హృదయేన్దోర్ ఘనశ్రేణీర్ ముఖాబ్జతిమిరావలీః । కృష్ణాయశ్శృఙ్ఖలాస్ తృష్ణా దినానుదినమ్ ఉజ్ఝతి
హృదయ చంద్రుని మీద మబ్బులా ఉన్న ముదురు భావాలను, నోటిపద్మం చుట్టూ ఉన్న చీకటి వరుసలను, తృష్ణ అనే ఇనుప గొలుసులను, రోజుకో రోజు వదులుకుంటాడు.
ఉపేక్షతే న సమ్ప్రాప్తం నాప్రాప్తమ్ అభివాఞ్ఛతి । సోమసోమ్యో భవత్య్ అన్తశ్శీతలస్ సర్వవృత్తిషు
వచ్చినదాన్ని పట్టించుకోడు, రాని దాన్ని కోరడు; లోపల చంద్రునిలా చల్లగా ఉండి, అన్ని పనుల్లో ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
శాస్త్రార్థపల్లవేష్వ్ ఏవ నిషణ్ణాత్మావతిష్ఠతే । ఉన్నతావనతాపాతా అధḫ పశ్యఞ్ జగద్గతీః
శాస్త్రాల సారాన్ని మాత్రమే హృదయంలో నిలిపినవాడు, లోకంలో జరిగే ఎత్తుపల్లాలను క్రింద నుండీ చూస్తూ, స్థిరంగా ఉంటాడు.
భీమద్రుమలతోత్కీర్ణపుష్పప్రకరదన్తురాః । ప్రాక్తనీస్ స్వాస్ స్థలీḫ పశ్యన్ హసత్య్ అన్తర్ వరాకతామ్
గొప్ప చెట్లు, చిక్కటి తాడులు, పుష్పాల సమూహాలతో అలంకరించబడిన తన పూర్వ నివాసాలను చూసి, వాటి దయనీయ స్థితిని లోపల మనసులో నవ్వుకుంటాడు.
తేషు తత్స్కన్ధదేశేషు తయోడ్డీనవిడీనయా । హారిణ్యా విహరన్ గత్యా రాజేవ పరిరాజతే
ఆ ప్రాంతాల్లో, వాటి కొమ్మలు, ప్రదేశాల్లో, చక్కటి జింక నడకలా సంచరిస్తూ, రాజు లాగా ప్రకాశిస్తాడు.
పుత్రదారకలత్రాణి మిత్రాణి చ ధనాని చ । జన్మాన్తరకృతానీవ స్వప్నజానీవ పశ్యతి
కుమారులు, భార్యలు, స్నేహితులు, ధనం — ఇవన్నీ గత జన్మంలో జరిగినవాటిలా, లేదా కలలో చూసినవాటిలా చూస్తాడు.
రాగద్వేషభయోన్మాదమానమోహమహార్తయః । నటస్యేవాస్య దృశ్యన్తే శీతలామలచేతసః
ఎవరికి మనసు చల్లగా, నిర్మలంగా ఉంటుందో, అతనికి రాగం, ద్వేషం, భయం, పిచ్చితనం, గర్వం, గొప్ప మాయ—all ఇవన్నీ నాటకంలో నటుల్లా కనిపిస్తాయి.
ఉన్మత్తచేష్టితాకారా హసత్య్ అపి పురో ఽసతీః । తరఙ్గభఙ్గురాధారాస్ సంసారసరితో గతీః
ఈ లోకంలో కనిపించే అబద్ధపు ప్రదర్శనలపై అతను నవ్వుతాడు; అవి అలల మాదిరిగా నిలకడలేని ఆధారాలతో, సంసారనదిలో తాత్కాలికంగా ప్రవహించే మార్గాలే.
న స చేతయతే కాశ్చిల్ లోకదారధనైషణాః । అపూర్వపదవిశ్రాన్తో జీవన్న్ ఏవ యథా శవః
అతను లోకంలో వాళ్లు, భార్యలు, ధనం కోసం చేసే ప్రయత్నాలేవీ పట్టించుకోడు; అపూర్వమైన స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవాడిగా, బ్రతికుండానే శవంలా ఉంటాడు.
కేవలం కేవలే శుద్ధే బోధాత్మని మహోన్నతౌ । దత్తదృష్టిḫ ఫలే తస్మిన్ దూరం సమధిరోహతి
పరిపూర్ణమైన, నిర్మలమైన జ్ఞానస్వరూపంలోనే దృష్టిని స్థిరపరిచి, ఆ ఫలితంలో లీనమై, చాలా ఎత్తుకు ఎదుగుతాడు.
