కడే ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
ఆత్యన్తికీ విరసతా యస్య దృశ్యేషు దృశ్యతే । స బుద్ధో నాప్రబుద్ధస్య దృశ్యత్యాగే హి శక్తతా
ఎవరికి విషయాలలో పూర్తిగా విరక్తి కనిపిస్తుందో, వాడే మేల్కొన్నవాడు. మిగతావారికి మాత్రం విషయాలను వదిలిపెట్టే శక్తి మాత్రమే ఉంటుంది.
దృశ్యస్య బోధతాబోధో యో బోధాద్ అపరిక్షయః । స సమాధానశబ్దేన కథ్యతే సుసమాహితైః
దృష్ట పదార్థాల పట్ల ఉన్న అవగాహన లేదా అవగాహనలేమి, అవగాహనను తగ్గించని స్థితి, బాగా స్థిరమైనవారు దాన్ని 'సమాధానం' అంటారు.
ద్రష్టృదృశ్యైకతారూపḫ ప్రత్యయో మనసో యదా । ఉదేత్య్ ఏకసమాధానే తదా విశ్రామ్యతి స్వయమ్
మనస్సు, దర్శించేవాడు మరియు దర్శ్యమానమైనవి ఒక్కటే అన్న భావన కలిగినప్పుడు, ఆ ఏకత్వ సమాధిలో అది సహజంగా విశ్రాంతి పొందుతుంది.
స్వభావో దృశ్యవైరస్యమ్ ఏవ తత్త్వవిదో జనాః । దృశ్యస్వదనమ్ ఏవాహుర్ అతత్త్వజ్ఞత్వమ్ ఉత్తమాః
నిజమైన జ్ఞానం కలిగినవారికి ఈ లోకంలో కనిపించే వాటిపట్ల ఆసక్తి ఉండదు; బుద్ధిమంతులు కనిపించే విషయాల్లో ఆనందాన్ని అనుభవించడం అనేది అసలు నిజాన్ని తెలియని వారి లక్షణమని చెబుతారు.
అతజ్జ్ఞస్యైవ విషయాస్ స్వదన్తే న తు తద్విదః । న హి పీతామృతాయాన్తస్ స్వదతే కటు కాఞ్చికమ్
నిజాన్ని తెలియని వాడికే విషయాలు రుచిగా అనిపిస్తాయి; నిజాన్ని తెలిసినవారికి అవి ఆకర్షణగా ఉండవు. అమృతంతో నిండినవాడు ఎప్పటికీ చేదు మద్యం రుచి చూడడు.
వితృష్ణస్యాత్మనిష్ఠత్వాద్ ఏషణాత్రయమ్ ఉజ్ఝతః । జ్ఞస్యాప్య్ అనిచ్ఛతో ధ్యానమ్ అర్థాయాతం ప్రవర్తతే
కోరికలు లేని, తనలోనే స్థిరమైనవాడు మూడు రకాల ఆశలను వదిలేస్తాడు; అలాంటి జ్ఞాని కూడా, ఏదైనా అవసరమైతే మాత్రమే ధ్యానం చేస్తాడు, కాని కోరికతో కాదు.
బోధస్ స్ఫురతి తృష్ణాయాం సైవ యస్య న విద్యతే । తస్య స్వం రూపమ్ ఉత్సృజ్య క్వాసౌ తిష్ఠతి కẖ కథమ్
కోరిక ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జ్ఞానం ప్రకాశిస్తుంది; అది లేని వాడికి, జ్ఞానం తన స్వరూపాన్ని వదిలేసి, ఎక్కడ ఉంది, ఎవరు ఉన్నారు, ఎలా ఉన్నారు అన్నది తెలియదు.
జ్ఞస్యానాధారకో ఽధ్యేయో బోధో నేయత్తయా భవేత్ । అనన్తో ఽసావ్ అతృష్ణస్య నిర్విభాగోదితస్ స్వయమ్
తెలుసుకునే వారికి గ్రహించవలసిన జ్ఞానం ఎటువంటి ఆధారమూ లేకుండా, తెలుసుకోవాల్సిన అవగాహనగా తానే తానే ఉద్భవిస్తుంది. ఆ జ్ఞానం కోరికలేని వారికి అనంతంగా, ఏ విభాగమూ లేకుండా, స్వయంగా వెలిసే ప్రకాశంగా ఉంటుంది.
అనన్తమ్ అపతృష్ణస్య స్వయమ్ ఏవ ప్రవర్తతే । ధ్యానం గలితపక్షస్య సంస్థానమ్ ఇవ భూభృతః
కోరికలు లేని వారికి ఆ అనంతమైన జ్ఞానం తానే తానే ప్రవహిస్తుంది. రెక్కలు పోయిన పక్షికి ధ్యానం ఎలా ఉంటుందో, అది పర్వతానికి విశ్రాంతిలా ఉంటుంది.
శుద్ధబోధాత్మని జ్ఞత్వాద్ అసమాహితతోదితా । లభ్యతే న సమిద్ధే ఽగ్నౌ బుకపుష్పమ్ ఇవ స్థితమ్
శుద్ధమైన ఆత్మలోంచి ఉద్భవించే జ్ఞానం ఏకాగ్రత లేకుండా వస్తే, అది దహించు అగ్నిలో ఉంచిన పుష్పంలా నిలవదు, అందుబాటులోకి రాదు.
పరం విషయవైతృష్ణ్యం సమాధానమ్ ఉదాహృతమ్ । ఆహృతం యేన తన్ నూనం తస్మై నృబ్రహ్మణే నమః
ఇంద్రియ విషయాలపై పరిపూర్ణ విరక్తి ఉండడమే సమాధి అని అంటారు. అలాంటి స్థితిని నిజంగా సాధించిన అరుదైన మానవుడికైనా, మునికైనా నా వందనాలు.
నూనం విషయవైతృష్ణ్యే పరిప్రౌఢిమ్ ఉపాగతే । శక్నువన్తి నిహన్తుం న ధ్యానం సేన్ద్రాస్ సురాసురాః
ఇంద్రుడు సహా దేవతలు, అసురులు కూడా, ఇంద్రియ విషయాలపై పరిపూర్ణ విరక్తి కలిగి ఉన్న ధ్యానాన్ని భంగపరచలేరు.
పరం విషయవైతృష్ణ్యం వజ్రధ్యానం ప్రసాధ్యతామ్ । భేదే విగలితే జ్ఞానాద్ అన్యానన్దతృణేన కిమ్
ఇంద్రియ విషయాలపై ఉన్న పరమ విరక్తిని వజ్రసమానమైన ధ్యానంగా స్థిరపరచాలి. జ్ఞానంతో భేదభావం తొలిగిపోయినప్పుడు, మిగతా చిన్న ఆనందాలకు ఏమి ఉపయోగం?