స్మృత్వా స్మృత్వాపదḫ పూర్వాస్ సన్తోషామృతపోషితః । అర్థానామ్ అప్య్ అనర్థానాం నాశే న పరితప్యతే
గతంలో ఎదురైన కష్టాలను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ, సంతుష్టి అనే అమృతంతో పోషింపబడినవాడు, ఇష్టమైనా, అనిష్టమైనా వస్తువులు పోయినా ఎలాంటి బాధపడడు.
వ్యవహారేషు కార్యేషు భోగసమ్పాదకేష్వ్ అపి । పరమ్ ఉద్వేగమ్ ఆయాతి సనిద్ర ఇవ బోధితః
కార్యాలలో, బాధ్యతల్లో, ఆనందాలను సంపాదించడంలో కూడా, అతడు లోతైన నిద్రలోంచి లేపినవాడిలా తీవ్రమైన కలవరం అనుభవిస్తాడు.
దీర్ఘాధ్వగ ఇవోదారామ్ అనారతమ్ అబాధితామ్ । చిరం మౌర్ఖ్యశ్రమాక్రాన్తో విశ్రాన్తిమ్ అభివాఞ్ఛతి
చిరకాలంగా మూర్ఖత్వపు శ్రమతో అలసిపోయిన దూర ప్రయాణికుడిలా, అతడు ఎప్పుడూ గొప్పదైన, నిరంతరమైన విశ్రాంతిని కోరుకుంటూ ఉంటాడు.
నిశ్శ్వాసబోధితో ఽప్య్ అగ్నిర్ అనిన్ధన ఇవాత్మని । శ్వాసమాత్రభ్రమే ఽప్య్ అన్తర్ అతిష్ఠన్న్ ఏవ శామ్యతి
ఉపిరి తీసుకునే సమయంలో కూడా, ఆత్మలోని అగ్ని, ఇంధనం లేని అగ్నిలా, కేవలం ఊపిరి మాయలోనైనా లోపలే ఉండి, మౌనంగా శాంతిస్తుంది.
ఆపతన్తీం బలాద్ ఏవ పదార్థేష్వ్ అరతిం శనైః । న శక్నోతి నిరాకర్తుం వృష్టిమ్ అభ్రచ్యుతామ్ ఇవ
విషయాల పట్ల బలవంతంగా కలిగే విరక్తిని, మేఘం నుండి వర్షం పడటాన్ని ఆపలేనట్టు, ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
తాం మహాపదవీం గచ్ఛన్ పరమార్థఫలప్రదామ్ । భూమిం కామ్ అప్య్ ఉపాయాతి వచసామ్ అప్య్ అగోచరామ్
ఆ పరమార్థఫలాన్ని ప్రసాదించే గొప్ప మార్గంలో నడిచేవాడు, మాటలకు అందని, ఏదో ప్రత్యేకమైన స్థితిని పొందుతాడు.
కుతో ఽప్య్ అచేష్టితేష్వ్ ఏవ సమ్ప్రాప్తేషు విధేర్ వశాత్ । భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆయాతి పాన్థో మరుమహీష్వ్ ఇవ
ఏ ప్రయత్నం లేకుండానే, విధి వల్ల అనుభవాలు వచ్చినప్పుడు, ప్రయాణికుడు ఎడారి భూముల్లో ఆసక్తి లేకుండా నడిచినట్టు, అతనికి వాటిపట్ల ఆసక్తి ఉండదు.
ఘూర్ణన్ క్షీవ ఇవానన్దీ సుప్తస్ సంసారవృత్తిషు । అన్తḫపూర్ణమనా మౌనీ కామ్ అపి స్థితిమ్ ఋచ్ఛతి
తాగినవాడిలా ఊగుతూ, లోపల నిండుగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, లోకవ్యవహారాల్లో నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉన్నా, అతను ఏదో అసాధారణమైన స్థితిని పొందుతాడు.
స తాదృగ్రూపతామ్ ఏత్య పరమార్థఫలస్య తత్ । క్రమాన్ నికటమ్ ఆప్నోతి ఖగో ఽర్కపదవీమ్ ఇవ
అలాంటి స్థితిని పొందినవాడు, పక్షి సూర్యుని దారిని చేరుకునేలా, పరమార్థ ఫలానికి క్రమంగా దగ్గరవుతాడు.
తతస్ తద్ అఖిలా బుద్ధీర్ విహాయ వియతా సమః । గృహ్ణాత్య్ అథాస్వాదయతి భుఙ్క్తే ఽథ పరితృప్యతి
అంతటితో అన్ని ఆలోచనలను వదిలేసి, ఆకాశంలా సమంగా ఉండి, ఆ స్థితిని పొందినవాడు దాన్ని అనుభవించి, ఆస్వాదించి, పూర్తిగా తృప్తి చెందుతాడు.
సకలార్థపరిత్యాగాద్ దినానుదినమ్ ఆతతాత్ । శుద్ధస్వభావవిశ్రాన్తిḫ పరమార్థాప్తిర్ ఉచ్యతే
ప్రతి రోజూ అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, స్వచ్ఛమైన స్వభావంలో విశ్రాంతి పొందడమే పరమార్థాన్ని పొందడని అంటారు.
భేదబుద్ధౌ విలీనాయాం బోధ ఏవావశిష్యతే । శుద్ధమ్ ఏకమ్ అనాద్యన్తం తద్ బ్రహ్మేతి విదుర్ బుధాః
విభేద భావన పూర్తిగా లయమైతే, కేవలం స్వచ్ఛమైన, ఒక్కటైన, ఆద్యాంత రహితమైన జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. దీనినే జ్ఞానులు బ్రహ్మం అంటారు.
లోకైషణావిరక్తేన త్యక్తదారైషణేన చ । ధనైషణావిముక్తేన తస్మిన్ విశ్రమ్యతే పదే
ఇహలోక విషయాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గని వాడు, భార్యను వదిలినా, ధనాన్ని కోరికతోనే ఉండేవాడు, ఆ పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందలేడు.
పరేణ పరిణామేన మిథశ్ చిత్పరమార్థయోః । తాపేన హిమలేఖేవ భేదబుద్ధిర్ విలీయతే
చిత్తం, పరమార్థం రెండింటి పరిపూర్ణమైన మార్పుతో, వాటి మధ్య ఉన్న భేద భావన, పర్వతంపై మంచు కరిగిపోవడం లాగానే, పూర్తిగా కలిసిపోతుంది.
తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య స్వభావం సుసమం వినా । స్థితిస్ స్రగ్దామకస్యేవ న సమ్భవతి కాచన
తన సహజ స్వభావంలో సమత ఉన్న, కష్టరహిత ముక్తుడికి మాత్రమే స్థిరమైన స్థితి సాధ్యమవుతుంది; దారంలేని పువ్వుల హారం ఉండదు కదా.
యథాప్రకటితాఙ్గాన్తస్ సంస్థితా సాలభఞ్జికా । న సతీ నాసతీ స్తమ్భే తథా విశ్వస్థితిḫ పరే
యెలా ఒక స్తంభంపై ఉన్న స్త్రీ విగ్రహం స్పష్టంగా కనిపించినా, ఆ స్తంభంలో అది నిజంగా ఉందని కూడా, లేదని కూడా చెప్పలేమో, అలాగే ఈ జగత్తు పరమాత్మలో ఉన్నదా, లేనిదా అనే భావన కూడా అర్థం కాదు.
ధ్యానం న శక్యతే కర్తుం న చైతద్ ఉపయుజ్యతే । అబోధేన విబుద్ధస్ తు స్వయమ్ అత్రైవ తిష్ఠతి
ధ్యానం చేయడం సాధ్యపడదు, ఇక్కడ దానికి అవసరమూ లేదు. అజ్ఞానం లేని, మేల్కొన్నవాడు ఇక్కడే ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
ఆత్యన్తికీ విరసతా యస్య దృశ్యేషు దృశ్యతే । స బుద్ధో నాప్రబుద్ధస్య దృశ్యత్యాగే హి శక్తతా
ఎవరికి విషయాలలో పూర్తిగా విరక్తి కనిపిస్తుందో, వాడే మేల్కొన్నవాడు. మిగతావారికి మాత్రం విషయాలను వదిలిపెట్టే శక్తి మాత్రమే ఉంటుంది.
దృశ్యస్య బోధతాబోధో యో బోధాద్ అపరిక్షయః । స సమాధానశబ్దేన కథ్యతే సుసమాహితైః
దృష్ట పదార్థాల పట్ల ఉన్న అవగాహన లేదా అవగాహనలేమి, అవగాహనను తగ్గించని స్థితి, బాగా స్థిరమైనవారు దాన్ని 'సమాధానం' అంటారు.
ద్రష్టృదృశ్యైకతారూపḫ ప్రత్యయో మనసో యదా । ఉదేత్య్ ఏకసమాధానే తదా విశ్రామ్యతి స్వయమ్
మనస్సు, దర్శించేవాడు మరియు దర్శ్యమానమైనవి ఒక్కటే అన్న భావన కలిగినప్పుడు, ఆ ఏకత్వ సమాధిలో అది సహజంగా విశ్రాంతి పొందుతుంది.